UTRECHT - Boeren en gewassentelers over de hele wereld planten de zaden van duizenden bedreigde variëteiten van voedingsgewassen, in een poging deze voor uitsterven te behoeden.

Foto:  Hier.nu

In veel gevallen resteert nog maar een handvol zaden van de voorlopers van gerst, rijst of tarwe, waarvan de ontwikkeling kan worden teruggeleid tot in de steentijd, zegt Carey Fowler van de Global Crop Diversity Trust, tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de American Association for the Advancement of Science.

Biologen waarschuwen al langer voor een afname in de genetische diversiteit van voedingsgewassen, die daardoor gevoeliger worden voor ziekten en plagen.

De genenrijkdom van deze oergewassen is op lange termijn van levensbelang voor het voortbestaan van soorten als maïs, rijst en de aardappel. Zo is bijvoorbeeld na de Grote Hongersnood in de 19e eeuw ‘de aardappel opnieuw naar Europa gehaald’.

Alleen de Peruviaanse oeraardappel bleek toen nog bestand tegen een schimmel, die alle kweekvarianten aantastte.

"Maar als we nu niet ingrijpen, zijn ze voorgoed verloren", zegt Fowler over de voorlopers van onze belangrijkste voedselgewassen.

Door schaalvergroting in de landbouw en de wereldwijde inkrimping van natuurgebieden zijn al veel oergewassen verloren gegaan. Met de nieuwe poging hopen Fowler en andere biologen verder verlies aan biodiversiteit tegen te gaan.

Oerbanaan

Het 'grootste biologische reddingsplan ooit' richt zich in eerste instantie op slecht gefinancierde en onderhouden zadenbanken in Afrika, Azië en Zuid-Amerika. In totaal moeten 53.000 oergewassen weer worden geplant, waaronder naast granen en aardappelen ook de voorlopers van bijvoorbeeld bananen, kikkererwten, linzen, kokosnoten en yams.

De betrokken onderzoekers hopen dat door het project ook gewassen worden (her)ontdekt die beter bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering, zoals droogte, extreme neerslag of insectenplagen.

Ecologen verwachten dat veel soorten door klimaatverandering letterlijk in de knel komen te zitten, omdat klimaatzones sneller naar hogere breedtegraden trekken dan zij zich kunnen verplaatsen, of doordat migratieroutes worden geblokkeerd.

Een temperatuurstijging van twee graden zou zich daarom volgens het IPCC al kunnen vertalen in het uitsterven van maar liefst 30 procent van de mondiale biodiversiteit, overeenkomend met miljoenen soorten planten en dieren.

Diepvries

Hetzelfde biodiversiteitsproject werkt ook aan een zadenbank diep onder een gletsjer op Spitsbergen, waar belangrijke zaden tenminste 200 jaar bevroren moeten blijven, ook wanneer aanwezige koelapparatuur uitvalt.