Het is komend najaar 75 jaar geleden dat de geallieerden begonnen om Nederland te bevrijden van de Duitse bezetters. De doorslaggevende factor was de Slag om de Schelde. Koning Willem-Alexander zal daarom zaterdagmiddag op de kades van het Zeeuwse Terneuzen het begin van de viering van 75 jaar bevrijding inluiden.

Samen met koningin Máxima en het Belgische Koningspaar Filip en Mathilde zal de koning acht oorlogsveteranen uit evenzoveel landen onthalen. Vanaf de Westerschelde brengt een internationale vloot van elf marineschepen een eerbetoon met saluutschoten. Ook zijn diverse internationale hoogwaardigheidsbekleders aanwezig.

De NPO zendt het evenement rechtstreeks uit. De presentatie is in handen van presentatrice Lisa Wade en acteur Stefan de Walle. NU.nl sprak de veertigjarige Wade, die onder meer het jeugdprogramma 13 in de Oorlog presenteerde, in de aanloop naar de viering van 75 jaar bevrijding.

Wat betekent het voor jou dat je dit evenement mag presenteren?

"Ik ben heel dankbaar en het betekent persoonlijk veel voor mij dat ik dit mag doen. Mijn schoonvader was een Joodse onderduiker tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zijn ouders en broer kwamen om in vernietigingskampen. Als de bevrijders hun werk niet hadden gedaan, was ook mijn schoonvader er niet meer geweest. En dan waren ook mijn man en mijn kindjes er niet geweest."

"Ik sprak van tevoren met alle veteranen onder wie de 98-jarige Amerikaanse veteraan Matthew Brown, die tijdens D-day landde in Normandië en sindsdien niet meer terug was geweest in Europa."

"Een andere veteraan, de Brit Roy Maxwell (97) zag hoe Walcheren onder water werd gezet en hoe dode mensen en dieren voorbij dreven. Dat is een beeld dat ik niet voor mij heb als ik nu naar de Schelde kijk. Het maakt mij heel nederig."

Slag om de Schelde

  • Het in handen krijgen van de Westerschelde en daarmee de toevoer naar de haven van Antwerpen, was voor de geallieerden van groot belang om daarmee de bevrijding van de rest van Nederland te kunnen voortzetten. De slag is lang niet zo bekend als de invasie in Normandië of de slag om Arnhem, terwijl de operatie cruciaal was voor de opmars van de geallieerden door Frankrijk en België. De Slag om de Schelde begon op 2 oktober 1944 en duurde 85 dagen.

De organisatie is ongetwijfeld bij jou uitgekomen vanwege jouw presentatiewerk voor 13 in de Oorlog?

"Ja en sindsdien ben ik ook ambassadeur voor het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Als we iets over de oorlog maken, voel ik me daar altijd heel verantwoordelijk voor. Ze hadden bijvoorbeeld ook Eva Jinek kunnen vragen, omdat zij meer status heeft, maar ik voel me heel nauw betrokken bij het onderwerp. Het komt echt uit mijn hart."

Een vrouw kijkt uit over Middelburg, nadat het Zeeuwse eiland Walcheren onder water is gezet in oktober 1944. (Foto: Zeeuws Archief)

De Slag om de Schelde is een moment uit de geschiedenis dat onderbelicht is gebleven, lijkt het wel.

"Terwijl het qua hoeveelheid doden wel een van de bloedigste slagen in de oorlog was. De Schelde was in handen van de Duitsers en de geallieerden dachten: dat doen we wel even. Nou dat werd dus een heel bloedige strijd, waarbij Walcheren onder water gezet werd om een doorgang te maken. Tienduizenden geallieerden, Duitsers en burgers kwamen om het leven.

"Uiteindelijk konden de geallieerden via de haven van Antwerpen heel Europa bevoorraden. Het wel of niet slagen van deze operatie hing voor 100 procent samen met de bevrijding van Nederland."

"Hoe het komt dat er weinig aandacht voor was, weten we niet precies. Wellicht zorgden de Canadezen en Polen voor niet zoveel reuring. De Amerikanen konden dat veel beter. Operatie Market Garden kennen wij allemaal, terwijl die mislukte. De Slag om de Schelde is wel gelukt."

“Zonder bevrijding waren mijn man en kindjes er niet geweest”
Lisa Wade, presentatrice 75 jaar bevrijding, Slag om de Schelde

Is je schoonvader zaterdag ook aanwezig?

"Nee, dat kan hij geestelijk niet meer aan. Hij gaat wel thuis kijken en hij vindt het ook heel mooi dat wij hieraan werken. Tijdens de oorlog hoopte hij dat ze (de geallieerden, red.) op tijd zouden komen, zodat hij het zou overleven. Toen hij een tank door de straat zag rijden, wist hij: ik heb het gered. Al die tijd had hij maar één T-shirt en was hij nooit in bad geweest. Uit de stof van een parachute van een geallieerde soldaat is toen een blouse voor hem gemaakt."

Je hebt een Engelse vader. Speelt dit ook een rol in hoe jij het onderwerp benadert?

"Ik ken hierdoor beide kanten van de bevrijding goed. Mijn oom was RAF-piloot (Royal Airforce, de Britse luchtmacht, red.) en mijn oma heeft aan het begin van de oorlog Joden uit een Weens blindeninstituut naar Londen gehaald. Zonder mijn oma, zouden zij zeker op transport zijn gezet."

"Verder werd er niet over de oorlog gepraat. Het is dat mijn vader dingen heeft opgeschreven, zodat ik het nu weet. Ook zou ik graag een documentaire willen maken om te kijken wat er is terechtgekomen van de mensen die mijn oma gered heeft."

Wat betekent vrijheid volgens jou?

"De bevrijding was een gigantisch offer en ik denk dat we dat zaterdag wel te zien krijgen. Pas als je geen lucht krijgt, besef je hoe belangrijk het is dat je kunt ademen. Je wilt niet nadenken over wat er gebeurd zou zijn als de bevrijders niet waren gekomen."

"Vrijheid betekent in elk geval níét dat je kunt doen wat je wil en kunt zeggen wat je wil. Je doet daar andere mensen pijn mee. Vrijheid brengt een enorme verantwoordelijkheid met zich mee. Het is belangrijk dat we ons dat realiseren."

75 jaar bevrijding, Slag om de Schelde is zaterdag vanaf 14.30 uur rechtstreeks te zien op NPO1.