Amerikaanse wetenschappers en hun strijd tegen klimaatscepticus Trump

De Amerikaanse president Donald Trump gelooft niet dat de aarde significant warmer wordt, of dat de mensheid daarvoor verantwoordelijk is. Zijn hele beleid is er daarom op gericht de Obama-koers om de opwarming van de aarde tegen te gaan weer terug te draaien. Maar zal hij hierin slagen?

Al tijdens zijn campagne maakte Trump er geen geheim van milieumaatregelen te willen afschaffen. Toen hij eenmaal president was, werd beleid aangepast en benoemde hij gelijkdenkenden op de relevante posities. Als het tussen economie en milieu gaat, kiest de president consequent voor de eerste.

Deze week werd bekend dat een gezaghebbend rapport uit zijn eigen overheid de eerste ernstige effecten van klimaatverandering in de VS vaststelt. Maar de verschijning daarvan kan nog onder het tapijt geschoven worden door de regering-Trump.

De zogeheten National Climate Assessment (Nationale Klimaatbeoordeling, NCA) wordt opgesteld door dertien overheidsinstanties, waaronder de ministeries van Binnenlandse Zaken en Landbouw en ruimtevaartorganisatie NASA.

De onderzoekers concluderen dat de gemiddelde temperatuur in de Verenigde Staten sinds 1980 drastisch is toegenomen. Recente decennia waren de warmste van de afgelopen 1.500 jaar.

Zo worden het westen, zuidwesten en zuidoosten van de VS steeds droger, terwijl de Great Plains en het midwesten juist natter worden. De staat Alaska en de poolcirkel worden in rap tempo warmer; dat gaat twee keer sneller dan het wereldwijde gemiddelde. 

'Niet verrassend’

Op zich zijn die vondsten niet verrassend, zegt dr. Thomas Crowther, die als onderzoeker was verbonden aan het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en in oktober aantreedt als professor aan de Technische Universiteit van Zürich. "Het is nu al lange tijd duidelijk dat het klimaat verandert. We verwachtten al ernstige effecten. Die beginnen we nu te zien."

Honderden deskundigen uit de academische wereld, verschillende bestuurslagen, de bedrijvensector en de non-profitsector leveren een bijdrage aan de NCA. Het doel is om president en Congres elke vier jaar bij te praten over klimaatverandering.

Conceptversies van het rapport, dat in 2018 moet verschijnen, werden ingezien door Amerikaanse media. Begin augustus buigen de betrokken instanties zich over de laatste versie.

Bewijzen

"De bewijzen voor de verandering van het klimaat zijn in overvloed aanwezig, vanaf de top van de atmosfeer tot in de diepten van de oceanen", staat in de concept-NCA. Duizenden studies door tienduizenden wetenschappers hebben effecten van klimaatverandering vastgelegd. "Veel van die ketenen van bewijs tonen aan dat menselijke activiteit, vooral de uitstoot van broeikasgassen, primair verantwoordelijk is voor recent waargenomen klimaatverandering."

Op een wereldwijde schaal noemen de onderzoekers het "extreem waarschijnlijk" dat meer dan de helft van de toename van de gemiddelde temperatuur sinds 1951 kan worden toegeschreven aan de invloed van de mens.

De conclusies zijn ongunstig voor president Donald Trump, die te boek staat als een klimaatscepticus. Hij omschreef de menselijke invloed op klimaatverandering in het verleden onder meer als een "Chinese hoax".

Weggemoffeld

Verschillende wetenschappers die aan de NCA hebben meegewerkt zijn bang dat het politiek gevoelige rapport in Washington zal worden weggemoffeld. Dat zeggen ze tegen The New York Times, dat deze week als eerste over het conceptrapport berichtte.

"Ik denk dat ze gelijk hebben - dat rapport gaat niet uitkomen", zegt adviseur emissierechten Jos Cozijnsen. "We zullen het waarschijnlijk moeten doen met de conceptversies die nu zijn gevonden."

Klimaatonderzoeker Crowther is het daarmee eens. "Ik verwacht dat het in het Witte Huis zal worden ontvangen zoals alle wetenschappelijke bewijzen daar worden ontvangen", zegt hij op cynische toon. "Ergens kan ik me daar iets bij voorstellen. Als je in een bepaalde zeepbel leeft, en alle informatie die je ontvangt is voorgespannen naar een bepaald perspectief, dan versterkt tegenstrijdige informatie alleen maar het idee dat iedereen tegen je samenzweert."

Benoemingen

De angst van de NCA-onderzoekers dat hun rapport het goedkeuringsproces niet zal overleven wordt niet alleen ingegeven door de uitspraken van Trump, maar ook door concrete veranderingen in het regeringsbeleid en politieke benoemingen.

"Op veel ministeries mogen ze het woord klimaatverandering al niet meer in de mond nemen", zegt Cozijnsen. "In plaats daarvan moeten ze spreken van 'weerextremen'."

Een van de instanties die de definitieve versie van de NCA moeten tekenen, is het Bureau Milieubescherming (EPA). De dienst heeft sinds februari een nieuwe bewindvoerder, voormalig advocaat Scott Pruitt.

Pruitt was als procureur-generaal van de staat Oklahoma veertien keer betrokken bij processen tegen de EPA. Een van die zaken leidde ertoe dat een plan van Trumps voorganger Barack Obama om de CO2-uitstoot van energiecentrales aan banden te leggen werd bevroren.

"Ik denk dat het een heel uitdagende taak is om de invloed van menselijke activiteit op het klimaat precies te meten, en dat er enorme onenigheid bestaat over de mate van invloed", zei Pruitt vlak na zijn benoeming in een interview, "dus nee, ik ben het er niet mee eens dat het hoofdzakelijk bijdraagt aan de wereldwijde klimaatopwarming die we zien. Dat weten we nog niet."

Zuivering

Klimaatwetenschappers en -activisten vreesden dat Pruitt binnen de EPA onmiddellijk zou beginnen de gelederen te zuiveren.

"Die vrees werd bewaarheid", stelt Cozijnsen. "Er zijn veel mensen weggegaan. Binnen de EPA blijven er maar heel weinig mensen over die de wetenschappelijke standpunten over klimaatverandering kunnen verdedigen."

Een meer recente personeelskeuze leidt ook tot onrust in de Amerikaanse wetenschappelijke wereld. Eind juli maakte het Witte Huis bekend Sam Clovis voor te dragen als wetenschappelijk hoofd van het ministerie van Landbouw.

Critici voeren aan dat hij geen achtergrond heeft als wetenschapper, schreef Politico. Er is nog nooit een door vakgenoten beoordeeld artikel van zijn hand verschenen in een wetenschappelijke publicatie.

Op het gebied van klimaatverandering kan Clovis lezen en schrijven met Trump, die hij bijna vanaf het begin van diens presidentscampagne steunt.

"Ik ben extreem sceptisch", zei hij daarover tijdens een interview in 2014. "Ik heb de wetenschap bekeken en ik heb een achtergrond die wetenschappelijk genoeg is om te weten wanneer ik voor het lapje word gehouden. En een hoop van de onderzoeken is broddelwerk."

Om Trump heen

Crowther onderkent de problemen die de politiek gemotiveerde benoemingen opleveren, maar is milder gestemd over de gevolgen dan Cozijnsen.

"Hoewel ze hun richtlijnen moeten aanpassen en het taalgebruik dat met klimaatverandering wordt geassocieerd moeten vermijden, werken veel mensen nog steeds naar dezelfde doelen toe. Er is nog steeds veel optimisme dat we deze problemen kunnen blijven aanpakken," zegt hij. "Aan de andere kant: de budgetten worden gesnoeid en het is moeilijker geworden om verbonden te blijven met de daadwerkelijke wetenschap."

"Ze worden nu gedwongen niet mét de regering, maar om de regering heen werken", stelt de onderzoeker. "Dat brengt natuurlijk wel met zich mee dat ze dan niet meer dezelfde graad van efficiëntie kunnen bereiken."

Verzet door staten

Wat Trump er ook van zal weerhouden om alle milieuregelgeving van Obama simpelweg af te breken, zijn de wettelijke procedures en verzet door de staten, zegt Louise van Schaik, hoofd van het Duurzaamheidscentrum van Instituut Clingendael.

