Ultiem reddingsplan euro

De aanval op de euro blijft maar voortduren. Nadat Griekenland en Ierland op de knieën zijn gedwongen, worden de pijlen nu weer op Portugal gericht. Zelfs Italië, Frankrijk en België voelen de voortekenen van een op hand zijnde aanval. Hoe kan de aanval definitief gekeerd worden?

Door Fred Huibers | Het Haags Effektenkantoor

De onrust op de euro-obligatiemarkten begon toen aan het licht kwam dat Griekenland er jarenlang een vervalste boekhouding op nahield. Jarenlang hadden beleggers (achteraf naïef) geloofd dat de rente die zij moeten vragen op obligaties van EU-lidstaten min of meer hetzelfde is.

Eén gezamelijke valuta betekent één rentevergoeding, zo was de logica. Geen redenen om onderscheid te maken. Er was immers een stabiliteitspact dat borg stond voor fiscale discipline. Als landen uit de bocht dreigden te vliegen omdat zij veel meer uitgaven dan zij binnenkregen, zouden de overige EU-landen het land tot de orde roepen.

Eigenlijk hebben beleggers vroege voortekenen genegeerd. Ruim voordat de Griekse creatieve boekhouding aan het licht kwam, lapten een aantal grote EU-landen, waaronder Frankrijk en Duitsland de afspraken uit het verdrag van Maastricht aan hun laars. Beleggers reageerden daar toen nauwelijks op.

Zwakste eerst

Die naïviteit is omgeslagen in een agressieve achterdocht. Beleggers zijn nu systematisch één voor één het zwakste euroland hard aan het aanpakken. Dat doen ze door een steeds hogere rente te eisen als deze landen hun uit de hand gelopen begrotingstekort moeten financieren.

Zoals Griekenland en Ierland aan den lijve ervaren hebben, komt er een punt dat zij onmogelijk hun huishoudboekje rond krijgen en moeten zij met hangende pootjes noodhulp vragen van andere landen. Die komt er -na veel plussen en minnen- uiteindelijk wel.

De minnen worden echter steeds duidelijker. De belangrijkste redder in nood, Duitsland, laat steeds duidelijker weten dat het land niet bereid is om de lasten te dragen. Niet alleen stellen zij de voorwaarde dat het land dat de hulp nodig heeft, fors moet bezuinigen. Duitlsland wil ook dat obligatiehouders een deel van de pijn op zich nemen.

Pijngrens

De aanvallen zullen niet minder worden naarmate Duitsland harder mort. Sterker nog, het nodigt speculanten uit om de pijngrens op te zoeken. Net zolang doorgaan met speculeren op een daling van de obligatiekoers van de prooi (dat heet short gaan in de obligaties van het zwakste euroland) totdat de handdoek in de ring gegooid wordt.

De speculant verdient dan veel geld door waardeloze obligaties terug te kopen die hij tijdelijk had geleend. De hoofdprijs ligt in het verschiet als je maar volhoudt, zo redeneert de speculant.

Systematisch oplossing

De voorzitter van het overlegorgaan van de ministers van Financiën, de Luxemburger Juncker, is met een voorstel gekomen dat een einde kan maken aan dit destabiliserende spel. Hij (en de Italiaanse minister van Financiën) stellen voor om een agentschap op te richten die verantwoordelijk is voor de uitgift van pan-Europese obligaties.

Deze vervangen de staatsobligaties van individuele EU lidstaten. Een groot deel van de bestaande staatsobligaties worden (verplicht) omgeruild naar de nieuwe Europese obligaties. Dit plan biedt de volgende voordelen:

- Speculanten kunnen niet langer speculeren tegen een individueel euroland;
- Omdat het agentschap conversie tegen een door hen vastgesteld afslag afdwingt, is het duidelijk wat de bijdrage is die de houders van staatsobligaties moeten doen als zij beleggen in landen met een gebrekkige begrotingsdiscipline;
- Ook de financieringskosten van deze landen neemt toe in verhouding tot hun gebrekkige discipline maar ze kunnen wel altijd aan geld komen. Dat is nu niet het geval. In noodsituaties onstaat er doorgaans een kopersstaking bij beleggers;
- De Europese obligaties zijn altijd goed verhandelbaar. Beleggers betalen meer voor meer liquide beleggingen. Daarmee is de gemiddelde rente die de EU-lidstaten betalen lager dan wanneer ieder voor zich gaat.

Centraal geregeld

Eigenlijk doet de Europese Unie iets wat de Verenigde Staten van Amerika al jaren doen: de financiering van de alle staten die onderdeel zijn van de federatie wordt centraal geregeld middels Amerikaanse staatsobligaties. Daarmee kunnen de VS problemen die Californië ondervindt intern oplossen.

Geen speculant die een individuele Amerikaanse staat op de knieën dwingt. Ongetwijfeld zal er weerstand zijn tegen het plan om het agentschap de bevoegdheid te geven om Europese obligaties uit te geven. De landen die uiteindelijk meer rente gaan betalen (Duitsland zal dat het meeste voelen omdat zij nu de laagste rente betalen) zullen het meest tegen het voorstel zijn.

Niet verstandig

Dat is niet verstandig om twee redenen. Allereerst betalen deze landen die nu toch betrokken zijn in het rommelige ad-hoc branden blussen-beleid waarschijnlijk meer dan als er nu een geloofwaardige en definitieve oplossing komt.

Ten tweede is de euro voorlopig gered door de recente acties van de ECB. Maar diezelfde ECB heeft het niet onder stoelen of banken gestoken dat zij van de politiek de definitieve oplossing eist. Als die te lang uitblijft zou de ECB wel eens haar dreigement kunnen waarmaken.

Geen enkele politieke leider, inclusief Angela Merkel, wil het risico lopen om de geschiedenisboeken in te gaan als de veroorzaker van de val van de euro en de daaraan gerelateerde financieel-economische crisis.

Fred Huibers is partner bij Het Haags Effektenkantoor

Tip de redactie