Waar draait het grote Ruslandonderzoek in de VS precies om?

Het onderzoek naar de Russische connecties van het campagneteam van de Amerikaanse president Donald Trump domineert al een half jaar lang de Amerikaanse media. Waar gaat het onderzoek om en wat is de status?

De eerste signalen van Russische inmenging in de verkiezingen komen in september 2015 aan het licht.

Amerikaanse geheime diensten waarschuwden toen voor de eerste maal dat Russen probeerden in te breken in computers van de Democratische Partij. Er werd niet direct harde actie ondernomen.

Twee Russische hackersgroepen die in verband met de bemoeienissen worden genoemd zijn Fancy Bear en Cozy Bear, die verbonden zijn met Russische inlichtingen- en opsporingsdiensten.

De inmiddels ontslagen FBI-baas James Comey besloot medio 2016  tot een onderzoek naar de Russische betrokkenheid bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

In maart 2017 maakte Comey bekend dat dit onderzoek al loopt sinds juli 2016. Eind 2016 bleek uit onderzoek van Amerikaanse veiligheidsdiensten definitief dat Russische hackers zich hadden bemoeid met de verkiezingen. Volgens de NSA zouden alleen de Democraten hier slachtoffer van zijn geworden, niet de Republikeinen.

Volgens Comey hadden de Russen als doel de verkiezingen te beïnvloeden in het voordeel van Trump en werd hierom een onderzoek gestart naar Trumps medewerkers.

Ook de inlichtingencommissie van de Amerikaanse Senaat laat onderzoek verrichten naar de Russische hacks.

Tijdens de twee verhoren van Comey, half maart en begin mei, bevestigde hij dat er sinds juli vorig jaar formeel onderzoek wordt gedaan naar de banden tussen het campagneteam van Trump en Rusland. Ook de mogelijke bemoeienis van de Russen met de Amerikaanse verkiezingen is onderwerp van onderzoek. Wanneer dit onderzoek zal zijn afgerond kon hij niet zeggen. 

Trump doet de verhalen over vermeende Russische hacks tijdens de presidentsverkiezingen al maandenlang af als "nepnieuws". "De Democraten hebben het verhaal verzonnen en onder de aandacht gebracht om hun eigen slechte campagne te verdedigen", twitterde Trump na het eerste verhoor van Comey.

Leden van het campagneteam van Trump hadden herhaaldelijk contact met topleden binnen de Russische inlichtingendiensten.

Onderschepte telefoongesprekken en transcripties van telefoongesprekken wijzen hierop, melden vier Amerikaanse functionarissen aan The New York Times. De bronnen stellen dat de onderschepte communicatie niet beperkt bleef tot leden van de Trump-campagne, ook andere medewerkers van Trump waren hierbij betrokken.

Amerikaanse inlichtingendiensten onderschepten de communicatie rond dezelfde tijd dat zij bewijs zochten dat Rusland achter de hack van de Democraten zat. Gekeken werd of het campagneteam samenspande met de Russen bij de hack of bij andere manieren om de verkiezingen te beïnvloeden. Bewijs hiervoor zou niet zijn gevonden.

Het contact met de Russen zou hebben plaatsgevonden in de periode dat Trump zich zeer regelmatig positief over de Russen uitliet.

Veiligheidsadviseur Michael Flynn moest half februari opstappen vanwege zijn banden met Rusland.

Flynn had vóór zijn aantreden als Veiligheidsadviseur gesprekken gehad met de Russische ambassadeur. Dit ging onder meer over de door president Barack Obama opgelegde sancties tegen Rusland. Ook zou Flynn al in 2015 een vriendschappelijk gesprek met de Russische president Vladimir Poetin hebben gehad.

Daarnaast heeft de voormalige topman van de regering Trump waarschijnlijk buitenlandse betalingen ontvangen uit Rusland en Turkije zonder dat hij daarvoor toestemming had gevraagd of gekregen. Dit is tegen de wet. Ook zou hij na zijn militaire carrière hebben gelobbyed voor de Turkse overheid. Daar zou hij meer dan een half miljoen dollar aan hebben overgehouden.

Het Witte Huis weigerde eerst documenten hierover vrij te geven. Deze weigering schoot zelfs veel Republikeinen in het verkeerde keelgat.

De Senaatscommissie die het onderzoek doet heeft Trump berispt voor zijn uitlatingen.

"Mr President, de Russen hebben zich bemoeid met onze verkiezingen. Dat betwist niemand behalve u", stelde Congreslid Adam Schiff half maart. "De Russen zullen in de toekomst nogmaals toeslaan, als we niets doen. Daarom moet deze zaak tot op de bodem worden uitgezocht, voor het belang van het land. Stop hiermee, alstublieft."

Hij voegde daar aan toe dat Trump moest stoppen met het herhalen van zijn beschuldiging dat president Barack Obama hem in 2016 in de Trump Tower zou hebben afgeluisterd. Voor deze claim, die Trump sinds hij in het Witte Huis zit meerdere malen herhaalde, is geen enkel bewijs gevonden.

Trump heeft begin mei FBI-directeur Comey ontslagen.

Volgens de president zou het een zooitje zijn bij de FBI en zou Comey het bureau niet goed leiden. Deze uitleg verbaasde vriend en vijand, omdat Trump zich nog nooit eerder ontevreden over de FBI-baas uitliet.

In de dagen na het ontslag kwam een andere versie van het verhaal naar buiten. Trump zou Comey eerder tijdens een intiem diner hebben gevraagd "loyaal" te zijn naar de president en het onderzoek naar de betrokkenheid van Flynn bij de Russische connectie te stoppen.

Comey heeft begin juni een getuigenis afgelegd voor de Senaatscommissie.

Hij twijfelt er niet aan dat hij is ontslagen vanwege het FBI-onderzoek naar de Russische inmenging tijdens de presidentsverkiezingen. "We hadden een vreemde relatie, Trump wilde iets van me dat ik hem niet gaf. Ik ben ontslagen om dat er iets veranderd moest worden aan het onderzoek naar de Russen", stelde Comey onder ede.

Trump heeft volgens Comey druk uitgeoefend op het onderzoek naar de Russen. De FBI-baas zou de president hebben geantwoord dat hij "eerlijk loyaal" zou zijn.

De uitkomst van de hoorzitting kan grote gevolgen hebben voor het nu 139 dagen durende presidentschap van Trump. Zowel vanuit de Democraten als de Republikeinen is steeds meer kritiek te horen over de lopende gang van zaken.

Er ligt echter nog steeds geen keihard bewijs op tafel; de media baseren zich allemaal op 'bronnen'.

Dit tot grote irritatie van het Witte Huis, die vragen over Rusland tegenwoordig door verwijst naar de advocaat van Donald Trump. Deze zei na het verhoor van Comey een tegenonderzoek te willen instellen naar het lekken van memo's over de ontmoeting met Trump door Comey. De FBI-baas erkende tijdens het verhoor via een vriend informatie naar de pers te hebben gelekt.

Het lekken van informatie in het Witte Huis heeft sinds het aantreden van Trump een enorme vlucht genomen, tot grote ergernis van de president. Deze spreekt zelf doorlopend van een "heksenjacht" tegen hem.

Trump zelf is ook onderwerp van onderzoek geworden.

The Washington Post komt 14 juni met een bericht dat speciaal aanklager Robert Mueller onderzoekt of Trump de rechtsgang heeft geprobeerd te belemmeren. Eerder werd de rol van Trump niet verder onderzocht.

Alleen in een gelekt rapport van een Britse oud-spion werd in januari melding gemaakt van beelden van seksuele escapades van Trump in een hotelkamer van Moskou waarmee Rusland de president zou chanteren. De authenticiteit van dit rapport is echter nooit bevestigd.

Ook de schoonzoon van Trump, Jared Kushner, wordt meegenomen in het onderzoek.

De Senaatscommissie wil Kushner, tevens adviseur voor het Witte Huis, ondervragen in verband met het onderzoek. Ook de FBI zou zijn pijlen hebben gericht op Kushner, omdat hij "belangrijke informatie" zou hebben. 

Volgens bronnen wilde Kushner in december een geheim communicatiekanaal met de Russen opzetten. Het kanaal zou er echter nooit zijn gekomen. Andere bronnen meldden dat Kushner tenminste drie keer met de Russische ambassadeur Sergei Kisljak contact heeft gehad, tijdens en na de verkiezingscampagne van zijn schoonvader.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Gerelateerde artikelen

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie