Herman Koch: 'Groupie-achtige aandacht kan spannend zijn'

Herman Koch (63) bereikte cultstatus als lid van het trio Jiskefet en is op dit moment de meest succesvolle schrijver van Nederland. Dit jaar schreef hij het Boekenweekgeschenk Makkelijk Leven. "Groupie-achtige aandacht kan spannend zijn", zegt hij in gesprek met NU.nl.

Ter promotie van de Boekenweek ben je op dit moment overal te zien. Zelfs verkleed als conducteur.

"Er komt ook een filmpje waarin ik in een trein acteer. Op een bepaalde manier loop ik voor lul, maar aan de andere kant denk ik: doe nou gewoon mee. Als je het Boekenweekgeschenk mag schrijven moet je er volledig voor gaan. Anders kun je het beter niet doen."

Op mij kom je over als iemand die niet van flauwekul houdt.

"Dit is allemaal ter promotie van het boek. Als ik daaraan kan bijdragen, dan moet ik dat doen. Maar het is wel waar, ik ga bijvoorbeeld ook niet de hele tijd in televisieprogramma’s zitten. Behalve als er echt een goede reden is."

"Ik vind het prettig als er niet op mij gelet wordt. In het buitenland voel ik me daarom ook lekkerder. Toen de allereerste aflevering van Jiskefet werd uitgezonden, op een zondagavond, ben ik de dag erna door de stad gaan lopen om te kijken of iemand zijn hoofd zou omdraaien. Maar dat gebeurde niet."

Wat was toen je conclusie?

"Dat het effect van televisie niet zo groot was als ik dacht."

Wanneer kwam het keerpunt?

"Na twee, drie jaar. Tot het overdonderend werd. Maar ik kan je verzekeren dat ik geen enkele slechte ervaring heb meegemaakt. Iemand schreeuwde weleens: 'Hey lul!'. Maar dat had betrekking op een rol. Ik zei dan gewoon: 'Je bent zelf een lul man.'"

"Het wordt pas opmerkelijk als ik in een klein dorpje in Noord-Spanje loop en een volledig gezin mij aanspreekt. Maar ik krijg er ook wel een kick van, want al die Spanjaarden met wie ik op dat moment ben (Kochs echtgenote is Spaans, red.) zien dan dat hele gezinnen met mij op de foto willen. Dat gebeurt ook vaker in het buitenland dan in Nederland. Hier denken mensen misschien: 'Kijk daar loopt hij, maar laat hem maar even met rust.'"

Heb je ooit groupie-achtige aandacht gehad en die toegelaten?

"Nou ja, toegelaten. Nee. Er is vast wel iemand eens dichtbij gekomen waarvan ik dacht: dit zal wel niet volledig met mijn eigen looks te maken hebben. Natuurlijk kan dat spannend zijn, dat zal ik niet ontkennen. Maar ik heb het altijd prettig gevonden dat mijn vrouw Amalia en ik elkaar hebben leren kennen toen ik nog niet zo bekend was als nu. Daarom heb ik er nooit over hoeven nadenken of ze me alleen leuk vindt omdat ik een bekende schrijver en tv-artiest ben."

Heeft jouw vrouw weleens het gevoel gehad dat ze jouw succesvolle carrière moest compenseren?

"Nee, ze twijfelt soms wel of mensen aardig tegen haar zijn om wie zij is of door mij. Ze is heel erg leuk, daarom is het extra jammer dat ze zoiets af en toe denkt. Zij kan volledig op eigen kracht door mensen heel leuk gevonden worden. Maar soms vraagt iemand dan op een feestje: 'Herman komt toch ook nog wel?' Alsof ze in haar eentje niet goed genoeg zou zijn. Maar dat gebeurt niet vaak, het valt allemaal wel mee."

Geen bitter einde

Koch vormde van 1990 tot 2005 samen met Michiel Romeyn en Kees Prins het absurdistische trio Jiskefet. In 2010 stonden de drie mannen zes maal in de Heineken Music Hall, voordat ze de zeer populaire serie voorgoed afsloten.

De geschiedenis van Jiskefet werd de laatste jaren volledig doorgelicht in kranten, tijdschriften en televisieprogramma's. Heeft dit tot nieuwe inzichten geleid?

"Nee, eigenlijk niet."

Veel mensen denken dat het bitter is geëindigd.

"Dat is een misverstand. Wij hadden ons voorgenomen om nog één goede serie te maken en dan te stoppen. En dus niet op het moment waarop iemand mompelt dat het allemaal niet meer is wat het was. Dat hebben mensen tijdens die vijftien jaar trouwens heus weleens gezegd. Ons einde was een unaniem besluit en dat hebben we niet in onmin genomen. We hadden nog makkelijk door kunnen gaan."

De drie leden van Jiskefet worden nu afzonderlijk beoordeeld. Is dat zinvol?

"Nee, volgens mij niet. We zijn toch allemaal andere dingen gaan doen. Wat zou je eigenlijk moeten vergelijken?"

Bankrekeningen? Jij bent nu miljonair en staat boven de maatschappij.

(lacht) "Ok, zullen we even gaan pinnen? Dan kunnen we zien hoe ver we komen. Het is onzin om ons met elkaar blijven te vergelijken. Ik vind het wel gelijkwaardig wat we zijn gaan doen. Kees doet regie en schrijft onder andere musicals. Michiel speelt in films en series en heeft soms plannen om zelf weer iets te maken."

Voel je je verplicht om hem daarbij te helpen?

"Verplicht niet, maar het zou wel leuk zijn. Wij spreken elkaar regelmatig en we praten weleens over dingen die we nog best zouden willen doen. Misschien een podcast of iets op de radio. Maar zeker niet weer een heel nieuw programma. Daar hebben we het allebei wel een beetje mee gehad."

"Jiskefet is in een tijd begonnen waarin enorm veel mocht. Nu moet je eindeloos overleggen met netmanagers en naderhand nog eens drie plannen indienen. Ik snap daarom ook dat vloggers zoiets hebben van: 'wij hoeven helemaal niet op tv'. Als wij nu met Jiskefet zouden beginnen, zouden we het net als zij doen."

Richard Gere

In 2009 verscheen Kochs roman Het Diner, dat in meerdere landen een bestsellerstatus bereikte en in drie landen werd verfilmd. Vorige maand ging de Amerikaanse versie met onder anderen Richard Gere in première, maar de film maakte geen indruk op de recensenten. Ook Koch zelf was zeer teleurgesteld.

Waarom heb je geen manifest gemaakt waardoor een volgende verfilming wel zal slagen?

"Je kunt wel laten vastleggen dat je je ermee wilt bemoeien en het werk wilt beschermen, maar daar heb ik geen zin in. Dat heeft niets met luiheid te maken, maar als ik een boek af heb wil ik gewoon door met het volgende."

Je was wel een paar weken chagrijnig van de Amerikaanse verfilming van Het Diner.

"Bij mij duurt dat meestal maar een dag. Dan leg ik me erbij neer dat het niet is geworden wat ik had gehoopt. Maar in mijn achterhoofd dacht ik wel: 'Stel je nou voor dat het gelukt was. Dat was wel erg leuk geweest.' Die gedachte laat je even toe."

Na de première van de Amerikaanse verfilming, tijdens het Filmfestival van Berlijn, zou je direct de stromende regen in zijn gelopen om een taxi te vinden en de afterparty over te slaan.

"Ik wil even duidelijk maken dat ik op zo'n moment niet beoordeel wat ze met mijn boek hebben gedaan. Ik probeer er gewoon achter komen of het een goede film is. De Italiaanse verfilming wijkt het sterkst af van het boek, maar die vind ik wel de beste."

"Het moment waarop ik besefte dat de Amerikaanse film niet meer goed zou komen, kwam al na tien minuten. De film duurde twee uur. Daarna was het tijd voor de afterparty. Daar zou ik dan al die acteurs gaan ontmoeten. Maar wat ga je dan tegen Richard Gere zeggen?"

'Hi Richard, I’m Herman. I wrote the book.' - 'Oh, really Herman. Astonishing piece of work!'

"Ja… 'So Herman, what did you think about the movie?' 'Well… er zitten wel leuke dingen in, Richard. Wat vond je er zelf van?' Dat vind ik hypocriet. Ik wilde het moment vermijden waarop ik mezelf compromitteer door te zeggen dat ik de film nog wel ok vond. En ik moet daarbij zeggen dat ik helemaal geen kritische kijker ben. Als de film net een voldoende waard was geweest, zou ik wel naar de afterparty zijn gegaan. En ik was degene in die hele zaal die daar het meest op had gehoopt."

Wil je graag een schrijver van het volk zijn?

"Ik hoef niet iedereen te overtuigen en niet iedereen hoeft een liefhebber van mij te zijn."

Maar wat de toegankelijkheid van je boeken betreft?

"Dat wel. Het mooiste compliment vind ik als iemand zegt: 'Ik heb al heel lang geen boek gelezen, maar toen kreeg ik die titel van jou cadeau en het lezen viel me eigenlijk erg mee.' Als ik ergens word uitgenodigd zeg ik vaak tegen de zaal: 'U mag alles vragen. Ook schaamteloze vragen over mijn privéleven.' Waar het mij om gaat is dat de mensen beseffen dat er een laagdrempelig figuur voor hun zit die ze in wezen dus alles kunnen vragen."

Is het denkbaar dat je ooit een punt zult bereiken waarop je alles hebt gezegd wat je wilde zeggen?

"Ik denk het niet, ik heb het idee dat ik een prettige garantie heb op een leuk leven in de toekomst. Juist omdat ik weet dat ik na het volgende boek weer een nieuw boek kan schrijven. Dat kan heel lang duren."

"Maar ik heb nog wel een ambitie. De komende vijf jaar wil ik een boek schrijven met een titel als De Wind over de Berg ofzo, waarvan mensen twintig jaar later zullen zeggen: 'Oh, die schrijver van De Wind over de Berg!’ En dat iemand dan tegen die persoon zegt: 'Maar heb je Het Diner dan niet gelezen?' 'Het Diner, moet ik dat kennen?' Maar misschien maak ik dat wel nooit meer mee, dat is dan maar zo."

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie