Kan smartphonegebruik tijdens het rijden helemaal verboden worden?

Een rechter heeft bepaald dat het bedienen van een smartphone tijdens het rijden - ook als hij in een speciale houder zit - niet is toegestaan. Wat zijn de gevolgen en waar ligt nog de grens met het bedienen van de autoradio of navigatiesysteem?

Het is voor bestuurders van motorvoertuigen "verboden tijdens het rijden een mobiele telefoon vast te houden". Dat staat sinds 2002 in het Reglement verkeersregels en verkeerstekens. Als de politie ziet dat je toch een telefoon vasthoudt om te bellen of een sms'je te versturen, krijg je een boete van 239 euro.

Van Dale definieert 'vasthouden' als "omvatten, omklemmen met de hand(en)", maar als het gaat om mobieltjes in het verkeer hanteren rechters al langer een bredere definitie. Zo is bijvoorbeeld in rechtszaken bepaald dat er ook sprake is van 'vasthouden' als je een telefoon aan een koordje om je pols hebt, of als je hem tussen je hoofddoek en je oor klemt.

Een kantonrechter in Leeuwarden breidde de definitie van 'vasthouden' vorige maand nog iets verder uit. Hij bepaalde dat ook het bedienen van een smartphone met één vinger, terwijl hij in een houder zit, moet worden gezien als vasthouden.

Het Openbaar Ministerie (OM) is blij met de uitspraak, maar stapt toch naar een hogere rechter voor meer duidelijkheid. Als het gerechtshof het eens is met de kantonrechter, dan worden ook de handhavingsregels van de politie waarschijnlijk aangescherpt.

Onderzoek

Joep Simmelink, bijzonder hoogleraar OM aan Maastricht University en redacteur van vakblad Verkeersrecht, vindt het niet gek dat de term 'vasthouden' ruim wordt geïnterpreteerd. "De gedachte daarachter is dat je zoveel mogelijk moet voorkomen dat mensen achter het stuur worden afgeleid door het gebruik van een mobiele telefoon."

Dat mobiele telefoons afleiden in het verkeer, staat al lange tijd vast. Volgens verschillende onderzoeken maakt het daarbij niet eens uit of een gesprek met een telefoon in de hand of handsfree wordt gevoerd; in beide gevallen wordt de aandacht van de weg afgeleid en is de kans op een ongeluk een stuk groter.

Uit een recent Amerikaans onderzoek blijkt dat het intoetsen van telefoonnummers of sms'jes op smartphones nog een stuk gevaarlijker is dan bellen in de auto; de kans op een ongeluk is dan zes à twaalf keer hoger dan normaal. Het is dus niet onlogisch om zulk gedrag te ontmoedigen of bestraffen, zegt Rob Stomphorst van Veilig Verkeer Nederland.

Zijn organisatie denkt dat het toegenomen smartphonegebruik verantwoordelijk is voor het stijgende aantal verkeersdoden in Nederland, na decennia van daling. Veilig Verkeer Nederland lobbyde de afgelopen jaren in Den Haag om smartphonegebruik in de auto helemaal te verbieden.

Dat had al enig succes: minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur & Milieu) zei vorig jaar dat zij een verbod op alle soorten smartphonegebruik in de auto overwoog. Het liefst wil de minister dat smartphones zichzelf uitschakelen in de auto. Het ministerie wil niet reageren op de uitspraak van de kantonrechter, omdat het OM nog naar het gerechtshof stapt.

Tesla

Ook een verbod op het gebruik van smartphones in de auto zou niet alle afleidingsproblemen oplossen. Behalve smartphones hebben we steeds meer andere apparatuur in onze auto. Denk aan het navigatiekastje op de ruit, maar ook ingebouwde apparatuur. Stomphorst vindt dat het ook verboden zou moeten zijn om bijvoorbeeld een TomTom te bedienen tijdens het rijden.

Het is al mogelijk om bestuurders te bestraffen als zij niet goed op de weg letten. Vaak gebeurt dat echter pas na ongelukken. In 2011 kreeg een vrouw bijvoorbeeld een werkstraf van 180 uur en een rijontzegging van twee jaar, nadat zij een dodelijk ongeluk had veroorzaakt op een kruispunt terwijl ze met haar autoradio bezig was.

“Je kunt mensen niet verbieden om gebruik te maken van de ruitenwisser.”
Joep Simmelink

Nieuwe ontwikkelingen maken een verbod op het bedienen van auto-apparatuur ingewikkelder. De elektrische auto's van Tesla hebben bijvoorbeeld allemaal een groot scherm op het dashboard waarmee navigatie, radio, airco en de positie van de stoelen wordt bestuurd.

Als bestuurders deze autotablet aanraken, zal het voor politie doorgaans niet te zien zijn wat zij ermee aan het doen zijn. Dat zou handhaving van een eventueel aanraakverbod lastig maken.

Bewustzijn

"Je ziet dat de technische ontwikkelingen sneller gaan dan de wetgever kan bijbenen", zegt Simmelink. "Je kunt mensen niet verbieden om gebruik te maken van de ruitenwisser."

De oplossing ligt volgens Veilig Verkeer Nederland daarom in een combinatie van bewustzijn, technologie en wetgeving.

"Het begint met jezelf, met je eigen gedrag", zegt Stomphorst. "Net als rijden onder invloed, daarvan weet iedereen dat het niet kan."

Hij pleit voor een Bob-achtige campagne tegen het gebruik van smartphones in het verkeer. Sinds de introductie van de Bewust Onbeschonken Bestuurder is het besef over de gevaren van alcohol op de weg enorm toegenomen. "Een logische, goede campagne die ver van betutteling staat", zegt Stomphorst, waar ook een smartphone-variant van zou moeten komen.

Hij denkt ook dat technologie een handje kan helpen. Verschillende bedrijven maken al apps die de telefoon uitschakelen in de auto. Samsung levert sinds kort zelfs standaard op al zijn Nederlandse smartphones een app die tijdens het rijden automatisch een berichtje stuurt naar mensen die contact op proberen te nemen met de bestuurder.

Stomphorst: "Het veiligst is gewoon dat het gewoon niet werkt in de auto."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie