'De politiek moet de ouderenzorg nu even met rust laten'

Het kabinet trekt 100 miljoen euro extra uit voor de verpleeghuizen. Een structurele oplossing voor alle problemen in de zorg lijken de extra investeringen echter niet te bieden, bepleit hoogleraar ouderengeneeskunde Jos Schols van Maastricht University.

Wat vindt u van de aankondiging van het kabinet?

"Elk bedrag dat extra in goede zorg in de verpleeghuizen wordt geïnvesteerd is zeer welkom. Maar we zitten in een transitie die je tijd moet gunnen. En dat is iets waar de politiek niet goed in is. Het kost tijd om te transformeren naar een gedecentraliseerde ouderenzorg waarin de nadruk meer komt te liggen op zorg aan huis. Over elk nieuw knelpunt dat de kop opsteekt, wordt nu meteen moord en brand geschreeuwd. Er zijn zaken die niet lopen zoals ze zouden moeten. Maar elke keer maar extra geld beschikbaar maken, is een pleister tegen het bloeden."

Zet het manifest van Hugo Borst zoden aan de dijk?

"De discussie over de kwaliteit van de verpleegzorg is al twee jaar gaande, dus het stond echt wel op de agenda. Wat Borst wél heeft bewerkstelligd , is dat de politiek opeens op één lijn staat: er móet nu wat gebeuren en we moeten met z’n allen een tandje bijzetten. Anderzijds mogen de sector en Den Haag zich wel eens achter de oren krabben waarom dat niet lukte zonder het manifest van Borst."

U zegt dat extra geld de oplossing niet is. Wat moet er dan wel gebeuren?

"Extra geld is niet de enige oplossing. De sector is onrustig omdat niemand de tijd krijgt om de transitie goed te voltooien. We zetten er op in dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen, met de mogelijkheid voor professionele zorg aan huis. Maar je moet zowel gemeenten, zorgaanbieders als de mensen zelf wel de tijd gunnen om zich goed aan deze veranderingen aan te passen. Nu zijn er bijvoorbeeld al te veel verzorgingshuizen gesloten zonder dat er een functioneel alternatief voor handen was. De maatschappij was, en is nog niet goed ingericht op langer thuis wonende ouderen."

“Eeen ziekenhuis is niet bedoeld om ouderen lang onderdak te bieden”
Jos Schols, hoogleraar ouderengeneeskunde

Wat is het grootste knelpunt in de transitie van de zorg? 

"Het zijn er twee: de verandering van de zorg an sich, en de knelpunten in de verpleeghuizen waarvoor deze 100 miljoen euro is bedoeld. Het tweede probleem wordt nu aangepakt met een kwaliteitskader, maar ook dat heeft tijd nodig - net als de totale verandering van de ouderenzorg. Omdat de zorg aan huis nog niet optimaal is geregeld, belanden nu bijvoorbeeld teveel ouderen bij incidenten in het ziekenhuis. Dat is fout, want een ziekenhuis is niet bedoeld om ouderen lang onderdak te bieden. Het ziekenhuis is geen goed verblijfsomgeving voor ouderen."

Hoe doet Nederland het op dit gebied eigenlijk in vergelijking met andere landen?

"We hadden en hebben in Nederland altijd een relatief hoge institutionaliseringsgraad gekend. Dit betekent dus dat andere landen beter zijn voorbereid op thuiszorg dan wij. Maar als je kijkt naar de kwaliteit van onze verpleeghuizen en die afzet tegen de kwaliteit van huizen in bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk of de VS, dan doen we het echt niet zo slecht. Het kan echter altijd nog beter. Kwetsbare en hulpbehoevende ouderen willen naast goede zorg en behandeling ook comfort en de mogelijkheid om nog een beetje hun eigen leven te leiden."

Toch lezen we in de media vooral over schrijnende incidenten.

"Natuurlijk zijn er incidenten. Maar de transitie moet tijd krijgen, en al die aandacht voor die losstaande incidenten, verstoort het transitieproces. Er zijn zoveel instellingen die uitstekend werk leveren en waar niets mis is met de manier waarom de ouderen worden behandeld en verzorgd. Een groot probleem van de transitie is dat veel verzorgingshuizen zijn gesloten terwijl de eerstelijnszorg niet op orde was. Gemeenten hebben amper de tijd gekregen om zich klaar te maken voor hun nieuwe verantwoordelijkheden."

Er wordt ook gesuggereerd dat kinderen in de toekomst hun ouders vaker in huis moeten nemen. Is dat een realistische oplossing?

"Mantelzorg is een oplossing, al is de vraag in hoeverre je dat van alle mensen mag en kan vragen. Vroeger bleven kinderen vlak bij hun ouderlijk huis wonen; tegenwoordig zitten er vaak uren reizen tussen. Eenzelfde probleem doet zich voor bij het in huis nemen van de ouders. Willen de ouders dat wel, en willen die kinderen dat wel? Een belangrijk probleem  is ook dat de overheid op geen enkele manier die optie faciliteert, zoals dat bijvoorbeeld in Duitsland gebeurt. Daar levert het fiscale voordelen op, en kunnen mensen die hun ouders in huis nemen zorgverlof opnemen en financieel of fiscaal ondersteund woningaanpassingen realiseren." 

"Ook zal er toch behoefte zijn of komen om toch weer geclusterde woonvormen te realiseren, denk aan appartementencomplexen waar ouderen huren, ook wat voor elkaar kunnen zorgen en geclusterd zorg krijgen als dat nodig is."

Steeds meer volwassenen gaan single door het leven. Wordt dat geen probleem als die mensen later geen kinderen hebben?

"Ook daar worden wel oplossingen voor gevonden. Er zullen in de toekomst dus meer geclusterde appartementencomplexen en andere woonvormen komen waar mensen kunnen wonen en leven met zorg binnen handbereik. Maar je kunt er ook aan denken dat vrienden meer voor elkaar gaan zorgen. Denk aan een groep die een huis koopt of huurt en elkaar in het oog houdt."

“De piek waar we nu in zitten, duurt zeker tot 2040.”
Jos Schols, hoogleraar ouderengeneeskunde

De druk op de zorg blijft toenemen, ook door de vergrijzing. Is er een einde aan die trend in zicht?

"Er komt een moment waarop het aantal ouderen af gaat nemen. Maar de piek waar we nu in zitten, duurt zeker tot 2040. Tot die tijd is pro-actief denken en werken het sleutelwoord: ouderen moeten zelf ook pro-actief kiezen wat ze precies willen. Want wie dat niet doet, kan als zich opeens problemen voordoen, zoals ziekte, voor voldongen feiten komen te staan."

"Verder hoop ik dat het financieel goed blijft gaan. Het kabinet heeft nu de ruimte om snel 100 miljoen extra te geven. Maar laten we niet vergeten dat alle problemen ontstaan zijn door de noodzaak tot matiging wegens stijgende kosten in een tijd dat de economie ook onder druk stond. En reken er maar op dat de zorg weer de dupe zal zijn als er bij economische tegenslag weer gesneden moet worden."

Waarom luistert de politiek niet wat meer naar wetenschappers zoals u?

"Dat doet de politiek echt wel; we hebben vanuit de universiteiten primacontacten met het ministerie. Maar in de politiek wordt erg ad hoc gereageerd op incidenten en men kijkt dan doorgaans veel te weinig naar de lange termijn-planning. Er moet nú resultaat worden geboekt – een eis die je niet kan stellen als je zo’n enorme zorg-transitie doormaakt. Daar heb je veel meer tijd voor nodig."

"Het laatste wat we dan ook nodig hebben is een nieuw kabinet dat straks meteen weer besluit alles om te gaan gooien op het gebied van de ouderenzorg. De meeste kwaliteit garandeer je de komende jaren door de zorgsector nu gewoon even met rust te laten."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie