'De luchtaanval in Syrië was even snel scoren voor Trump'

Met de Amerikaanse luchtaanval op een Syrische luchtmachtbasis maakte president Donald Trump een statement: gifgasaanvallen worden niet getolereerd. Maar wat heeft de aanval op de lange termijn voor gevolgen voor de situatie in het door oorlog verscheurde land?

Een vergeldingsactie voor de gifgasaanval op Idlib: zo verkocht president Trump vrijdagochtend vroeg de luchtaanval op een Syrische basis. "Vrouwen en kinderen zijn door toedoen van Assad een gruwelijke dood gestorven", stelde de Amerikaanse leider in zijn toespraak. Met zijn daadkrachtige optreden keerde Trump eerdere uitspraken over niet ingrijpen in Syrië rigoureus de rug toe.

Toch wil dit nobele vergeldingsmotief er niet in bij journalist en Midden Oosten-expert Hans Jaap Melissen. "De gifgasaanval is absoluut een trigger geweest om tot deze actie te besluiten", legt hij uit. "Maar iemand die door zijn biograaf een sociopaat wordt genoemd, heeft andere motieven dan alleen maar wraak voor het lijden van de gedode burgers."

Met zijn besluit toont Trump zich een daadkrachtige leider. "Het is een redelijk eenvoudig succesje dat hij wel kon gebruiken na alle mislukte binnenlandse deals. Zijn Trump-care is afgeschoten, het reisverbod kwam er niet doorheen. Wat al door meer experts is geroepen: een vergelijking met de satire Wag the Dog, waarin de Amerikaanse president een oorlog verzint om de aandacht af te leiden van een dreigende rechtszaak, dringt zich op."

Wind uit de zeilen

Ook expert Hans Wurzer van kennisinstituut Clingendael denkt de Amerikaanse president met deze actie snel wil scoren. "Hij staat aan alle kanten onder druk", legt de wetenschapper uit. "De buitenwereld ziet dankzij de aanval dat hij in tijden van crisis besluiten durft te nemen. Én hij neemt tegelijkertijd de hardnekkige geruchten over zijn banden met Rusland een klein beetje wind uit de zeilen."

Trump heeft al aangegeven dat de aanval op zichzelf staat en geen vervolg krijgt. "Dat brengt een risico met zich mee", stelt Melissen. "Want wat bereikt de VS hier nu netto mee? Het is machtsvertoon, maar met welk doel? Want als er hierna toch niets meer komt, zou dat betekenen dat Assad hierna gewoon weer kan gaan doen waar hij zin in heeft. Zelfs als hij zich aan de internationale afspraken houdt en geen gifgas meer gebruikt, heeft hij nog genoeg andere middelen om zijn zin door te drijven."

Dreigende taal

De Russen hebben na de aanval dreigende taal geuit; het Kremlin vreest voor de voortzetting van de samenwerking van de VS en Rusland in Syrië. "Voor de bühne worden dat soort uitspraken van Poetin verwacht: wij laten niet met ons sollen! Maar ondertussen beseffen beide landen dat zij wel samen móeten werken wil er ooit een stabiele oplossing komen voor de situatie in Syrië."

Het feit dat de Amerikanen de Russen hadden gewaarschuwd over de luchtaanval, is daar volgens de journalist een bewijs van. "Als er Russische slachtoffers waren gevallen, was er een veel explosievere situatie ontstaan. Nu kan als alle rumoer weer is weggetrokken het zoeken naar een oplossing via diplomatieke weg verder gaan."

Eerlijke verdeling

Het hogere doel van het gezamenlijk optrekken in Syrië is het uitroeien van Islamitische Staat. "In dat opzicht staan alle neuzen nog steeds dezelfde kant op", stelt Midden Oosten-expert Hans Wurzer van Clingendael. Maar wat er daarna gaat gebeuren, is eigenlijk koffiedik kijken.

"De internationale gemeenschap speelt aan op een eerlijke verdeling van het land; zo zouden de Koerden een autonome staat moeten krijgen in het oosten. Maar Assad blijft beklemtonen dat wat hem betreft een totale militaire overwinning de enige optie is. Dat is ook het beeld dat hij heel bewust probeert te schetsen: het is ik óf de terroristen, kies maar."

Simpel narratief

Het is een heel simpel narratief, maar de internationale gemeenschap leek er de laatste tijd toch steeds meer in mee te gaan. "Laat er geen misverstand over bestaan dat de basis van alle ellende bij het corrupte regime van Assad ligt", beklemtoont Wurzer.

Maar bondgenoten van Assad als Rusland en Iran hebben bovendien inmiddels te veel tijd, energie en geld geïnvesteerd in de dictator om hem in theorie te laten vallen, iets waar Frankrijk vrijdag in een reactie op zinspeelde. "Er spelen te veel belangen mee en het zou leiden tot te veel gezichtsverlies voor deze partijen. Dat weet Assad ook wel. Met de aanval heeft Trump hem alleen even duidelijk gemaakt dat bij het gebruik van gifgas op dit moment echt de grens ligt."

Gecompliceerd schaakspel

De meeste partijen in het Syrische conflict realiseren zich wel dat iedereen elkaar op dit moment nodig heeft om Islamitische Staat te verdrijven en daarna een land met enige stabiliteit te creëren. "Het is een enorm gecompliceerd geopolitiek schaakspel met extreem veel onvoorspelbare factoren", vat Melissen de situatie samen. "Als er geen plan ligt voor na de oorlog, dan kunnen daar heel snel Al-Qaeda-achtige terreurorganisaties voet aan de grond krijgen."

Zelfs president Assad is niet zomaar uit de toekomst van Syrië te verwijderen. "Het verwijderen van een dictator lost de problemen niet op. Dat zag je in Libië ook: Kaddafi verdween, maar niemand wist daarna wat er met het land moest gebeuren. En het werd een puinhoop."

De hele kwestie rond de aanval op de luchtbasis zal uiteindelijk vrij snel weer overwaaien, voorspelt Melissen: "Vaak wordt de soep niet zo heet gegeten als 'ie wordt opgediend." Hij brengt de Russische piloot in herinnering die twee jaar geleden door een Turks vliegtuig werd neergeschoten. "Toen dacht iedereen ook dat de situatie zou escaleren: Russen mochten niet meer naar Turkije op vakantie, iedereen liet zijn spierballen even zien. Maar netto had het incident nauwelijks gevolgen voor de internationale situatie."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie