GRONINGEN - De omgeving bepaalt voor een belangrijk deel of en hoe mensen zich aan regels houden. Normovertredend gedrag zoals het spuiten van graffiti en rommel achterlaten op straat, werkt andere overtredingen in de hand.

Wanneer we straatvegers aan het werk zien, helpt dat juist weer om de hulpvaardigheid van mensen te vergroten.

Dat blijkt uit donderdag gepubliceerd onderzoek waarop psycholoog Kees Keizer volgende week promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Signalen

''Mensen pikken al dan niet bewust signalen van hun omgeving op en volgen dat gedrag. Het is volgens Keizer funest als mensen die het goede voorbeeld zouden moeten geven, dat juist niet doen.

''Zoals directeuren die fraude plegen of zichzelf riante bonussen geven. Of agenten die te hard of door het rood rijden.''

Geld

Hij heeft drie jaar aan het onderzoek gewerkt en meerdere situaties geobserveerd. Zo werd er bijvoorbeeld duidelijk zichtbaar geld half in een brievenbus van een huis gestopt.

In een nette omgeving bleken minder mensen het geld eruit te halen dan in een omgeving met veel graffiti en rotzooi op straat.

Sancties

Keizer concludeert dat mensen zich aan regels houden als ze zien en merken dat anderen dat ook doen. Afschrikwekkende sancties om normovertredend gedrag terug te dringen, werken volgens hem niet voldoende.

''Het kan zelfs averechts werken. Een bord met 'verboden rotzooi op de grond gooien' in een omgeving waar al veel troep op straat ligt, zorgt ervoor dat meer mensen hun afval dumpen'', aldus Keizer.

SIRE

Datzelfde geldt volgens de onderzoeker voor campagnes en beleid, zoals de spotjes van SIRE. ''Die kunnen veel efficiënter. Nu wordt vaak het verkeerde gedrag getoond met de opmerking dat dat niet mag"

"Terwijl het tonen van goed gedrag een positief effect heeft.''