Wat betekent de komst van president Macron voor Frankrijk en Europa?

Zondag 18 juni vond de tweede ronde van de Franse parlementsverkiezingen plaats en de partij La République en marche! van de nieuwe president Emmanuel Macron behaalde een absolute meerderheid. Hoe heeft Macron dit in een relatief korte periode voor elkaar gekregen?

Tijdens de presidentsverkiezingen in mei verbaasde Macron de wereld door met zijn in 2016 opgerichte partij En Marche! de verkiezingen te winnen en de rechts-nationalistische rivaal Marine Le Pen achter zich te laten. Met zijn 39 jaar werd Macron het jongste staatshoofd dat Frankrijk ooit heeft gehad sinds Napoleon Bonaparte.

Kort na de presidentsverkiezingen was de verwachting nog dat Macron met zijn partij, die vanaf dat moment verder ging als La République en marche! (LREM), tijdens de parlementsverkiezingen een kleine meerderheid zou behalen maar dat lijkt nu toch anders uit te pakken.

"Ik heb geen idee wat er aan de hand is, en veel Fransen ook niet, geloof ik", zegt Jan Willem Brouwer van de Radboud Universiteit in Nijmegen. "Macron zou nooit een meerderheid kunnen krijgen, de oude partijen waren op lokaal niveau zo goed georganiseerd, daar zou hij nooit een voet tussen krijgen, maar het is hem potjandorie toch gelukt."

Maar van een zogenoemde Macronmania, zoals er in verschillende media over de ontwikkelingen wordt gesproken, is volgens Brouwer geen sprake. De opkomst tijdens de eerste ronde van de parlementsverkiezingen was namelijk nog nooit zo laag. Nog geen 49 procent van de Fransen maakte gebruik van hun democratisch stemrecht.

Dit heeft volgens Brouwer twee redenen: "De rechtse kiezers van Marine Le Pen en de linkse kiezers van Jean-Luc Mélenchon kwamen niet opdagen omdat ze zijn teleurgesteld in hun eigen partij. Daarbij hebben veel Fransen zoiets van 'à quoi bon, wat heeft het eigenlijk voor zin, Macron gaat toch wel winnen'."

Parlementsleden

Direct na de presidentsverkiezingen moest Macron opnieuw aan de bak omdat zijn piepjonge partij nog geen geschikte parlementsleden kende. Toch slaagde de jonge president erin om 19 mei met een lijst met 525 namen te komen, zeventig van hen kwamen van de geallieerde partij Mouvement démocrate (MoDem) van François Bayrou.

Volgens Niek Pas, Frankrijkkenner van de Universiteit van Amsterdam, heeft Macron voor een groot gedeelte gewoon geluk gehad. "Stel je voor dat de campagne van de Republikeinse François Fillon niet werd getekend door schandalen, dan had het er voor hem heel anders uit gezien. Dan was hij nooit de grootste geworden."

Dat veel analisten en commentatoren niet hadden verwacht dat LREM ook nog eens een absolute meerderheid ging behalen in het parlement, ligt volgens Pas ook aan het kiessysteem zoals de Fransen dat hanteren.

Voor 2002 kreeg de president een termijn van zeven jaar terwijl er om de vijf jaar een nieuw parlement werd gekozen. Sinds 2002 krijgt de president ook vijf jaar en moet er dus in hetzelfde jaar een nieuwe president én een nieuw parlement gekozen worden. Dit systeem werd zo ingevoerd om de verkozen president de kans te geven een parlement achter zich te krijgen dat zijn beleid zou ondersteunen.

Pas: "Maar wat je vervolgens zag tijdens de verkiezingen in 2007, 2012 en nu weer is dat de opkomst tijdens de parlementsverkiezingen, die volgen op de presidentsverkiezingen, terugloopt. Mensen gaan er snel vanuit dat de gekozen president toch wel een meerderheid krijgt in het parlement en gaan niet meer naar de stembus. Bovendien moeten ze in een kleine twee maanden vier keer naar de stembus, daar worden ze verkiezingsmoe van."

Opschudden

Het vernieuwen van de Franse politiek, de politiek opschudden en grote hervormingen doorvoeren, het zijn zaken waarmee Macron tijdens zijn campagne in het gat wist te springen dat de linkse Parti Socialiste van voormalig president François Hollande en de rechtse Les Républicains van Fillon achterlieten.

Volgens Pas, die werkt aan een biografisch essay over de president, zijn die ambities niet nieuw. Sterker nog, president Nicolas Sarkozy stelde in 2007 een commissie in het leven die de Franse staat op verschillende aspecten ging doorlichten om aan de hand daarvan het bestuursapparaat te vernieuwen. En in die commissie zat, de destijds piepjonge Macron. "Door de economische crisis in 2008 verdween dat rapport in de la, maar de punten die Macron nu aanhaalt, om op zowel politiek, als economisch en moreel gebied verandering te brengen, komen rechtstreeks uit dat verslag."

Toch heeft Macron er, in tegenstelling tot Hollande, voor gekozen geen 'gewone' president te zijn en laat hij zijn mening direct duidelijk horen. Tijdens een gezamenlijke persconferentie met de Russische president Vladimir Poetin haalde hij uit naar Russische media die volgens hem nepnieuws verspreiden. En direct nadat de Amerikaanse president Donald Trump besloot uit het klimaatakkoord van Parijs te stappen lanceerde Macron een website met een video-oproep in het Engels, gericht aan alle wetenschapper, ingenieurs en andere Amerikanen die door Trumps beslissing getroffen zouden worden, om naar Frankrijk te komen en daar aan het werk te gaan.

Zomer

Macron kondigde aan deze zomer al te beginnen met hervormingen door te voeren zoals het verkleinen van de overheid, het bezuinigen op defensie en belastingverlaging voor bedrijven. En met een absolute meerderheid in het parlement heeft hij daar voor vrij spel. "Maar de lakmoesproef volgt na de zomer als hij de arbeidswetgeving wil aanpassen en de arbeidsmarkt wil flexibiliseren", meent Pas. "De vraag is namelijk hoe zijn beleid zal vallen bij de vakbonden, die in Frankrijk een belangrijke rol spelen."

In het verleden lag het land, onder leiding van de vakbonden, drie maanden plat toen Alain Juppé in 1995 de pensioenen hervormde. Pas: "Macron is iemand van de dialoog en van compromis, dus ik vermoed dat er op de achtergrond al lang met de vakbonden wordt onderhandeld over wat zij ervoor terugkrijgen als de president zijn arbeidsmarkthervormingen doorvoert."

Frans-Duitse tandem

Doordat Macron half mei zijn eerste staatsbezoek als president van de Vijfde Franse Republiek bracht aan de Duitse bondskanselier Angela Merkel gaf hij direct een duidelijk signaal: Frankrijk wil het bondgenootschap met Duitsland binnen de Europese Unie weer aanhalen, nadat daar onder Hollande weinig sprake van was. Het tandem Duitsland-Frankrijk lijkt hiermee een feit, en "een actiever Frankrijk in het Europese speelveld is wat de Fransen graag zien", stelt Yuri van Loon, EU-adviseur van Instituut Clingendael.

Maar volgens Van Loon zal dat niet zonder slag of stoot gaan want Duitsland en Frankrijk verschillen op een aantal vlakken sterk van mening als het gaat om de koers die de EU moet varen. Van Loon: "Duitsland heeft liever dat elk land zijn eigen dak repareert en zich houdt aan de EU-regels, waarbij de EU alleen inspringt als de nood hoog is. Frankrijk, daarentegen, pleit meer voor een Europa van solidariteit en (sociale) bescherming op Europees niveau. Deze verschillende inzichten zullen, ondanks de toenadering van Macron en Merkel, blijven wringen."

Macron, in tegenstelling tot zijn voorganger Hollande, steekt echter meer zijn hand in eigen boezem en benadrukt de noodzaak voor Frankrijk om hervormingen zoals flexibilisering van de arbeidsmarkt, door te voeren. Als Frankrijk daarin stappen zet zal de druk vanuit Frankrijk voor meer Europese solidariteit toenemen. "Toch is Duitsland, net zoals Nederland, huiverig dat de EU-landen die pijnlijke hervormingen hebben doorgevoerd moeten opdraaien voor gemeenschappelijke Europese kosten omdat sommige landen verstek hebben laten gaan."

Nederland

Hoewel een "Mercron" (het bondgenootschap tussen Merkel en Macron) dus de nodige onenigheden bevat, staat Nederland wel voor de uitdaging om ten opzichte van het tandem een passende rol te vinden om zodoende niet aan de zijlijn te komen te staan.

Traditioneel stond Nederland als meer kritisch Europees land tijdens onderhandelingen vaak bij Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, maar met de aankomende Brexit en de toenadering van Macron naar Merkel zal Nederland volgens Van Loon, vroeg bij mogelijke nieuwe Europese initiatieven betrokken moeten zijn.

"Samen met bijvoorbeeld Scandinavische landen, maar ook met wisselende landencoalities op verschillende beleidsterreinen is het belangrijk een kritische blik te houden op nieuwe ideeën voor de EU. Ondanks dat Macron de wind mee heeft, in combinatie met het schijnbare optimisme over Frankrijk en Europa, zal Macron zowel in binnen- als buitenland op veel weerstand kunnen rekenen."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie