Vervroegde Britse verkiezingen: Goed idee van May of schot in eigen doel?

Donderdag kiezen de Britten een nieuw Lagerhuis. De Britse premier Theresa May dacht er goed aan te doen deze verkiezingen in april aan te kondigen, maar zo kort voor de daadwerkelijke dag is het de vraag of dat een goed idee was of een schot in eigen doel.

Het leek een goed plan: vervroegde verkiezingen uitschrijven om een breder mandaat te krijgen voor de Brexit. Aanvankelijk stond de stemming gepland voor 2020, maar met de onderhandelingen voor uittreding uit de Europese Unie leek het May slim de verkiezingen te vervroegen.

Kort voordat ze dat deed stond haar partij, de Conservatieven, in de peilingen op 44 procent, de Labour Party volgde met 26 procent dus een overwinning leek een logisch gevolg.

Een grote overwinning zou voor May handig zijn omdat ze dan mogelijk met een breder mandaat binnen eigen partij pragmatisch de Brexit-onderhandelingen in zou kunnen gaan. Binnen de Conservatieven pleiten de extreem Euro-sceptische Torries namelijk voor een harde Brexit waarbij alle bestaande banden met Europa worden doorgeknipt.

"Met een grote meerderheid zou May zich minder aan kunnen trekken van hun commentaar", stelt Rem Korteweg, onderzoeker aan het Instituut Clingendael. "Maar met een kleine meerderheid, waar het nu op uit lijkt te lopen, zit ze wat dat betreft na de verkiezingen nog steeds in de gevarenzone waar ze nu ook in zit."

Verkiezingscampagne 

Want dat de verkiezingscampagne voor May minder goed is verlopen dan de bedoeling, dat is duidelijk. In de peilingen doken de Conservatieven de afgelopen weken omlaag en er waren meerdere momenten waarop May zwak ten tonele kwam. Zo brachten begin mei verschillende media beelden naar buiten waarop te zien was dat May tijdens haar campagne in het Schotse graafschap Aberdeenshire langs de deuren ging en niemand opendeed.

Dat kan je toch op z’n minst voorbereiden door eerst te kijken waar de mensen thuis zijn en de deur open willen doen, zegt Korteweg. "May is een fantastisch slechte campagnevoerder, dat zegt ze ook over zichzelf, en ze blijft daarom zoveel mogelijk weg van de media en er zijn geen directe verkiezingsdebatten gepland, alleen een-op-een interviews. Tegenover de losse Jeremy Corbyn (leider van de Labour-partij, red.) komt dit alles heel ongemakkelijk over."

Interessant vindt Korteweg hoe Corbyn zich heeft weten op te werken in de campagne. "Hij zou slechter uit deze verkiezingen moeten komen. Binnen Labour kunnen ze hem niet luchten en alle stemmen zouden naar de Conservatieven gaan. Maar afgaande op huidige de peilingen zal het voor Corbyn geen reden zijn om op te stappen."

Scenario’s

Toch zal Corbyn de verkiezingen waarschijnlijk niet winnen en zijn er volgens Gareth Davies, deskundige op het gebied van Groot-Brittannië aan de Vrije Universiteit, twee scenario’s het meest voor de hand liggend. Of de Conservatieven behalen geen meerderheid en dan moeten ze een coalitie vormen.

"En daar zijn weinig opties voor: de Liberal Democrats hebben gezegd dat ze niet in een coalitie gaan, de Scottish National Party staan veraf van de Conservatieven, en een coalitie met Labour zou zijn als een regering met VVD en de SP. Ondenkbaar dus."

Een tweede scenario is dat de Conservatieven winnen met een kleine meerderheid en dan kunnen ze regeren, "maar dat zal dramatisch zijn voor de partij en voor May zelf. Aanvankelijk zei ze namelijk geen vervroegde verkiezingen te willen, toen riep ze ze wel uit op het moment dat haar partij op winst stond in de peilingen en als ze dan toch verliest is het maar de vraag of ze aan kan blijven als leider van de partij en premier van de Britten."

“De peilingen wijzen op een overwinning voor May, de trends zeggen dat Labour gaat winnen”
Gareth Davies

De fragmentatie in de Britse samenleving in combinatie met het Britse kiessysteem is volgens Davies problematisch. "Er zijn wat betreft de partijen maar twee voor de hand liggende sterke opties: de Conservatieven en Labour, maar veel kiezers herkennen zich in geen van beide."

Daarbij is het de vraag hoeveel jongeren gaan stemmen. "Doorgaans gaan jongeren weinig naar de stembus, maar misschien gaan ze nu juist wel omdat ze hebben gezien waar de uitslag van het Brexit-referendum op uitmondde? In dat geval zal Labour de grootste worden, maar daar ga ik niet vanuit."

Het blijft volgens Davies koffiedik kijken: "De peilingen wijzen op een overwinning voor May, de trends zeggen dat Labour gaat winnen en meerdere wetenschappelijke analyses weten het gewoon niet."

Brexit

Wat de verkiezingen voor gevolgen zullen hebben op de Brexit hangt dus af van wat de uitslag zal zijn, maar over één ding zijn de deskundigen het eens: in welke mate May op 8 juni ook zal winnen, de Britse regering is slecht voorbereid op de onderhandelingen die gaan bepalen hoe de Britten over een kleine twee jaar uit de EU moeten stappen.

“De Britse regering heeft de capaciteit en de expertise niet om goed voorbereid te zijn op wat er komen gaat”
Fabian Amtenbrink

"Dat is ook niet zo gek want het gaat om een enorm dossier", stelt Fabian Amtenbrink, hoogleraar Europees recht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Amtenbrink doet in opdracht van het Europees Parlement onderzoek naar de consequenties van de Brexit voor de relatie tussen de EU en de Britten. "De Britse regering heeft de capaciteit en de expertise niet om goed voorbereid te zijn op wat er komen gaat. Dat is ook niet zo gek, het gaat om het ontwarren van ruim veertig jaar Brits-Europese samenwerking."

Bovendien is het totaal onbekend terrein waarop de Britten, maar ook de EU zich de komende jaren begeven, het is immers nog niet eerder voorgekomen dat een lidstaat uit de EU stapt. "Niemand weet wat we kunnen verwachten omdat we de wensen van de Britse regering nog niet kennen. Als ze er tijdens de Brexit-onderhandelingen niet uitkomen, dan gaat het straks van de ene dag op de andere afgelopen zijn. Dan hebben we een visum nodig als we naar Londen willen en alle Britten die in Amsterdam werken moeten dan terug."

De Britten móeten volgens Ambtenbrink wel afspraken maken met de EU op bijvoorbeeld het gebied van het vrije verkeer van personen om niet helemaal in een isolement terecht te komen. "Maar makkelijk zal dat niet worden want dat de Britten steeds riepen dat ze die Poolse arbeiders niet langer willen, zijn verschillende landen in Europa nog niet vergeten."

Tijd

Volgens Korteweg is het Brexit-proces ook vooral een kwestie van een gebrek aan tijd. "We zeggen wel dat er twee jaar de tijd is om uit de EU te stappen, maar ondertussen zijn we aan de voorkant al 2,5 maand onderweg en moeten de onderhandelaars de verkiezingen in Duitsland in september eigenlijk nog afwachten om te zien wie daar straks Bondskanselier is. De Duitse stellingname over de Brexit geldt namelijk wel als de belangrijkste. Dan ben je dus zo zes maanden verder."

Daarbij neemt de ratificatieprocedure van de Brexit ook zo’n vier tot vijf maanden in beslag, "dus dan blijven er twaalf tot dertien maanden over waarin simultaan aan de onderhandelingen over uittreding ook nieuwe afspraken gemaakt moeten worden met de Wereldhandelsorganisatie WTO".

Zowel Davies als Korteweg vinden het onverstandig dat May de verkiezingen uitriep omdat de gevolgen voor de Conservatieven, en dus ook voor het Brexit-proces groot zijn. Toch is Korteweg wel optimistisch gestemd over het feit dat de vekiezingscyclus met de vervroegde verkiezingen is "doorgeknipt". "Nu zijn de volgende verkiezingen namelijk in 2022 en niet in 2020 en dat geeft de Britten net wat meer ruimte in de transitieperiode na de twee jaar onderhandelingen over de Brexit."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie