Het fenomeen zomerdepressie: mythe of serieus probleem?

Deze week luidde de langste dag van het jaar het astronomische begin van de zomer in. Niet iedereen kan echter genieten van het warme weer en de lange avonden. 

Volgens het Fonds Psychische Gezondheid heeft 0,1 procent van de Nederlanders last van een zomerdepressie. Dit zijn zo'n 17 duizend Nederlanders. Dat is niet erg veel, maar 1 op de 300 heeft last van een zomerdip, een lichtere variant van de zomerdepressie. 

"Dit zijn wel verouderde cijfers, uit 2012", zegt psycholoog Delicia Schaap. "Ik kan me voorstellen dat deze aantallen inmiddels zijn toegenomen. Het wordt eerder warm en het blijft ook langer warm weer. Zomerdepressie is wel een populaire benaming. Het kan ook al in de lente beginnen, als het dan al warm weer is. " 

Symptomen van zomerdepressie zijn onder meer somberte, veroorzaakt door te veel licht - doordat het langer licht blijft, kun je lastiger de slaap vatten. "Je hebt donkerte nodig om goed te kunnen slapen. Zeker deze week, met de langste dag van het jaar, is het lastiger om daarom de slaap te vatten. Als je slecht slaapt, voel je je ook minder goed en daar word je somber van." 

"Daarnaast hebben veel mensen met een zomerdip- of depressie ook last van het gevoel dat 'het leuk moet zijn'. Anderen vieren de zomer op festivals, op het terras of met een barbecue. Deze mensen voelen zich dan gedwongen om mee te doen, terwijl ze hier misschien helemaal geen zin in hebben."

"Ook kunnen mensen met hun neus op de feiten worden gedrukt als ze weinig of geen sociale contacten hebben om zulke activiteiten mee te ondernemen. Of dat ze geen geld ervoor hebben. Sociale media versterken ongetwijfeld dit fenomeen."

“'Mensen met zomerdepressie missen een veilig gevoel'”
Delicia Schaap

"Wat je ook weleens hoort van mensen met een zomerdepressie, is dat het 'licht door hen heen snijdt.' In de winter, als het eerder donker is, kun je je thuis terugtrekken en dat geeft een gevoel van geborgenheid. In de zomer missen zij dit veilige gevoel."

Er is geen bepaalde groep die extra gevoelig is voor het ontwikkelen van een zomerdepressie, zegt Schaap. "Wel is uit eerder onderzoek gebleken dat het erfelijk bepaald is wat je lievelingsseizoen is. Het is wel de vraag of enkel genen hierbij een rol spelen, of dat opvoeding hier ook mee te maken heeft. Als je moeder bijvoorbeeld met warm weer veel klaagde over de hitte, zou de kans groter zijn dat je dan zelf ook een hekel krijgt aan de zomer." 

Een andere oorzaak van de zomerdepressie is onzekerheid over het eigen lichaam. "Met het warme weer kun je je niet verstoppen in een dikke winterjas en broek", aldus Schaap.

Geobsedeerd

Nienke Vulink, psychiater van de afdeling Dwangmatige stoornissen van het Academisch Medisch Centrum (AMC) van de Universiteit van Amsterdam, behandelt patiënten met body dysmorphic disorder (bdd). Deze mensen raken geobsedeerd met het lichaamsdeel dat zij niet mooi vinden. 

"In de zomer zie ik geen toestroom van patiënten, die stroom is constant. Maar de zomer draagt zeker bij aan een toename van de symptomen. Het is een extra lastige periode voor mensen met bdd; zij worden meer met hun onzekerheden geconfronteerd. Mensen met bdd vergeljiken zichzelf continu met anderen, iets wat in de zomer meer gebeurt omdat mensen dan vaker delen van hun lichaam tonen."

“Ook veel mannen zijn onzeker over hun lichaam”
Nienke Vulink

Dat betreft zeker niet alleen jonge meisjes, zegt Vulink. "Sterker nog, steeds meer ouderen melden zich bij de praktijk. Er heerst trouwens een verkeerd beeld over de stoornis, veel mensen denken dat vooral vrouwen hieraan lijden. Dat klopt niet, want ook veel mannen hebben last van bdd. Vrouwen zoeken alleen eerder hulp."

"18 procent van de mannelijke adolescenten is zeer ontevreden over hun lichaam en zou kunnen lijden aan muscle dysmorphia, een subtype van bdd waarbij mannen zichzelf nooit gespierd genoeg vinden. Ze vinden zichzelf niet lelijk, maar hebben een gedragsmatige verslaving waardoor ze zich suf trainen om zo gespierd mogelijk te worden. Ook dit kan extra tot uiting komen in de zomer. Mannen met muscle dysmorphia durven dan bijvoorbeeld niet naar het strand." 

Deze groep en ook mensen met bdd hebben een vergroot risico op depressie, zegt Vulink. "Bij hen is het van belang dat zij geholpen worden. Met medicatie, maar ook met (groeps)therapie waarbij geprobeerd wordt om hun gedachten om te draaien."

Volgens Vulink spelen sociale media en reclames mogelijk een rol bij de ontwikkeling van bdd. "Daarom is het belangrijk dat er aandacht wordt geschonken aan preventie, bijvoorbeeld door op scholen cursussen te geven. Daarmee kun je op de langere termijn dan ook het aantal gevallen van zomerdepressie verminderen." 

Belemmering

Wanneer weet je of je echt last hebt van een zomerdepressie, of wanneer het "slechts" een dip betreft? "Als je werk erdoor belemmerd wordt, of wanneer je bijvoorbeeld minder goed kan zorgen voor je kinderen. Als je je elke dag somber voelt, is het een teken dat het erger is dan slechts een dip. Als het warme weer zorgt voor een ontregeling van je stemming en een terugkerend patroon is, dan kun je de klachten zeker serieus nemen. Ook een veranderd eet- en slaappatroon wijst hierop."

Wat kun je ertegen doen? "Voor een winterdepressie wordt lichttherapie aangeraden, maar in dit geval kun je misschien de gordijnen dichtdoen en de airconditioning aanzetten. Zorg er in elk geval voor dat je huis je weer een veilig gevoel geeft." Ondanks dat mensen er vaak geen zin in hebben, raadt Schaap toch aan om er af en toe wel op uit te gaan. "Het is belangrijk dat je actief blijft, tot bepaalde hoogte dan. Blijf niet steeds thuis, maar probeer leuke dingen te doen." 

"Kijk naar je eigen gedachten: wat doet dit met me? Probeer ook niet negatief te zijn en constant te denken: bah, wat is het warm. Dat helpt niet. Zet de negatieve gedachten om in positieve en denk dingen als: het wordt vanzelf weer koeler."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie