Zomerinterview met Erik Mouthaan: 'Ik word dagelijks belaagd door Trump-fans'

In een reeks zomerinterviews spreekt NU.nl met personen die een bewogen eerste helft van 2017 achter de rug hebben. Deze week: RTL Nieuws-correspondent Erik Mouthaan (43), die het presidentschap van Donald Trump op de voet volgt.

"Als ik ’s ochtends terugkom uit de sportschool open ik Twitter en zie ik dat iedereen bezig is met wat Trump heeft gezegd. Je hele dag kan door zijn tweets omgegooid worden. Afgelopen woensdag kondigde hij middels een tweet een hele beleidswijziging aan door te zeggen dat transgenders niet meer welkom zijn in het Amerikaanse leger. Tussen de zes- en dertienduizend mensen worden misschien ontslagen. Gewoon in een tweet. Zonder persbericht, rapport, hoorzitting of persconferentie."

Trumps tweets zijn vaak niet heel concreet. Hij lijkt soms om zich heen te slaan en spreekt af en toe zelfs zijn eigen woordvoerder tegen. Hoe ga jij daarmee om?

"Dat is lastig. Als de opperbevelhebber van het leger, want dat is Trump, zegt: 'Ik wil geen transgenders meer in het leger', dan is dat breaking news. Maar ik weet ondertussen ook dat in dit Trump-tijdperk de soep vaak niet zo heet gegeten wordt als dat hij wordt opgediend. Dat is nieuw. Als de president vroeger iets zei, dan ging dat gewoon gebeuren. Punt. Ik doe dit werk nu elf jaar en alles is anders onder Trump. Deze president kondigt soms ook dingen aan die gewoon niet waar zijn of die hij vervolgens zelf weer inslikt."

Door de naderende deadlines kun je niet altijd wachten tot zijn uitspraken bevestigd worden.

"Er zit een verschil tussen de politieke- en beleidstweets van Trump. De druk die hij bijvoorbeeld uitvoert op de minister van Justitie om op te stappen is een politiek proces. Als hij daarover tweet ga ik niet meteen twee minuten in de nieuwsuitzending van half acht opeisen. Op het verhaal van de transgenders sla ik wel direct aan. Dan wil ik iets vertellen over de conservatieve achterban van Trump die het gevoel heeft niks voor elkaar te krijgen en over de connectie met het complexe zorgdebat. Dat is mijn taak. Iedereen kan op Twitter lezen wat de president zegt, maar er zijn ook mensen nodig om antwoord te geven op vragen als: 'Waarom doet de president dit, wat betekent dit?"

Maar jij weet ook niet wat er gaat gebeuren. Meer dan duiden kun jij ook niet, toch?

"Ik zag het succes van Donald Trump niet aankomen. Ik heb hem onderschat en met mij heel Amerika. Niet alleen de Democraten, ook de Republikeinen. Deze man is de wijze waarop politiek bedreven wordt voor onze ogen aan het veranderen. De regels die golden in de Amerikaanse politiek zijn omgegooid. Ik zeg niet dat dat goed of slecht is, maar ik moet er wel aan wennen."

Erik Mouthaan (Leiden, 1973)

  • Volgde Max Westerman in 2006 op als correspondent VS
  • Versloeg overwinning Barack Obama tijdens verkiezingen 2008
  • Bracht in 2009 boek Tijd voor Verandering uit.
  • Verslaat presidentsverkiezingen in 2016, met zege Trump

Kun jij hoofd- en bijzaken van elkaar scheiden in zijn tweets?

"Ja, vind ik wel. We discussiëren bij RTL Nieuws ook dagelijks over de vraag of we niet te veel op zijn tweets ingaan. Of het niet te veel afleidt van de grote lijnen. Zijn tweetgedrag is fascinerend. We krijgen een kijkje in zijn ziel geboden. We zien een president in real time reageren op wat er in de wereld gebeurt. Dat hebben we bij Obama en Bush nooit gezien. Die transparantie is verfrissend. Of dat altijd verstandige politiek oplevert weet ik niet."

Trumps uitspraken, zijn omgangsnormen, de zweem van nepotisme: dat alles vormt een goudmijn voor journalisten.

"Maar ondertussen zit daar een heel conservatieve regering, heel conservatieve plannen aan te nemen. Wat niet erg is, want daar heeft Amerika voor gekozen. Maar het is aan ons om die dingen uit te leggen. Daarom maken wij verhalen over hoe bijvoorbeeld het zorgstelsel geprivatiseerd wordt of hoe Trump vrouwenklinieken wil schrappen. Dat is mijn taak. We moeten ons niet laten afleiden door de tweet van de dag."

Is Trump een vloek of zegen voor een Amerika-correspondent?

"Een zegen. Ik word dagelijks belaagd door Trump-fans die woedend zijn als ik over het Rusland-onderzoek schrijf. Maar deze president en zijn team worden onderzocht op verdenking van het samenspannen met een ander land om de Amerikaanse verkiezingen te dwarsbomen. Dat is een gigantisch verhaal van Watergate-achtige proporties. Prachtig om daarover verslag te doen."

Welke Amerikaanse journalisten vertrouw jij blind?

"Blind vertrouwen is overdreven. Ik vind Chuck Todd goed, hij presenteert Meet the Press op NBC. Ik luister graag naar Joe Scarborough, een rechtse republikein die een ochtendprogramma op MSNNBC heeft. Verder volg ik Erick Erickson van Red State om ook dat signaal te ontvangen. En columnisten zoals Peggy Noonan in de Wall Street Journal."

Word je die constante Trump-nieuwsstroom niet zat?

"Je vraagt je constant af wat er gaat gebeuren. Wat zal Trump nou weer gaan roepen? Maar ik krijg juist energie van al die verhalen. Ik vind het wel jammer dat Trump het nieuws in Amerika zo domineert."

“Nederland wilde geen kwaad woord horen over Obama”
Erik Mouthaan

Laten wij ons in Nederland te veel afleiden door alle opmerkelijke gebeurtenissen rondom Trump?

"Wat je altijd merkt onder Nederlanders, en dat ligt niet aan de Nederlandse bevolking of Nederlandse journalisten, is dat er een permanente onderschatting van en afkeer tegen Republikeinse presidenten voelbaar is. Veel Nederlanders vinden iedere Republikeinse president dom en kwaadaardig. Barack Obama was daarentegen een held die vereerd moest worden. Maar ik maakte verhalen over die kill list van hem, waar Amerikaanse staatsburgers op stonden die hij liet doodschieten met drones. Zonder hen een proces te geven."

"Nederland wilde geen kwaad woord horen over Obama. Wij slingeren soms als een pendule van links naar rechts. 'Oh wat een erge president is die Bush en wat zijn die Amerikanen dom!' En toen Obama kwam was het; 'Oh, wat een geweldige president, wat zijn die Amerikanen toch slim.' En nu zwaait het weer terug. Dat is een simplificatie waar ik me tegen verzet. De mensen die op Trump stemden zijn niet allemaal racisten of boze blanke mannen. Daar zit een gedachtegoed achter. Mijn taak is hen dat uit te leggen."

Trump twijfelt al jaren publiekelijk aan de integriteit van journalisten, heeft hij jou daarmee gekwetst?

"Ik voel me nooit persoonlijk aangevallen. Ik heb hem eens een paar vragen gesteld na een debat en toen was hij heel vriendelijk. Voor journalisten is Trump geweldig. Hij kwam na al die debatten gewoon naar de pers toe. Als je luid genoeg zijn naam riep, maakte je kans enkele vragen te stellen. Voorheen gingen alle kandidaten na het debat direct weg. Maar hij voert ook een duidelijk beleid om journalisten buitenspel te zetten. Ik probeer vaak uit te leggen dat mensen best kritiek mogen hebben op mij en mijn collega’s. Dat is misschien ook wel terecht. Alleen onderneemt hij doelbewuste pogingen om de pers zwart te maken."

Je zegt net dat hij geweldig is voor journalisten.

"Omdat hij heel veel nieuws genereert. Het klimaat dat hij schept is echter beangstigend. De president van Amerika zegt dat de pers een vijand van het volk is. Ik ondervind de gevolgen daarvan. Tijdens Trump-bijeenkomsten word ik soms gewoon uitgejouwd door het publiek. Of ze sissen me toe: 'Liegende klootzak!'. Op websites verdraaien mensen bewust mijn tweets en zeggen ze dat ik lieg. Terwijl ik echt mijn best doe om de Amerikaanse politiek van alle kanten te belichten. Mijn collega vroeg me laatst waarom ik al die lelijke mensen op Twitter niet gewoon blokkeer. Als iemand mij persoonlijk aanvalt en zegt dat ik een gore flikker ben en zelfmoord moet plegen, dan blokkeer ik die persoon ook. Al weet ik niet wat mijn geaardheid daarmee te maken heeft. Die felheid neemt alleen maar toe. Maar als mensen mijn bedoelingen in twijfel gaan trekken, dan moet ik gewoon nog beter uitleggen waarom wij journalisten de dingen doen zoals we ze doen."

Dat is toch verschrikkelijk?

"Ik weet niet of dat verschrikkelijk is. Die boze mensen hebben misschien wel een punt. We hebben te lang in een ivoren toren gezeten. De Amerikaanse pers vraagt zich nu af: 'Hebben wij al deze Trump-stemmers over het hoofd gezien? Praten we wel met iedereen? Zijn we niet te politiek correct?' Ik vind het eng als Trump probeert de vrije pers te knevelen. Maar ik vind het goed als hij heilige huisjes omver schopt en de vooringenomenheid van sommige journalisten aan de kaak stelt."

“Ik heb hem aanvankelijk onderschat”
Erik Mouthaan

Die vooringenomenheid werd jou ook verweten. In november 2016 nam je een video op waarin je reageerde op kritiek die jou en jouw collega’s ten deel viel na de overwinning van Trump. Jullie zouden een voorkeur voor Clinton hebben gehad, het fenomeen Trump niet hebben begrepen en onderschat. Hoe kijk je terug op die video?

"De video was wat defensief. Ik schiet snel in de verdediging. Ik voelde de noodzaak verantwoording af te leggen. Mensen die destijds naar mij luisterden dachten dat Clinton president zou worden. Ik vond het belangrijk uit te leggen waarom dat niet was gebeurd. Ik heb altijd gezegd dat de verkiezingen over twee delen van Amerika gingen. Het open, internationale Amerika waarin migranten en diversiteit welkom zijn. En het boze Amerika dat een muur om zich heen wil. En ik heb altijd gezegd dat het open Amerika meer aanhangers heeft en dat klopt. Drie miljoen kiezers meer kozen voor het open Amerika, maar door het kiessysteem won het gesloten Amerika."

Aan het begin van het gesprek zei je dat je Trump hebt onderschat, maar in die video uit 2016 ontken je dat juist.

“Ik heb hem aanvankelijk onderschat. Toen ik zag hoe groot zijn beweging werd heb ik de koers gewijzigd. En vanaf het moment dat hij de nominatie op zijn naam schreef, heb ik hem heel serieus genomen. Trump-fans denken dat ik heel links ben, dat is gewoon niet waar. Maar het is niet aan mij om over mijn politieke voorkeuren te praten.”

Je hebt in een interview gezegd dat de door Obama gewonnen verkiezingen in 2008 jou het mooiste moment als correspondent hebben bezorgd. Bewonderde je hem?

"Nee, maar een van mijn mooiste momenten uit mijn carrière beleefde ik in een gigantisch stadion in Denver waar Obama, toen nog kandidaat, de nominatie aanvaardde. Dat was een historisch moment. Om te zien dat in een land met zo’n slavernijverleden en zoveel rassenhaat zo’n man door tienduizenden wordt toegejuicht en die woorden uitspreek:t 'Ik aanvaard de nominatie.' Maar ik was het echt niet altijd met hem eens."

Mis je Obama?

"Soms, omdat hij mooie speeches kon geven. Op het einde was ik hem wel zat hoor. Elk antwoord dat hij gaf werd altijd langdurig gewikt en gewogen. Weet je, elke president is een reactie op de vorige. Het losse kanonachtige van Trump is een reactie op professor Obama die alles in politiek correcte zinnetjes uitsprak. Trumps spelfouten en zijn incorrecte grammatica zeggen eigenlijk: 'Het maakt me niet uit hoe het zit met je regeltjes, ik heb er lak aan.' Zijn kiezers vinden dat geweldig."

Voel je de drang nog om te voorspellen of en wanneer Trump vroegtijdig een einde zal maken aan zijn presidentschap?

"Nee, ik ben nederig geworden door de verkiezingsuitslag. Ik durf geen voorspellingen meer te doen, ik weet het gewoon niet. Hij heeft ons allemaal een toontje lager laten zingen. En dat is misschien wel terecht, gezien zijn overwinning en wat hij losmaakt. Ik ben benieuwd hoe Trump gaat proberen het land te verenigen na de eerste grote schietpartij, het eerste grote drama."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie