Honderd dagen Trump: Wat is er van zijn beloftes terechtgekomen?

Zaterdag waren de eerste honderd dagen van Donald Trumps presidentschap een feit. Wat wilde de president van de Verenigde Staten aanvankelijk in deze wittebroodsweken bereiken en wat kwam daar van terecht?

Hij dacht dat het makkelijker zou zijn, het presidentschap van de Verenigde Staten, maar het bleek meer werk dan hij had verwacht toen hij op 20 januari 2017 werd geïnaugureerd. "Ik hield van mijn vorige leven", stelde Trump vrijdag nog tegenover persbureau Reuters. "Ik had genoeg te doen, maar dit is meer werk dan ik in mijn vorige leven gewend was."

Tijdens zijn verkiezingscampagne had Trump nog zoveel plannen voor de eerste honderd dagen die hij in het Witte Huis zou zitten. In een "contract (pdf) met de kiezers" kondigde Trump zijn plannen aan die hij, als hij zou worden verkozen tot president, tot uitvoering zou brengen. Hij wilde de corruptie en belangenverstrengeling in Washington bestrijden, hij wilde maatregelen om de Amerikaanse werknemer te beschermen en zijn plan was de veiligheid en de rechtsstaat te herstellen.

Vorige week vrijdag, ruim een week voordat dag honderd een feit was, kwam Trump op zijn eigen beloftes terug. Hij tweette dat hij de standaard van honderd dagen "ridicuul" vond en dat hij al "veel had bereikt". 

"Laten we eerlijk zijn, die maatstaf van wat een president de eerste honderd dagen allemaal heeft bereikt, is natuurlijk ook een beetje raar", stelt Sara Polak, docent American Studies aan de Universiteit Leiden. "Die traditie is ontstaan tijdens het begin van de regeerperiode van Franklin Roosevelt (president van de Verenigde Staten van 1933 tot 1945, red.), hij wist in zijn eerste honderd dagen grote stappen te maken op economisch gebied, maar eigenlijk zijn honderd dagen een beetje arbitrair en veel te kort om iets te kunnen zeggen over het beleid van een nieuwe president."

Van Trumps beloftes is dan ook weinig terechtgekomen. Hij heeft wat kleine wetten teruggedraaid, maar het is voornamelijk "klein bier", meent Polak. "Zijn inreisverbod voor mensen uit bepaalde landen is tot twee keer toe mislukt, zijn poging om van Obamacare af te komen liep mis en de begroting voor het komende jaar heeft hij nog niet rond. De enige grote stap is de benoeming van Neil Gorsuch als opperrechter van het Hooggerechtshof."

Acties

Acties die tijdens zijn eerste weken vooral in het oog sprongen zijn de streep die Trump zette door het handelsakkoord met Aziatische landen, het zogenoemde Trans Pacific Partnership, de twee inreisverboden voor mensen uit islamitische landen en het versnellen van de omstreden Keystone Pipeline en de Dakota Access Pipeline.

Daarnaast plaatste Trump een aantal mensen op bepaalde posities waar veel om te doen was. Zo werd klimaatcriticus Scott Pruitt het hoofd van de Environmental Protection Agency, het agentschap dat belast is met de bescherming van het milieu en de volksgezondheid in de Verenigde Staten, werden dochter Ivanka Trump en schoonzoon Jared Kushner beiden adviseur van het Witte Huis, werd Steve Bannon, omstreden vanwege extreemrechtse sympathieën, aangesteld als belangrijk adviseur en lid van de Nationale Veiligheidsraad (NSC) en werd oud-generaal Michael Flynn de nationale veiligheidsadviseur van de VS.

Die laatste stapte half februari alweer op toen bleek dat hij vicepresident Mike Pence onjuist had geïnformeerd over zijn eerdere contacten met Russische functionarissen na de presidentsverkiezingen. Flynns contacten met Rusland en Turkije worden momenteel verder onderzocht wegens betalingen die hij zou hebben ontvangen terwijl dit tegen de wet is. Ook Bannon werd een stap teruggezet, Trump zette hem begin april uit de NSC zonder te zeggen waarom. De geruchten gaan dat deze beslissing deel uitmaakt van de aanstelling van luitenant-generaal Herbert McMaster ter vervanging van Flynn als nationale veiligheidsadviseur. McMaster zou alleen hebben ingestemd met de functie als hij zijn eigen team mocht samenstellen.

Maar de grootste rel is toch wel de inmenging van de Russen tijdens de presidentsverkiezingen. Het campagneteam van Trump zou contact hebben gehad met Russische hackers die op hun beurt de verkiezingsuitslag hebben beïnvloed. Een speciale Senaatscommissie doet momenteel onderzoek naar de zaak en ook de FBI en de CIA hebben eerder al onderzoek gedaan. Dit maakte dat de relatie tussen de president en de veiligheidsdiensten al sinds het begin van zijn aantreden gespannen is.

Politiek

"Los van of je hem nu steunt of niet, hij heeft in zijn eerste honderd dagen niks bereikt", stelt Doeko Bosscher, Amerikakenner van de Rijksuniversiteit Groningen. "Elke president probeert in de traditie er die eerste periode veel doorheen te krijgen en er werd veel van Trump verwacht, hij is immers de doener, die zakenman die weet hoe hij zaken moet doen. Maar op politiek gebied valt hij tot dusver tegen. Hij heeft weinig ervaring en krijgt onverwacht veel tegenstand vanuit zijn eigen partij. Dat vreet nu aan hem."

Voor Bosscher is zelfs de benoeming van Gorsuch niet iets waar Trump trots op kan zijn. "Door de regels te veranderen werd Gorsuch aangesteld (het lukte de Republikeinen niet de blokkade van de democraten te omzeilen dus werd het reglement van de Senaat aangepast, red)., maar dat trucje kan in de toekomst nog wel eens verkeerd uitpakken voor de Republikeinen. Er komt namelijk een dag dat de Democraten in de Senaat een kleine meerderheid krijgen en dan kunnen zij andersom eenzelfde actie ondernemen. Dan krijgen de Republikeinen een koekje van eigen deeg."

Ook dat andere stokpaardje en een van Trumps belangrijkste verkiezingsbeloften, de muur op de grens met Mexico, is nog altijd geen feit. Woensdag schreef The Washington Post nog dat Trump de bouw ervan moet uitstellen omdat hij de begroting niet rond krijgt. Bosscher: "De muur wordt inmiddels 'grensbewaking’ genoemd en het is nog maar de vraag of de rekening ervan uiteindelijk bij de Mexicanen terechtkomt zoals Trump altijd beweerde. Die borstklopperij wordt steeds meer afgezwakt."

Congres

Een opmerkelijke ontwikkeling volgens Polak is het feit dat het Congres normaal gesproken het eerste jaar wat meer meegaand is met een nieuwe president, pas in het tweede jaar komt er vanuit het overheidsorgaan doorgaans meer tegengas. "Maar nu zijn de Republikeinen verdeeld, krijgt Trump er geen wetgeving doorheen en zie je dat congresleden zich eerder dan normaal zorgen maken over hun herverkiezing in 2018."

Afgevaardigden moeten elke twee jaar herkozen worden en zijn zodoende een groot deel van hun tijd bezig met campagnevoeren. Polak: "Maar nu zittten veel Republikeinse afgevaardigden in een lastig parket: blijven ze Trump steunen (ook in zijn politiek moeilijk te verkopen wensen) of gaan ze (op bepaalde onderwerpen) tegen hem in, omdat ze zich daarmee in hun eigen staat populair kunnen maken bij gematigde kiezers. Hoe dichterbij de verkiezingen zijn, hoe meer incentive er is om vooral de kiezers in hun eigen staat te bedienen en niet zozeer de president."

Vaag

Volgens Sico van der Meer, onderzoeker internationale veiligheid en spreker tijdens de publieksbijeenkomst Heeft Trump een beleid? van Instituut Clingendael, is de koers van Trump omgeven door vaagheid. "Het ontbreekt hem aan denkkracht en hij heeft niet genoeg adviseurs die hem hierin kunnen ondersteunen."

De raketaanval op een militaire basis in Syrië, als vergelding van de gifgasaanval in de provincie Idlib, is daar een duidelijk voorbeeld van. "Achteraf gezien hadden de Amerikanen het juist dat president Bashar al-Assad achter die aanval zat, maar op dat moment was dit nog helemaal niet zeker. Het was een duidelijk statement waarmee de Amerikanen aangaven tegen het gebruik van chemische wapens te zijn, maar het ontbrak aan een lange termijn visie. Een week eerder had Trump nog gezegd dat Assad misschien wel aan kon blijven als president van Syrië."

“Er hoeft maar iets te gebeuren en de boel escaleert”
Sico van der Meer

Ook ten opzichte van Noord-Korea ontbreekt het volgens Van der Meer aan een plan voor de lange termijn. "Ik snap de frustratie van de Amerikanen, Noord-Korea dreigt al langer met het maken van kernwapens, maar wat Trump nu doet is extra marineschepen die kant op sturen. Kim (Jong-un, red.) en Trump zijn beiden mannetjes die aan elkaar gewaagd zijn, geen van beiden zal snel inbinden en dat kan een risico zijn."

Van der Meer is van mening dat beide regeringsleiders moeten oppassen met die spierballentaal. "Want er hoeft maar iets te gebeuren en de boel escaleert. En dan kan je een heel bloedig conflict krijgen in die regio. Trump heeft met een oorlog met Noord-Korea weinig te winnen, maar op de manier waarop hij nu bezig is kan een conflict gemakkelijk ontstaan. Dat is best eng. Want stel het komt tot een oorlog, dan zal Noord-Korea niet kunnen winnen, maar krijgen we dan een tweede Irak waarbij het land in chaos achterblijft?"

Nauwe banden

Van der Meer zou Trump aanraden nauwe banden te onderhouden met de andere spelers op internationaal gebied, Rusland en China, om escalatie door misverstanden en miscommunicatie te voorkomen. "Echte samenwerking is misschien lastig, maar de diplomatieke kanalen openhouden voor 'verwachtingsmanagement’ is belangrijk."

Volgens Bosscher moet Trump het politieke spel in eigen huis beter leren spelen. "Maak een gebaar naar de oppositie en rook de vredespijp. Als je je eigen partij dan een keer niet meekrijgt bij het doorvoeren van wetgeving, kan je altijd nog terugvallen op de Democraten."

Ook volgens Polak moet Trump vooral beter zijn best doen vertrouwensrelaties versterken met zijn eigen partij, in het Witte Huis, in het Congres, maar ook met de veiligheidsdiensten. "Daarnaast moet hij de begroting rondkrijgen, wil hij zijn presidentschap kunnen redden."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie