Vele belangen op het spel na inval Turkije in Syrië

Deze week trokken Turkse tanks de grens met Syrië over in een poging Koerdische strijders en IS uit het grensgebied te verdrijven. Wat ging er aan deze inval vooraf en wat maakt de kwestie zo ingewikkeld?  

Sinds de gevechten in Syrië begonnen, meer dan vijf jaar geleden, is de situatie in het land uitgelopen op een internationale nachtmerrie. De tegenstanders van de Syrische president Bashar Assad willen hem nog altijd afzetten. Assad gaat ondertussen door met de wreedheden tegen zijn eigen volk.

Nu nadert er mogelijk een keerpunt, concludeert journalist Zeina Karam, hoofd Syrië-verslaggeving bij Associated Press (AP). Turkije, dat altijd de Syrische oppositie heeft gesteund, suggereert nu dat Assad een rol kan spelen in de aankomende transitieperiode.

De verklaring van de Turkse vicepremier Binali Yildirim over de toekomst van Assad was vorige week genuanceerd. Zo zei hij aan de ene kant dat "Assad niet de persoon lijkt die de Syrische bevolking weer bij elkaar kan brengen", maar ook dat "er misschien gesprekken met Assad moeten komen over een transitie". 

Tot nu toe was Ankara ervan overtuigd dat Assad moest vertrekken. Meerdere Syrische rebellengroepen werden door Turkije bevoorraad en geruchten over geheime Turkse steun aan IS, dat tegen onder meer ook tegen tro Assad strijdt, zijn hardnekkig.

Opmars

Sinds de mislukte couppoging in Turkije en de westerse kritiek op Erdogans repressieve optreden, is de Turkse president duidelijk meer naar de richting van Rusland getrokken, en daarmee meer in de richting van Assad. Rusland steunt Assad nog altijd en met de hulp van de Russische luchtmacht wist de Syrische leider de opmars van rebellen te stoppen.

De positie van Turkije ten aanzien van Assad is flexibeler geworden, benadrukt Ayham Kamel, Midden-Oosten specialist bij de Eurasia Group, in gesprek met AP. De strijd die de Syrische regering voert met door de VS gesteunde Koerdische militanten, toont volgens Kamel bovendien aan dat Assad de enige serieuze partner van Ankara is als het gaat om de inperking van de invloed van Syrische Koerden.

Kamel denkt dat dit het begin is van een spel waarbij beide partijen hun bereidheid en vermogen om de Koerdische invloed te bedwingen zullen etaleren. Ze zullen volgens Kamel samen op zoek gaan naar gemeenschappelijke opvattingen. Kamel: "We zijn in een proces van onderhandeling beland, waarin wordt gezocht naar een uitkomst waar beide partijen winst uit halen."

Verjagen

Waar Turkije in het zuidoosten van het land de Koerdische dreiging nog amper onder controle heeft, boeken de Syrisch-Koerdische rebellen wel successen tegen Islamitische Staat (IS). Hierdoor winnen de Koerdische militanten terrein. Zo namen de Koerden, met Amerikaanse steun, het plaatsje Manbij in.

Turkse tanks proberen nu zelf IS te verjagen uit het grensgebied om ervoor te zorgen dat Turkije de macht houdt. "We zijn vastberaden om IS bij de grens te verdrijven", benadrukte minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu woensdag.

Woensdag kwam ook de Amerikaanse vicepresident Joe Biden aan in Turkije. De relatie tussen die twee partijen is in een roerige fase beland nu Ankara heeft gevraagd om de uitlevering van de in Amerika wonende geestelijke Fethullah Gülen. Volgens Erdogan is Gülen het brein achter de mislukte staatsgreep in juli. Amerika heeft nog geen standpunt genomen in de kwestie en stuurt een team naar Turkije om de rol van Gülen te onderzoeken.

De VS steunen de Syrische rebellen van YPG, terwijl Turkije die groep ziet als de Syrische tak van aartsvijand PKK. De militante tak van die Koerdische beweging pleegt met regelmaat aanslagen in Turkije en is in gevecht met de regering. 

Nu de Syrische rebellen met steun van Turkije de controle hebben over grensplaats Jarablus, slinkt de invloed van de Koerden in het westen van Syrië. De aanwezigheid van de Koerden in die regio wordt door Turkije gezien als een bedreiging voor de veiligheid in het eigen land en voor de territoriale integriteit van Syrië, schrijft The Guardian.

Ongunstig

De Koerdische militanten hebben zich na de verovering van Jarablus door de door de Turken gesteunde rebellen teruggetrokken naar de oostelijke oever van de Eufraat, waarmee zij gehoor geven aan een oproep van de Amerikaanse vice-president Joe Biden. Hij waarschuwde de Koerden deze week dat als zij geen gehoor zouden geven aan zijn oproep, zij ook niet langer meer de steun van Amerika krijgen.  

Andersom is het voor Ankara ongunstig om de Koerden aan te vallen nu zij net Jarablus hebben ingenomen en IS hebben verstoten, omdat Turkije dan de 'helden' verjaagt.

Het Westen vreest een nieuw debacle in het Midden-Oosten en heeft een wankele positie. Zo kwam er een einde aan het vliegverbod boven het noorden van Syrië en worden de troepen van Assad niet aangevallen ondanks het verwijt dat hij chemische wapens gebruikt. Daarnaast twijfelt het Westen over het bewapenen en steunen van de rebellen. Dit bleek een zege voor Poetin, die Assad steunt. Hij komt nu op strategisch gebied sterker en succesvoller over op dat gebied.

Vanuit dat perspectief kunnen de Westerse leiders tot de conclusie komen dat de oorlog gestopt moet worden en dat het even iets minder belangrijk is om Assad af te zetten, concludeert Karam.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie