Zomerinterview met Özcan Akyol: 'Ik ben een deel van mijn vrijheid kwijt'

In een reeks zomerinterviews spreekt NU.nl met personen die een bewogen eerste helft van 2017 achter de rug hebben. Deze week: Schrijver en columnist Özcan Akyol (33), die te maken kreeg met ernstige doodsbedreigingen.

Tijdens het interview op een terras in Deventer weerklinkt plotseling een luide knal. Akyol kijkt in de richting van waaruit het geluid komt.

Ben je dan gelijk alert?

Akyol: "Nee, je maakt het nu spannender dan het is. Ik was gewoon nieuwsgierig naar wat er was gebeurd. Wij wonen in dat huis daar."

Akyol is de afgelopen jaren bedreigd. Per mail, in reacties onder door hem geschreven opiniestukken, via sociale media, maar soms ook op straat. De bedreigingen, voornamelijk uit de Nederlands-Turkse gemeenschap, werden ernstiger toen De Neven van Eus werd uitgezonden. In juni zei Akyol dat er een grens was bereikt. De schrijver zegt plekken waar veel Turkse Nederlanders komen te mijden.

Özcan Akyol (Deventer, 1984):

  • Schreef twee romans (Eus en Turis).
  • Volgend jaar verschijnt zijn derde in vijf jaar tijd.
  • Is columnist voor o.a. AD, Nieuwe Revu en VARAgids.
  • Zijn docuserie De Neven van Eus kreeg goede recensies

Anderhalf jaar geleden verscheen je tweede boek Turis. Had je toen verwacht dat je voor zoveel controverse zou zorgen?

"Twee jaar geleden werd ik ook beveiligd nadat ik een column over Amsterdam had geschreven en doodsbedreigingen kreeg. Weerstand ervaren omdat ik bepaalde stukken schrijf is dus niet nieuw voor mij. Alleen de hevigheid van de afzenders is toegenomen. Ik las net een bericht van iemand die me uitscheldt, omdat ik in een column zei dat we baby's verplicht moeten vaccineren. Dat gaat het hele weekend door. De week ervoor schreef ik over Wilders, ook daar wordt op gereageerd."

“Als ik voor een evenement word uitgenodigd dan wordt dat gecommuniceerd met de politie”
Özcan Akyol

"Ik zit nu in een fase waarin alles wat ik roep dezelfde soort reactie opwekt, maar steeds uit andere hoek. Dat had ik niet verwacht toen mijn tweede boek verscheen. Ik schreef toen columns, maar niet prominent in grote kranten. Toen werd ook onze dochter geboren en verkeerde ik eigenlijk in een roes. Ik gaf destijds vooral lezingen in bibliotheken. Dat doe ik nog steeds, maar de mensen komen nu om verschillende redenen. Omdat ze een column hebben gelezen in De Gelderlander of de documentaire hebben gezien."

Doen die net zo bijdehand als op sociale media?

"Nee, helemaal niet. Dat is het vreemde aan die parallelle samenleving waarin wij leven. Hoe mensen zich gedragen op sociale media, zo ben ik ze nog nooit tegengekomen in het echte leven. De mensen die een lezing bezoeken vinden het mooi wat ik maak en lezen mijn boeken."

Tot welke praktische bezwaren hebben die bedreigingen geleid? Hoe liep je net over dit plein?

"Dit plein is redelijk wit. Ik ga niet meer een volksbuurt in en op vrijdag loop ik niet meer over de markt. Dat zou dom zijn. Als ik voor een evenement word uitgenodigd dan wordt dat gecommuniceerd met de politie en wordt er een risicoanalyse gemaakt. Ik heb ook intensief contact met de recherche. Ik voel dat ik een deel van mijn vrijheid kwijt ben."

Ben je weleens fysiek aangevallen?

"Alleen verbaal. Het zijn vaak lafaards die iets vanuit een auto schreeuwen en dan keihard wegrijden. Ik ben niet iemand met wie je op straat snel een gevecht aangaat, vanwege mijn postuur. Dus die mensen maken die afweging bewust."

Ik kan me voorstellen dat je er weleens naar gehunkerd hebt de mensen die jou anoniem bedreigen tegen te komen en ze aan te spreken op hun reacties.

"Dat heb ik achter de rug. Sommige mensen zijn zo geïndoctrineerd, ik kan je wel wat laten zien... (scrollt door telefoon). Moet je kijken wat mensen over mij zeggen. Met hen valt helemaal niet te praten."

Je leest die reacties nog steeds?

"Ik sta altijd open voor kritiek, maar het is vaak zo'n nonsens dat ik niet de moeite neem om te reageren. Als iemand heel beschaafd zegt:  'Eus, ik ben het er niet mee eens om deze en deze redenen', dan reageer ik soms. Als er een scheldwoord of bedreiging in staat doe ik dat niet, omdat ik dan weer word ik uitgemaakt voor Armeen, Jood of PKK'er. Ik heb er een tijdje mee geworsteld. Als zoveel mensen zeggen dat ik fout ben of een landverrader, heb ik het dan misschien mis? Maar dan lees ik mijn eigen column terug en sta ik er helemaal achter. Mijn argumenten en feiten kloppen. Dat die mensen zo militant worden is niet mijn probleem." 

“Als ik zie dat iets niet deugt, kan ik me niet inhouden.”
Özcan Akyol

"Er was een tijd waarin ik twijfelde iets te publiceren, omdat ik de reacties kon voorspellen. Maar ik ben strijdbaarder geworden. Ik ga geen rekening houden met iemand die te veel naar de Turkse staatstelevisie kijkt of te lang op PVV-fansites zit en alternatieve waarheden doorgeeft en verdedigt. Ik ben daar niet verantwoordelijk voor, mijn verantwoordelijkheid is het om tegenwicht te bieden."

Heb je ooit overwogen je onderwerpen aan te passen met het oog op die bedreigingen, zeker met een tweede kindje op komst?

"Zo zit ik niet in elkaar. Als ik zie dat iets niet deugt, kan ik me niet inhouden. Dan moet ik er over schrijven, dat zit in mijn karakter. Dat voelt als een innerlijke noodzaak en ook een vorm van zingeving. Als je om de hete brij heen gaat draaien moet je een café gaan runnen. Dat is trouwens ook niet altijd veilig. In jouw vraagstelling zit heel erg de suggestie dat ik gebukt ga onder die bedreigingen, maar dat is niet zo. Het is blijkbaar inherent aan dit vak. Het is niet leuk, maar ik heb er geen slapeloze nachten van. Ik pas mijn leven gewoon een beetje aan, dat is het. Ik zou het allemaal veel spannender kunnen vertellen. Er zijn mensen die bij elke bedreiging de media opzoeken. Dat doe ik niet. Pas toen een grens bereikt werd en ik aangifte deed ben ik er mee naar buiten gegaan. Ook op advies van de recherche."

Heb je geprobeerd de dialoog met je tegenstanders te zoeken?

"Welke dialoog? Mensen schelden alleen maar. De meesten zijn niet voor rede vatbaar. In De Neven van Eus laat ik zien dat het niet goed gaat met het Turkse toerisme. Dat ontkennen sommige mensen vervolgens. Als ik ze dan een artikel uit Het Financieel Dagblad stuur waaruit blijkt dat het inderdaad slecht gaat, noemen ze het nepmedia. Daar kun je niet mee in dialoog gaan."

Wat ga je het komende half jaar doen? In de luwte aan je roman werken?

"Vergeet niet dat ik vijf columns per week schrijf. Ik zit nooit in de luwte. Dit najaar wil ik verder schrijven aan mijn derde roman. Vanuit de televisiehoek zijn veel aanbiedingen gekomen. Van reis- en consumentenprogramma's tot aan talkshows. Maar de televisiewereld is heel opportunistisch. De Neven van Eus was een succes, dus producenten denken dat ze met mij iets kunnen verkopen. Ik kan die aandacht wel relativeren. Ik heb eigenlijk nooit een plan. Ik had drie jaar geleden niet de ambitie columnist te worden bij een landelijke krant. Ik had niet de ambitie een televisieprogramma te presenteren. Dat is me overkomen."

"Maar ik doe wat ik leuk vind, die luxe heb ik. Ik weet niet wat ik over twee jaar doe. Dat vind ik fijn, dat past bij mij. Mijn vriendin en ik hebben ook nooit besloten om kinderen te krijgen, het voelde op een gegeven moment gewoon goed. Je moet niet al te veel plannen, gewoon doen waar je je lekker bij voelt. Daar zit ook iets destructiefs in. Je doet maar wat en het hoeft niet per se goed af te lopen. Als het maar leuk is en een kick geeft."

Raak je snel verveeld?

"Als ik een dag niks te doen heb, walg ik van mezelf. Er zijn mensen die 's middags op de bank liggen en tv kijken. Daar zou ik geen vrede mee hebben. Ik ben heel gedisciplineerd in mijn werk en in het respecteren van deadlines. Ik ben een harde werker, maar daarbuiten heel nalatig. Ik zoek steeds nieuwe grenzen op. Ik moet er niet aan denken dat ik de rest van mijn leven hetzelfde doe. Ik ben ontvankelijk voor prikkels die mijn creativiteit stimuleren. Als mensen op me afkomen met de vraag of ik een programma wil presenteren, dan zeg ik niet: 'Nee dat kan ik niet, ik ben schrijver.' Als Studio Voetbal mij uitnodigt, zeg ik niet: 'Nee, ik was vroeger geen profvoetballer.'"

“Nu weet iedereen dat ik die kluizenaar uit het oosten ben”
Özcan Akyol

Het gesprek wordt kort onderbroken. Een passant blijft staan en zegt: "Maak nog eens zo'n mooi programma." Akyol: "Ik ga mijn best doen." 

Daarna: "Misschien wil ik ook wel een keer trouwen, er moet altijd iets gebeuren. Ik wil geen overzichtelijk leven. Ik ben ook vaker ergens anders dan in Deventer, maar dit is wel mijn standplaats. Hier kan ik me concentreren. Als ik in Amsterdam zou wonen, zou dat wel ten koste gaan van mijn werk. Als je daar woont, word je bijvoorbeeld vaker uitgenodigd voor feestjes. Nu weet iedereen dat ik die kluizenaar uit het oosten ben, die alleen naar buiten komt als hij moet werken."

Wederom een onderbreking. Een vrouw: "Ik wil je graag bedanken voor alles wat je doet." Akyol: "Dank u wel, heel aardig." 

Later: "Dit is wat ik in het echte leven meemaak. De keren dat ik op straat ben uitgescholden zijn op twee handen te tellen. Maar het kan ook hinderlijk zijn. Het zijn lieve mensen die het goed bedoelen, maar als je achter je kind aan rent, wil je ook niet worden opgehouden. Een stukje vrijheid is verdwenen, maar ook daar ga ik niet gebukt onder."

Welke mensen hebben jou geadviseerd om als publiek persoon door het leven te gaan?

"Matthijs van Nieuwkerk gaf me een goede tip. Als iemand op straat te lang blijft hangen in hetzelfde verhaal, hoe goed bedoeld ook, dan moet je die persoon een 'fijne dag' wensen. Het gesprek is dan afgerond en je kunt doorlopen."

"Ronald Giphart zei eens tegen me: 'Voordat je jezelf gaat googlen, moet je eerst iemand anders googelen. Eerst mij en dan bijvoorbeeld Tommy Wieringa, daarna Peter Buwalda en dan pas jezelf. Dan zie je dat wij ook negatieve reacties krijgen.' Toen ik dat deed bleek iedereen positief over hen en negatief over mij te zijn. Niet alle tips zijn even bruikbaar."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie