'Discussie genderneutraliteit beperkt zich te veel tot aanspreekvormen'

De Gay Pride heet voortaan Pride Amsterdam, de NS zegt geen 'dames en heren' meer maar 'beste reizigers' en steeds meer gemeenten overwegen maatregelen om 'genderneutraler' te worden. Volgens deskundigen gaat het debat daarmee nog niet ver genoeg. 

We horen de term 'genderneutraliteit' de laatste tijd steeds vaker in het dagelijks leven. Maar wat genderneutraliteit precies is, daar lopen de meningen over uiteen. 

Hanneke Felten, die als onderzoeker verbonden is aan Movisie, een onderzoeksinstituut voor maatschappelijke vraagstukken en onderdeel van de Alliantie Genderdiversiteit, vindt het lastig te definiëren. Ze stelt dat het eigenlijk een breder thema is "dat bestaat uit gendernormen en sociale normen: wat wij vinden dat mannelijk en vrouwelijk is", stelt Felten.

Ook Bregtje Visser, oprichter en directeur van stichting GenderTalent, die trainingen geeft aan mensen die worstelen met mannelijkheid en vrouwelijkheid in identiteit, vindt de term genderneutraliteit maar raar. "Het is een woord dat geen recht doet aan diversiteit". 

Visser vindt dat de discussie zich teveel beperkt tot genderneutrale toiletten en genderneutrale benamingen in het algemeen. "Voor zulke dingen moet draagvlak zijn in de maatschappij en dat is er niet. Het gevolg is dat mensen in alle groepen nu scherper in het debat gaat staan."


Beperkt

Visser is van mening dat het debat over gender nu eigenlijk te beperkt gevoerd wordt. Visser stelt zelfs dat de term genderneutraliteit "mensen juist uitsluit in plaats van insluit".  

Daarom maken de veertien organisaties, verenigd in de Alliantie voor Genderdiversiteit, zich vooral sterk voor het creëren van meer ruimte voor diversiteit in het algemeen. Het debat zou veel meer moeten gaan over hoeveel ruimte mensen krijgen om anders te zijn en hoe we reageren op die anderen.

"Je mag wel genderconform zijn en je bijvoorbeeld als vrouw identificeren met roze, maar je moet ook de ruimte hebben om dat niet te hoeven. Als je als vrouw veel make-up wil dragen en rokken, dan is dat helemaal oké. En als je als man hetzelfde wil, dan hoor je er ook bij", zo betoogt Felten. "Er bestaan diverse genders en iedereen mag er zijn."

Labels loslaten

Ook al gaat het gesprek over diversiteit nu nog veel over aanspreekvormen, toch merken de organisaties wel dat er de laatste tijd meer discussie is en dat het thema gender juist dankzij deze aanspreekvormen, wel hoger op de maatschappelijke agenda komt te staan.

"Steeds meer mensen vinden dat je kinderen bijvoorbeeld een vrije keuze moet geven op speelgoedafdelingen en dat poppen niet bij de afdeling 'meisjesspeelgoed' moeten staan. Je merkt dat labels meer worden losgelaten", stelt Felten. 

Toch is het niet gek is dat genderneutraliteit zoveel maatschappelijke discussie oproept. Uit onderzoek dat door Movisie is gedaan, blijkt namelijk dat er erg sterke normen bestaan in onze samenleving over het gedrag van mensen. We zien het ene als mannelijk en het andere als typisch vrouwelijk.

"Dat heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat meisjes die zich meer als jongen gedragen of jongens die zich meer als meisje gedragen, vaker gepest worden", vertelt Felten. "Deze kinderen zijn kwetsbaar op school en zouden meer ruimte moeten krijgen om zichzelf te zijn, zodat het aantal negatieve reacties minder wordt."

Ook andere maatschappelijke problemen worden in stand gehouden omdat mensen zich krampachtig aan gender conformeren, stelt Felten. "Huiselijk geweld en seksuele grensoverschrijding komen vaker voor dan je denkt en de kans daarop wordt vergroot als je probeert krampachtig vast te houden aan stereotypen beelden van mannelijkheid en vrouwelijkheid."

"Neem bijvoorbeeld een man die denkt dat hij pas een echte man is als hij met veel meisjes naar bed gaat - en daarmee zijn eigen grenzen en die van een vrouw overschrijdt. Of een vrouw die denkt dat ze pas een goede vrouw is als ze zichzelf wegcijfert voor haar man."

Het zou om die redenen mooi zijn als het debat meer gaat over 'een waaier van diversiteit', zo stelt Felten. 

“Het helpt als taal wat inclusiever wordt”
Hanneke Felten

Rol transgenders

Transgenders zelf zouden volgens Visser ook een actievere rol kunnen spelen in die kanteling van het debat over diversiteit. De helft van de transgenders zou na een verandering bewust in de kast zitten op de werkvloer, uit angst voor ontslag of problemen, zo stelt Visser. 

"Het afgelopen halfjaar ben ik persoonlijk benaderd door iets meer dan tien transpersonen die zeiden dat zij door het vasthouden aan de strikte scheiding man/vrouw, zich onvoldoende hebben gerealiseerd dat ze eigenlijk meer nuance in hun genderexpressie of lichamelijke veranderingen ervaren. Ze worstelen dagelijks met strikte gendernormen, maar ook met de keuzes die ze op basis daarvan genomen hebben."

Volgens Visser is een krachtige, solidaire transgenderbeweging daarom nodig. "De mensen die het moeilijk hebben, vallen nu tussen wal en schip. Velen lijken vergeten te zijn dat ze tijdens hun transitie werden uitgemaakt voor vent, viezerik of omgebouwde, in elkaar werden geslagen op de wc of niet mochten douchen op de sportclub. Kennelijk laten we de herinnering aan dit soort gebeurtenissen graag snel achter ons wanneer we 'echt' passen in het hokje man of vrouw", aldus Visser. 

Marketing en onderwijs

Felten denkt dat er ook op het gebied van gendergelijkheid veel verbeterd kan worden in bijvoorbeeld het bedrijfsleven en het onderwijs.

"We zouden met het bedrijfsleven moeten praten over marketing die gericht is op kinderen. In het onderwijs worden spelletjes gedaan waarbij kinderen in groepen worden ingedeeld: de jongens tegen de meisjes. Uit onderzoek is gebleken dat wanneer je mensen indeelt in categorieën, er over en weer vooroordelen en stereotypen ontstaan. Het is de vraag of dat de bedoeling is."

Hetzelfde 'probleem' geldt voor volwassenen, stelt Felten. "Bladen over ouderschap zijn vrijwel alleen gericht op vrouwen, waarmee je de boodschap overdraagt dat voor een kind zorgen een vrouwentaak is. Dan is het verstandig om te kijken hoe je het zo kunt formuleren dat iedereen wordt aangesproken. Dat hoeft niet op een genderneutrale manier: je kunt soms ook de vaders apart aanspreken omdat zij tot nu toe minder aangesproken worden."

Felten haalt een discussie aan die momenteel in Engeland gaande is over genderstereotypen in reclames. Eind juli heeft de Britse Reclame Code Commissie laten weten harder op te treden tegen advertenties die seksistische stereotypen bevatten. Zo werd er al een billboard verwijderd met daarop de afbeelding van een slank model, met daarbij de boodschap 'ben jij klaar voor het strand?'. "Dat heeft echt consequenties voor het genderstereotype en voor normen. Ik hoop dat zoiets ook hier in gang gezet kan worden."

'Inclusiever'

Hoewel maatschappelijke organisaties in de Alliantie voor Genderdiversiteit zich dus vooral richten op het creëren van meer ruimte voor diversiteit, denkt Felten wel dat het helpt "als taal wat inclusiever wordt".  

"Door het nieuwe beleid van de NS en veel gemeenten om mensen meer genderneutraal aan te spreken, voelen meer mensen zich gehoord, denkt ze. "Het is vaak slechts een kleine moeite om ervoor te zorgen dat iedereen erbij hoort, dus ook degenen die zichzelf niet zozeer als man óf vrouw ervaren."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie