Na elke aardbeving in Turkije wordt de vraag gesteld wat er geleerd is van de grote beving in 1999. Zo'n achttienduizend mensen kwamen om, veelal doordat gebouwen instortten. Ondanks allerlei maatregelen om gebouwen veiliger te maken is ook na de aardbevingen van maandag de ravage groot. Dat komt doordat de naleving van die regels te wensen overlaat, zeggen experts tegen NU.nl in Turkije.

In de nasleep van de aardbeving bij Istanboel in 1999 bleek dat veel bouwbedrijven het niet zo nauw hadden genomen met de kwaliteitseisen voor hun materialen en de manier van bouwen. Bijna 400.000 huizen raakten zwaar beschadigd, waarvan er ruim 112.000 instortten.

"De afgelopen twintig jaar zijn er tal van maatregelen genomen om een herhaling van die situatie te voorkomen. Maar doordat er evenveel fouten zijn gemaakt zijn we per saldo niks opgeschoten", zegt Orhan Sarialtun van de Unie van Kamers van Turkse Ingenieurs en Architecten (TMMOB).

'Vriendjespolitiek ligt bij inspectie op de loer'

In de bouwsector werden in 2008 veiligheidsstandaarden voor materialen en de manier van werken ingevoerd, legt Ceren Kumbasar-Mumay uit. "Zo werd het met de hand mengen van beton verboden". Kumbasar-Mumay is consultant voor bouwprojecten voor een deelgemeente in Istanboel. Daarvoor was ze ruim twintig jaar actief bij verschillende grote projectontwikkelaars.

"Zeker op gemeentelijk niveau lenen die inspectierondes zich voor vriendjespolitiek. Zo is het mogelijk dat iemand die eerst de bestemmingsplannen maakte, nu de inspecteur is. Als je goede banden met die persoon hebt, krijg je alles erdoor. Er is niemand die de inspecteurs inspecteert", zegt Kumbasar-Mumay.

Sarialtun voegt daaraan toe dat bouwinspecties nu ook door commerciële bedrijven worden gedaan, terwijl dat wat hem betreft eigenlijk een taak is van de (lokale) overheid. "Anders ontstaan ongezonde situaties".

Openbare ruimte wordt opgeslokt

In 2012 werd een nieuwe wet op stadsvernieuwing van kracht. Dat was volgens Kumbasar-Mumay opnieuw een stap in de goede richting, maar geen grote sprong. "Er kwam een nieuw inspectiesysteem bestaande uit verschillende stappen, maar deze methode houdt geen rekening met regionale geologische verschillen. Gebouwen in een risicogebied ondergaan dezelfde inspectie als panden in veiligere zones."

'Je laat mensen moedwillig in onveilige panden wonen'

In het verleden kwam het nogal eens voor dat er boven op een bestaand gebouw illegaal extra etages werden toegevoegd, bijvoorbeeld voor meer huurinkomsten. Die zouden eigenlijk gesloopt moeten worden. Maar in verkiezingsjaar 2018 kwam er een regeling voor eigenaren om deze etages en andere illegale constructies tegen betaling alsnog te laten registreren.

Sarialtun: "Iedereen weet dat gebouwen van voor 1999 eigenlijk niet te vertrouwen zijn. Door deze panden via een regeling - in feite een verkiezingsstunt - te legaliseren, laat je mensen moedwillig in onveilige gebouwen wonen. Dat zegt alles over de benadering van de overheid in Turkije."

Sarialtun wil niet aan de stelling dat gebouwen in een aardbevingsgebied nu eenmaal risico's lopen. "Dat er slachtoffers vallen heeft niets met de ligging van Turkije te maken, maar alles met onze benadering van bouwen. Als we dit probleem op een wetenschappelijke en technisch verantwoorde manier aanpakken met de juiste regels voor inspectie, dan is het resultaat anders dan we nu in het zuidoosten van het land zien."

Zie ook |Waarom Syrië en vooral Turkije vaker te maken krijgen met (zware) aardbevingen

Sloppenwijken zijn inmiddels stadswijken

Zo verrezen met name in Istanboel illegaal hele stadswijken, vaak ook in risicogebieden. Gesloopt werden ze niet, want voor veel lokale politici betekenden de nieuwe inwoners ook extra nieuwe stemmen. De huizen werden weliswaar steeds eigenhandig een beetje verbeterd, maar zelden volgens de regels.