"Obama voegde klimaatverandering toe aan een oude wet, de Clean Air Act, omdat het net als luchtvervuiling een bedreiging voor de volksgezondheid vormt", stelt ze. "Daarmee hebben staten wettelijk de opdracht gekregen het aan te pakken. Als Trump dat wil terugdraaien, kost dat proces minstens twee jaar. Bovendien moet hij dan aantonen dat rapporten zoals de NCA niet kloppen."

Veel van die staten hebben al eigen doelstellingen om hun CO2-uitstoot terug te dringen. Die geven ze niet zonder slag of stoot op, denkt Thomas Crowther. Dat geldt zelfs voor oliestaat Texas. "Dat heeft een bloeiende groene energiesector, met grote windmolen- en zonneparken."

Akkoord van Parijs

Eerder dit jaar kondigde Trump aan dat de VS zich zal terugtrekken uit het klimaatakkoord van Parijs. Dat werd in 2015 door 195 landen aangenomen en beoogt de gemiddelde wereldtemperatuur niet verder dan 2 graden Celsius te laten stijgen, door de CO2-uitstoot te beperken.

Het klimaatakkoord was oneerlijk, legde Trump uit. Het zou "onze economie ondermijnen, onze werkers kreupel maken, onze soevereiniteit verzwakken en ons permanent benadelen ten opzichte van de andere landen van de wereld".

Hij beweerde dat naleving de VS "bijna 3 biljoen dollar en 6,5 miljoen banen in de productiesector" zou kosten.

Het einddoel zou niet het tegengaan van klimaatverandering zijn - want de invloed van de mens is immers verre van zeker -  maar "een enorme herverdeling van de rijkdommen van de Verenigde Staten" door jaloerse andere landen.

Duurzaamheidsboom

Trump presenteert zich als de gevierde zakenman die de Amerikaanse economie uit het slop zal trekken, voornamelijk door de bemoeienis van de federale regering terug te dringen. Cozijnsen: "Hij denkt dat het klimaatprobleem hem daarbij dwars gaat zitten."

Dat is ironisch, stelt Crowther. "Neem Trumps pogingen om de kolenmijnen nieuw leven in te blazen. Die is niet meer economisch vatbaar, dus dat gaat er echt niet voor zorgen dat de banen terugkeren. Terwijl er nu al miljoenen mensen in de duurzame energiesector werken en dat aantal razendsnel groeit. De economie wordt steeds groener, industrie wordt steeds duurzamer."

En hoe meer het klimaat verandert, hoe groter de gevolgen voor de arbeidsmarkt. Crowther: "Als straks bijvoorbeeld enorme stukken land droog en onvruchtbaar worden, dan raken heel veel boeren hun baan kwijt."

Aanpassingsvermogen

De vraag of de klimaatverandering die nu gaande is door de mens komt, is uiteindelijk "niet zo relevant", meent Jos Cozijnsen. De meeste mensen, ook de meeste Amerikanen, willen toch liever het zekere voor het onzekere nemen. "Dan wordt het een stuk simpeler: de koolstofbalans is uit balans, en daar moet je iets aan doen. Maar je moet er ook weer niet te alarmistisch over praten. Dan komt er veel discussie over en haken mensen af."

"Ik ben het daar helemaal mee eens", zegt Crowther. "Sterker nog, ik vind dat ik me in het verleden veel te extreem heb opgesteld door me volledig op de wetenschap te richten. De gevolgen van klimaatverandering gaan een hele grote impact hebben, maar de mensheid heeft een enorm aanpassingsvermogen en kan best tegen een stootje."

Zelfs als Trump probeert de duurzaamheidsbeweging te ontmoedigen, zal dat niet rampzalig uitpakken, denkt de onderzoeker. "We werken nog steeds heel optimistisch door aan het verzachten van de effecten van klimaatverandering. Er zijn heel veel mogelijke manieren om daarmee om te gaan."

"De rest van de wereld heeft de kennis over klimaatverandering omarmd, een merendeel van de Amerikaanse bevolking gelooft erin", concludeert Crowther. "Welk beleid Trump ook voert, ik denk niet dat er ernstige blijvende gevolgen zullen zijn. Het maakt niet uit als er een of andere gek in het Witte Huis zit."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Gerelateerde artikelen

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie