Toren C: 'Scheten en mensen die pijn lijden vinden we grappig'

Vanaf 11 september is het zesde seizoen van Toren C te zien. Ook in de nieuwe reeks blijven makers Maike Meijer en Margôt Ros in hun metier: "Scheten of mensen die veel pijn lijden. Dat vinden we grappig. Die dingen komen terug."

In de absurdistische VPRO-serie spelen Meijer (49) en Ros (51) ongeveer veertig personages die zich allemaal in of rond dezelfde kantoortoren bevinden. De serie draait voornamelijk om pijnlijke situaties in het moderne kantoorleven.

Het interview vindt plaats in het appartement van de schoonvader van Meijer. Zij en Ros betrekken tijdens het werken aan een nieuw seizoen Toren C een kantoor, maar in de overige maanden wijken ze uit naar andere locaties.

Begin oktober moet het script af zijn voor hun eerste film, er is haast geboden.

Margôt Ros: "We zochten een plek om ons even af te sluiten van de buitenwereld. We kunnen eigenlijk overal werken."

Meijer: "Heel vaak in dit soort huisjes, al kom ik hier eigenlijk bijna nooit."

Ros: "We schrijven de serie in zes maanden tijd, vier dagen per week. Daarna nemen we twee maanden op. We werken nooit tijdens schoolvakanties en nooit op woensdag. En we zijn thuis als de kinderen van school terugkomen. Dan blijft er niet heel veel tijd over. Iemand zei ooit: 'Jezus, doen jullie er zo lang over?' Ik dacht daarna dat we geen echte schrijvers waren, tot ik een documentaire over Little Britain (Britse humoristische serie, red.) zag. Die gasten vertelden dat ze negen maanden voor het schrijven uittrokken. Ik was blij dat te horen. Een scène kan er soms uitzien alsof je onzin bij elkaar hebt geschraapt. Maar ook over onzin moet je heel lang nadenken."

Meijer: "Het moet goede onzin zijn."

Ros: "Je krijgt geld van de omroep om iets te maken en alle scènes die wij draaien moeten het waard zijn om gedraaid te worden. Daarom evalueren we altijd alles en vergaderen we eindeloos over wat we in een bepaalde scènes dragen, hoe het eruit moet komen te zien. Als je een scheet laat in een scène, praten we over de lengte van de scheet."

Meijer: "Het moet een goede scheet zijn. We zitten met twintig man om een tafel. Iedere scène wordt besproken. Als er in een scène poep voorkomt, bespreken we wat voor poep het moet zijn. Dun, dik, loopt het weg?"

Moeten jullie het team na vijf seizoenen nog overtuigen van jullie grappen?

Ros: "De regisseur altijd. We maken aanvankelijk alles in de beslotenheid van onze werkkamer. Daarna treden we ermee naar buiten, naar onze regisseur Albertjan van Reens. Dit seizoen is dat Jelle de Jong."

Meijer: "Er mankeert dan nog veel aan die teksten en we worden gedwongen om er weer aan te werken en na te denken hoe een grap nog beter verteld kan worden."

Is dat na die jaren makkelijker geworden?

Ros: "Hóe je de grap vertelt is makkelijker geworden."

Meijer: "We zijn vooral alerter. Vroeger dachten we: 'Het is vast goed, ik moet hem nog gewoon een keer lezen.' Nu denk je: 'Nee, het is gewoon een slechte grap.'"

Hoe voorkom je dat een grap wordt uitgewerkt die al in een eerder seizoen werd gemaakt?

Ros: "Dat weet je als schrijver, maar je valt wel terug op dezelfde dingen. Scheten of mensen die veel pijn lijden. Dat vinden we grappig. Die dingen komen terug."

Meijer: "Ongemakkelijke situaties in vergaderingen. Dat is ons metier, daar kun je eindeloos in variëren."

Ros: "We weten heel vaak niet hoe we een scène moeten afronden. We hebben geen punchlines, behalve in de korte scènes waarin iemand valt of iets op zijn hoofd krijgt."

Waarom zijn scènes zonder punchlines toch bevredigend voor jullie?

Meijer: "De humor zit bij ons in andere dingen. Een ongemakkelijke situatie kan heel grappig zijn, maar het is dan niet zozeer een dijenkletser. Je ziet de grap soms aankomen, dat is voor ons net zo bevredigend als dat je de harde lach bereikt. Je hebt slapstick, die veel mensen aanspreekt. Dat is een lekkere, eenvoudige manier van lachen. Iemand struikelt en valt, iemand krijgt een high five in zijn gezicht. Daar houden we van en die grappen zitten er ook altijd in. Maar daarnaast zijn er ook ongemakkelijke situaties die je moeilijker kunt verbeelden, maar net zo waardevol zijn."

Moet daar een balans tussen zitten?

Ros: "Ja, voor mij zijn dat de scènes waar ik het meest van houd. Die pijnlijke, schurende scènes."

“De schaamte die je voelt als iemand met zijn hand in je broek zit, die kent iedereen”
Maike Meijer

Er is een scène waarin twee collega's in een hok vrijen en de man een maandverband uit Maikes broek haalt…

Ros: "Ik vind dit nu heel goor klinken."

De man zegt aan het einde van de scène: 'Ik word hier onpasselijk van.' En dan houdt het op. Dat is niet zozeer grappig, maar vooral naar. Misschien zelfs wel vrouwonvriendelijk?

Ros: "Oh…"

Meijer: "Ik snap wat je bedoelt. We hebben om die betreffende scène enorm veel plezier gehad. De schaamte die je voelt als iemand met zijn hand in je broek zit, die kent iedereen."

Ros: "Dat is wel een soort angst bij vrouwen. Dat je vergeet dat je maandverband draagt en op een onverwacht moment met iemand gaat zoenen."

Is het verleidelijk om de vrouw aan het einde van de scène als winnaar achter te laten?

Meijer: "Dan ga je een pad op dat wij nooit bewandelen. Ik vind het veel sterker om het ongemak te laten zien."

Ros: "Als vrouw kunnen we ons wel meer permitteren tijdens het schrijven van grappen over vrouwen."

Meijer: "Het is net als humor over zwarte mensen of Joden. Sacha Baron Cohen (Britse komiek met Joodse achtergrond, red.) kan zich alles permitteren en dat heeft hij ook gedaan. Zo kunnen vrouwen veel hardere grappen over vrouwen maken. Je loopt niet het risico dat iemand zegt: 'Nou ga je te ver!' Want je bent het zelf."

Ros: "We schrijven vanuit onze fascinatie voor dingen. Vanuit onze pijn en humor."

Meijer: "Wij zoeken altijd naar iets wat we bloot kunnen leggen, wat mensen herkennen maar waar ze misschien niet over durven te praten. Zoals Amy Schumer (Amerikaanse comédienne, red.) die over de angst praat die ze voelt als een man haar beft en zij bang is dat ze stinkt."

Schumer kaart aan dat de geurloze vagina een onhaalbare standaard is geworden. Ik stuur af op een discussie over feminisme, maar het lijkt alsof jullie dat tegen willen houden.

Ros: "In deze maatschappij zijn we vast moderne feministen. Maar het is niet zo dat we op die manier onze televisieserie maken. Wij pakken gewoon een onderwerp, breken het open en laten het zien.”

Meijer: “Ik denk en hoop wel dat wij op vrouwen een bevrijdende werking  hebben.”

In aanloop naar het eerste seizoen zeiden jullie in gesprek met NRC dat jullie het vrouw zijn willen relativeren door er de spot mee te drijven. En als dat bevrijdend werkt, is dat mooi meegenomen. Wat betekent dat?

Meijer: "Dat je het belachelijk kunt maken."

Waarom zou je dat doen als de positie van de vrouw op de werkvloer over het algemeen slecht is?

Ros: "Dan laat je een spiegel zien, daar is toch niets mis mee? Je toont hoe de vork in de steel zit. Kijkers kunnen daarna denken: 'Kom op vrouwen, laat je niet zo naaien op je werk! Je verdient veel te weinig geld.' Dat is trouwens een goed voorbeeld. Tijdens een recent project hoorden we dat je als vrouw op een werkend leven drie ton minder verdient dan een man in dezelfde functie en met dezelfde studie. Dat vond ik fucking shocking. Ik dacht:  'Dat zal toch niet, dat kan toch niet?' Daar bleef ik zo lang in hangen dat ik er iets mee wilde doen in de serie."

Aan het begin van het interview zeiden jullie niet tijdens schoolvakanties en op woensdagen te werken, dat zou een man nooit zeggen. Is dat niet net zo shocking?

Ros: "Dat is ook zo."

Meijer: "We hebben gesprekken met producenten moeten voeren over hoe we de serie van de grond moesten krijgen. Toen keken we elkaar aan en vroegen we ons af: 'Hoe doen die kerels dat allemaal?' Veel mannen in hoge posities hebben gewoon een vrouw die veel voor hen regelt."

Ros: "Ik had laatst een gesprek met een producent over een nieuw idee. Hij vroeg of we konden afspreken, maar ik zat met de kinderen thuis omdat ze schoolvakantie hadden. 'Als de kinderen vrij zijn ben ik ook vrij', zei ik. Toen zei hij: 'Oh, wat bijzonder. Dat is mij als producent nog nooit gelukt.' Ik zei: 'Nee, dat heb jij als producent gewoon nog nooit gedaan.' We zijn er nog lang niet."

Meijer: "De vraag is of het ooit anders zal zijn. Veel vrouwen willen gewoon graag bij hun kinderen zijn. Ik moet er niet aan denken dat ik de tijd had moeten missen die ik altijd vrij heb gemaakt. Maar we beoefenen ook een vak waarin dit goed kan."

Personages Els en Karin uit Toren C

Personages Els en Karin uit Toren C

Zorgen jullie voor evenwicht tussen de sterke en minder sterke vrouwelijke personages in de serie?

Meijer: "Niet bewust. In de verdeling van de rollen zorgen we er wel voor dat we allebei hetzelfde aantal sterke en zwakkere vrouwen spelen. In iedere scène heb je sowieso een sterk en een zwak personage, anders ontstaat er geen drama. Wij zoeken altijd naar de sterkste grap. De ene keer is het leuk als de man wint. De andere keer wint een vrouw, omdat ze een man naar beneden trapt. Vrouwen trappen elkaar voortdurend neer."

Mannelijke komieken krijgen dit soort vragen nooit, stoort jullie dat?

Meijer: "Ik vind dat heel irritant."

Ros: "Het irritantste is de vraag of we vrouwenhumor maken."

Meijer: "Die krijgen we niet meer zo vaak."

Ros: "Die hebben we wel vaak gehad, Maike."

Meijer: "Inmiddels hebben we met Toren C een plek verworven, waardoor die vraag overbodig is geworden."

Voelt dat als een succes voor jullie?

Meijer: "Ja, maar deze vraag zou je ook niet aan een mannelijke comedian stellen. Dat kun je ook opschrijven. De comedywereld wordt door mannen gedomineerd, die beschouwen dat als hun terrein. Vrouwenhumor bestaat in mijn ogen niet. Het stoort me als mensen zeggen dat ze 'het niet op vrouwenhumor hebben'. 'Mannenhumor, daar heb ik het niet op', dat hoor je daarentegen nooit."

“Waarom zouden wij ons verplicht moeten voelen ons uit te spreken over feminisme? ”
Maike Meijer

Zijn jullie bang dat een grap mislukt als jullie van tevoren besluiten ergens stelling in te nemen?

Ros: "Nee, als ik dat zou willen doe ik dat ook gewoon. Ik ervaar geen druk als ik een positie inneem en die wil verdedigen."

Meijer: "In het nieuwe seizoen Toren C komen ook vluchtelingen voor. Van tevoren zeggen we niet: (slaat op tafel) 'We gaan nu even melden dat die hele aanpak van de vluchtelingen niet deugt!' Maar door hoe we de grappen brengen geven we de kijker wel de mogelijkheid een mening over het vluchtelingenvraagstuk te vormen. Het moet alleen gewoon niet pamflettistisch worden."

Ros: "Als je feminist bent en je wilt een programma maken of een boek schrijven om kerels duidelijk te maken dat zij net zo goed thuis moeten helpen, dan is dat je energie. Maar dat is niet onze drive. Dat de uitkomst misschien wel hetzelfde wordt ligt aan wie we zijn."

Is dat niet een beetje laf?

Ros: "Dat is het niet."

Meijer: "Wat wij maken is allesbehalve laf. Het is onze taak niet om in onze comedy uit te dragen dat we feministen zijn. Waarom zouden wij ons verplicht moeten voelen ons uit te spreken over feminisme? Wat is er laf aan als we gewoon ons werk doen? Wij maken wat we leuk vinden. En er staan een heleboel mensen te klappen en een heleboel vrouwen vinden ons gave wijven. Die denken: 'Ik wou dat ik dat had bedacht, ik wil meespelen!' Het voelt goed als je dat bij mensen teweeg kunt brengen. Ik durf te zeggen dat ik feministe ben, omdat ik nu op een plek zit waardoor andere vrouwen denken: 'Ik ga die klootzakken in Hilversum eens even aanpakken, ik ga maken wat ik wil maken. Kijk maar!'"

Behalve tijdens de schoolvakanties.

Ros: (lacht)

Meijer: "Je kunt iets bereiken, als je maar doordrukt. Dat klinkt als een open deur, maar het voelt heel fijn. We gaan niet hard roepen dat mannen op de werkvloer met hun tengels van hun vrouwelijke collega's moeten afblijven. Dat is een stap terug, daar hebben we helemaal geen zin meer in. Dit is het, dit zijn wij. Dit is wat we maken. Lach er maar lekker om. Lach vooral om jezelf. De hele dag. Als het kan."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie