AMSTERDAM - Met het HARPS-instrument op ESO's 3,6-meter telescoop in Chili zijn 32 nieuwe exoplaneten gevonden.

Foto:  NU.nl/Allesoversterrenkunde.nl

Dat is vandaag bekendgemaakt op de ESO/CAUP exoplanetenconferentie in Porto door het team dat de spectrograaf heeft gebouwd.

Met de ontdekking heeft de High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher (HARPS) zijn positie als belangrijkste exoplanetenjager verstevigd.

Het aantal bekende lichte exoplaneten -planeten die draaien om andere sterren dan de Zon- is in één klap met 30% gestegen. De afgelopen vijf jaar heeft HARPS meer dan 75 van de in totaal 400 exoplaneten gespot die nu bekend zijn.

Kleine planeten

Juist dankzij de enorme precisie van de spectrograaf heeft de zoektocht naar 'kleine' planeten, met het gewicht van enkele malen die van de aarde (superaardes of Neptunus-achtige planeten), een enorme stimulans gekregen.

HARPS heeft de ontdekking mogelijk gemaakt van 24 van de 28 planeten die lichter zijn dan 20 aardmassa's.

Net zoals bij de eerder ontdekte superaardes, maken de nieuwe kandidaten deel uit van stelsels waarin zich soms wel vijf planeten bevinden.

Kleine veranderingen

In 1999 nam ESO het initiatief tot de ontwikkeling van een hoge-resolutie, extreem precieze spectrograaf voor de 3,6 meter telescoop op La Silla in Chili. Michel Mayor, van de Sterrenwacht Genève, leidde het consortium dat het in 2003 geïnstalleerde HARPS bouwde.

HARPS was al spoedig in staat om de schommelingen van sterren te meten door het detecteren van kleine veranderingen - van slechts 3,5 kilometer per uur - in de radiale snelheid van de ster.

Zwaartekracht

Zulke precisie is cruciaal om exoplaneten te kunnen ontdekken en deze methode, waarbij kleine veranderingen in de radiale snelheid van een ster gedetecteerd worden als deze lichtjes schommelt onder invloed van de zwaartekracht van een (onzichtbare) exoplaneet, is de beste methode in de zoektocht naar exoplaneten.

In ruil voor het bouwen van het instrument kreeg het HARPS-consortium honderd waarneemnachten per jaar gedurende een periode van vijf jaar toegewezen.

Hierdoor kon ’s werelds meest ambitieuze systematische zoektocht naar exoplaneten uitgevoerd worden door herhaaldelijk de radiale snelheid van honderden sterren te meten die wellicht planeten herbergen. Het programma bleek snel erg succesvol.

Lava

Mayors team ontdekte met HARPS onder andere in 2004 de eerste superaarde bij de ster µ Ara; in 2006 het trio Neptunus-achtige planeten bij HD 69830; in 2007 Gliese 581d, de eerste superaarde in een leefbare zone van een kleine ster, en in 2009 de lichtste exoplaneet ooit ontdekt bij een normale ster, Gliese 581e.

Nog recenter vonden ze een mogelijke met lava bedekte wereld, met een dichtheid vergelijkbaar met die van de aarde.

Afgesloten

Hoewel de eerste fase van het waarneemprogramma nu officieel is afgesloten, zal het team doorgaan met de zoektocht naar superaardes rond zonachtige sterren en M-dwergen.

De komende maanden worden nog nieuwe aankondigingen verwacht, gebaseerd op de metingen van de afgelopen vijf jaar.