Vluchtelingenprobleem ondanks deal met Turkije nog lang niet opgelost

Een jaar geleden werd de foto van de aangespoelde 3-jarige Aylan op het strand van Turkije gemaakt. De vluchtelingencrisis is nog altijd in volle gang en de Europese deal met Turkije lijkt niet de gehoopte resultaten te brengen.

Nadat het aantal vluchtelingen dat het Europese vasteland probeerde te bereiken bleef groeien, en vooral Griekenland dagelijks duizenden mensen aan de grens zag verschijnen, werd op 19 maart een deal gesloten tussen de leiders van 28 landen van de Europese Unie en Turkije.

Daarin stond dat Turkije meer migranten ging opvangen en haar grenzen beter zou gaan bewaken. De Turken mogen sindsdien illegale vluchtelingen terugsturen op kosten van de EU. Het land ontvangt in ruil daarvoor extra financiële steun van de EU. Ook zijn er afspraken gemaakt over de afschaffing van de visumplicht voor Turken die naar Europa willen reizen.

Daling

Na het sluiten van de deal daalde het aantal vluchtelingen dat in Griekenland aankwam drastisch, van 26.971 in maart naar 3.650 in april. Na de daaropvolgende maanden onder de tweeduizend te zijn gebleven, steeg het aantal in augustus voor het eerst weer naar 2.808.

Toch blijkt uit cijfers van het International Organization for Migration (IOM) dat er in totaal 272.070 vluchtelingen in Europa zijn aangekomen tussen 1 januari en 28 augustus 2016. Een jaar geleden kwamen er in diezelfde periode 354.618 vluchtelingen aanDit toont wel een daling aan, maar niet zo drastisch als gehoopt.

Dit merkten ze vooral in Italië, waar het aantal vluchtelingen dat arriveerde van 9.676 in maart naar 23.423 steeg in juli en 11.689 in augustus.

In Slovenië, Kroatië en Macedonië is het aantal vluchtelingen sinds maart naar een nulpunt teruggelopen. In Servië worden dagelijks nog enkele tientallen vluchtelingen geteld aan de grens, zo ook in Oostenrijk. In deze landen werden in oktober en november nog dagelijks duizenden vluchtelingen geteld.

Herverdelen

Uit weekrapporten van de VN blijkt daarnaast dat het herverdelen van de vluchtelingen uit Italië en Griekenland over andere Europese landen nog steeds niet erg snel gaat. De EU-lidstaten besloten in september 2015, een half jaar voordat de vluchtelingendeal werd gesloten, dat er 160.000 vluchtelingen uit die twee landen moesten worden herplaatst. De doelstelling is dat er in september 2017 39.600 vluchtelingen moeten zijn herplaatst vanuit Italië. Momenteel is 2.5 procent van dat doel gehaald. Het gaan dan om beloofde plekken in andere Europese landen.

Ook vanuit Griekenland is maar 5 procent van het afgesproken aantal van 66.400 vluchtelingen een plek in een ander Europees land aangeboden. Tot dusver hebben 22 lidstaten beloofd 8.003 plekken beschikbaar te maken en de Griekse immigratiedienst heeft 7.751 herplaatsingsverzoeken ingediend.

Er zijn pas 3.386 mensen daadwerkelijk verplaatst vanuit Griekenland en 1.011 vanuit Italië. Nederland heeft in de laatste week van augustus 51 vluchtelingen verwelkomd, zo meldt het weekrapport.

Turkije

Een klein half jaar later staat ook de Europese deal met Turkije erg onder druk door de ontwikkelingen in het land. De mislukte couppoging, de reactie van Ankara daarna en de afkeurende Westerse respons daarop, hebben de verhoudingen op scherp gezet. President Erdogan zette tienduizenden mensen op straat die mogelijk de geestelijke Fethullah Gülen steunen. Hij wordt door Erdogan als het brein achter de mislukte staatsgreep gezien.

Ankara dreigde begin augustus het vluchtelingenakkoord op te zeggen als Europa de visumplicht voor Turken niet zou opheffen, maar Brussel houdt vast aan de voorwaarden voor visumvrij reizen. De Turken vinden dat zij ervoor gezorgd hebben dat er minder vluchtelingen naar Europa zijn gekomen, waardoor de EU hen nu tegemoet moet komen met de afschaffing van de visumplicht.

Een van de Europese voorwaarden waar Turkije aan moet voldoen is dat zij hun antiterreurwetten moeten versoepelen, maar het handelen van Erdogan wijst hier niet naar.

“Duitsland heeft de noodzaak van een gezamenlijke Europese oplossing verdrongen”
Angela Merkel

Fouten

Dat de vluchtelingendeal  tot nu toe niet heeft gebracht wat werd gehoopt wordt inmiddels ook beaamt door de Europese leiders. Zo zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel eind augustus dat er fouten zijn gemaakt in de aanpak van de crisis. "Europa heeft veel te lang de toestroom van vluchtelingen genegeerd. We waren maar al te blij dat het probleem in 2004 en 2005 vooral bij de Zuid-Europese landen lag." 

Volgens Merkel heeft Duitsland de "noodzaak van een gezamenlijke Europese oplossing verdrongen" en heeft het land zich destijds "verzet tegen proportionele verdeling van vluchtelingen", zo zei ze in een gesprek met Süddeutsche Zeitung.

Teleurstellend

Ook oud-secretaris-generaal van de Verenigde Naties Kofi Annan noemt het teleurstellend dat  Europa niet samenwerkt om de vluchtelingencrisis op te lossen, zo zei hij eind augustus tegen EenVandaag tijdens zijn bezoek aan Nederland. Hij noemt het sluiten van de grenzen en bouwen van muren niet de oplossing voor het probleem en is teleurgesteld in die houding van de Europese leiders. "Elke keer als er hier een muur wordt gebouwd, vinden ze daar een andere route." 

Volgens Annan ligt de oplossing bij het creëren van een legale manier waarop vluchtelingen naar Europa kunnen komen, maar momenteel wijst niets erop dat er veranderingen worden doorgevoerd in het huidige beleid.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie