Afscheid superster Bolt: 'Grenzen menselijk lichaam golden niet voor hem'

De WK atletiek in Londen wordt deze week het laatste kunstje van levende legende Usain Bolt (30). Nog twee finales en waarschijnlijk twee keer goud en dan moet de sport verder zonder 'the greatest ever'.

Patrick van Luijk krijgt bijna weer kippenvel als hij eraan terugdenkt. "De aankondiging van Bolt voor de 4x100 meter estafette tijdens de Spelen van Peking in 2008, dat zal ik nooit vergeten", vertelt de inmiddels 32-jarige sprinter, die anno 2017 een sabbatical heeft als sprinter. 

"Bolt en ik stonden naast elkaar. We waren allebei derde loper, hij voor Jamaica en ik voor Nederland. En toen werd dus de naam van Bolt omgeroepen. Dat kwam binnen bij me. Het gejuich, het lawaai. Niet normaal. Omdat ik zo dicht bij hem stond, voelde het een beetje alsof het ook voor mij was. Ik kreeg een enorme kick. Was niet te houden. Maar dat pakte verkeerd uit."

Na al die jaren kan Van Luijk er gelukkig om glimlachen. "Ik wilde zo graag, dat ik te vroeg weg was. Onze tweede loper, Guus Hoogmoed, kon het stokje daardoor niet goed aan mij doorgeven. De race was mislukt. En dat op de Spelen... Maar goed, ondanks die fout was het voor mij persoonlijk dus wel mijn mooiste Bolt-moment. Ik maakte zijn grootsheid van heel dichtbij mee."

Gekke bekken

We zijn inmiddels negen jaar en een hele rits olympische en wereldtitels voor Bolt verder. De teller van de Jamaicaan, die als kruidenierszoon opgroeide in het ruige plattelandsdorpje Sherwood Content, staat op elf keer WK-goud en achtmaal goud op de Spelen. In de komende dagen komen daar in Londen waarschijnlijk een twaalfde (100 meter) en dertiende (4x100 meter) wereldtitel bij. Daarna moet de atletiek verder zonder de grootste ster van allemaal.

"Of ik Usain Bolt ga missen als uithangbord van onze sport?" Dafne Schippers twijfelt. "Ja en nee. Als Bolt er is, is het toch een beetje een Bolt-feestje. Misschien komt er straks meer aandacht voor andere atleten."

De snelste vrouw van Nederland, wereldkampioene op de 200 meter in 2015, maakte Bolt in zijn laatste jaren van dichtbij mee, maar toch komt zij niet zomaar in zijn buurt. "Bolt wordt aardig afgeschermd. Dat kan ook niet anders, want iedereen wil iets van hem. Niet alleen fans, zelfs collega-atleten willen rond wedstrijden met hem op de foto. Ik weet wel een beetje hoe dat werkt, dus laat ik hem maar met rust. Maar natuurlijk heb ik weleens een praatje met hem gemaakt. Dan is hij trouwens niet zo'n showman, hoor", zegt Schippers. 

Maar zodra er een camera op Bolt gericht staat, is hij dat wel. Een minuut voor de start van een finale staat hij nog gekke bekken te trekken, steevast gevolgd door zijn bekende pose met twee wijzende vingers. "Dat is ongelooflijk", vindt Van Luijk, die nu herstelfitness BioCheck runt in Rotterdam.

"Ik probeer voor de start even de spanning eruit te blazen, zoals bijna elke sprinter. Even goed ademhalen. Bolt niet. Die is ontspannen, voert een showtje op en loopt als eerste over de finish. Het zijn dus niet alleen zijn tijden, maar ook zijn uitstraling en de show die hem uniek maken."

“Als Bolt er is, is het een beetje een Bolt-feestje. Misschien komt er straks meer aandacht voor andere atleten'”
Dafne Schippers

Muhammad Ali

Enkele dagen geleden noemde Sebastian Coe, voorzitter van de internationale atletiekfederatie IAAF, Bolt niet alleen uniek, maar ook geniaal. "Je kunt op vrijdagavond in de pub uren discussiëren over wie de beste voetballer of tennisser ooit is, maar over de beste sprinter is geen discussie mogelijk", zei de Brit.

Coe kon maar één sporter bedenken die een vergelijkbare impact heeft gehad als Bolt. "Alleen Muhammad Ali heeft binnen en buiten zijn sport zoveel betekend als hij."

Oud-sprinttrainer Henk Kraaijenhof kan zich deels vinden in de vergelijking met de vorig jaar overleden Ali. "Ali was niet alleen bokser. Hij streed voor burgerrechten. Voor gelijke behandeling van blank en zwart en bekeerde zich tot de islam. Die maatschappelijke component heeft Bolt minder", vindt Kraaijenhof, die onder meer trainer was van meervoudig Europees kampioene Nelli Cooman en meervoudig wereldkampioene Merlene Ottey uit Jamaica.

“Maar Bolt is een absolute grootheid. Vergelijk hem met iemand als Diego Armando Maradona”
Henk Kraaijenhof

"Maar Bolt is wel een absolute grootheid", stelt hij. "En een smaakmaker. Vergelijk hem met iemand als Diego Armando Maradona. Die heeft al twintig jaar niet meer tegen een bal getrapt, maar iedereen weet wie hij is. Bolt zal ook beklijven."

Volgens Van Luijk heeft Bolt de atletiek zelfs "uit het slob getrokken". "Rond de eeuwwisseling had je Maurice Greene, die 9,79 liep op de 100 meter. Men dacht: dit is het wel. Er kan misschien nog een honderdste af, maar veel harder kan het menselijk lichaam niet gaan. De grens is bereikt. Toen kwam Bolt en die ging nog veel sneller. Hij gooide alle grenzen weer open en bracht spektakel. Mensen hadden het weer over mijn sport."

99 procent

Inmiddels staat het wereldrecord van Bolt op de 100 meter op 9,58 en zijn mondiale toptijd op de 200 meter is 19,19. Het is alweer acht jaar geleden dat hij beide records liep tijdens de WK in Berlijn en dat roept vragen op. Heeft hij de afgelopen jaren wel alles uit zichtzelf gehaald?

"Ik denk dat hij nog sneller had gekund dan 9,58", zegt Kraaijenhof. "Maar zo makkelijk is het niet. De tegenstand moet top zijn om het beste uit jezelf te kunnen halen, maar er is gemiddeld maar één wedstrijd per jaar waar de absolute top aan de start staat. En als Bolt dan op 99 procent loopt, is hij nog de beste. Bovendien moeten de omstandigheden precies op dat moment top zijn. Als het te koud is, kun je een wereldrecord vergeten. En niet elke baan is even snel."

Van Luijk ziet één moment waarop Bolt sneller had kunnen lopen dan 9,58. "Dat was in 2008, op de Spelen in Peking. Bolt liep 9,69, dat was toen een wereldrecord, terwijl hij in de laatste meters juichte. Het werd al een show tijdens de race. Als hij toen vol had doorgetrokken, was hij denk ik sneller geweest dan 9,58. Er lag een superbaan in Peking."

Op die andere afstand waarop Bolt de afgelopen jaren superieur was, de 200 meter, is nog voor de start van de WK zeker dat de 19,19 uit 2009 Bolts snelste tijd ooit blijft. Geheel tegen de traditie in heeft de Jamaicaan zich in Londen namelijk niet ingeschreven voor de dubbele sprintafstand.

Kraaijenhof kan het besluit van Bolt begrijpen. "Hij wordt later deze maand 31 jaar. Als je ouder wordt, herstelt je lichaam minder snel. Series, halve finale en finale 100 meter én daarna ook nog de 200 meter en de 4x100 estafette kan net even te zwaar voor hem zijn in een week tijd. Dat was een risico geweest. En stel dat hij zilver zou pakken op de 200 meter, dan haalt dat de glans van zijn afscheid. Elke andere atleet zou dolblij zijn met zilver, maar Bolt niet. En terecht. Als Bolt zilver pakt, wordt hij meteen als loser weggezet."

“Als hij vol had doorgetrokken dan was hij denk ik sneller geweest dan 9,58”
Patrick van Luijk

Genetisch wonder

Bij afwezigheid van 'Thunderbolt', zoals zijn bijnaam luidt, is Wayde van Niekerk in Londen als favoriet bestempeld voor de 200 meter. De 25-jarige Zuid-Afrikaan is de natuurlijke opvolger van Bolt als superster van de atletiek. Althans, dat denkt Bolt.

"Van Niekerk is een wereldster. Hij gaat mij opvolgen als boegbeeld", verklaarde Bolt donderdag. "Een droom zou uitkomen als ik ooit zulke successen als Bolt boek", reageerde Van Niekerk, die vorig jaar op de Spelen in Rio verbaasde op de 400 meter door het zeventien jaar oude wereldrecord van Michael Johnson uit de boeken te lopen. Overigens is hij op de 100 meter met een persoonlijk record van 9,94 nog ver van het wereldrecord verwijderd, evenals op de 200 meter (19,84).

Schippers komt met een andere naam als het over de opvolging van Bolt gaat. "Andre De Grasse komt nu al in zijn buurt", zegt de Utrechtse, al zal dat in Londen niet het geval zijn. De 22-jarige Canadees moest zich op het laatste moment afmelden met een blessure.

"Er komen meer jonge sprinters aan", benadrukt Schippers. "Na Bolt zullen nieuwe mannen opstaan. Maar het bijzondere aan Bolt was en is dat hij er altijd stond. Ook als je dacht dat hij het niet ging redden, maakte hij het gewoon waar. Daar heb ik heel veel respect voor."

Van Luijk verwacht dat dat in Londen niet anders zal zijn. "Ik zag laatst een foto van hem en hij zag er sterk uit. Misschien nog wel sterker dan vorig jaar op de Spelen in Rio. Het wordt dus een afscheid in stijl. The greatest ever."

Volgens Kraaijenhof is het die dominantie die Bolt zo uniek maakt. "De snelheid van Bolt is fantastisch, maar dat hij dat over zo'n lange periode heeft laten zien, is ongekend in de geschiedenis van de atletiek. Daarom blijft hij voorlopig bovenaan de berg. Maar zijn wereldrecords gaan er wel aan, al duurt dat misschien nog een jaar of tien. Er wordt vanzelf weer een nieuw genetisch wonder geboren dat net zo snel is als Bolt. En sneller."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie