Kan Donald Trump nog winnen na al die bloopers?

Moordenaar, crimineel. Hillary Clinton krijgt veel over zich heen van het kamp Donald Trump, haar Republikeinse opponent  in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. De brute campagne lijkt Trump kiezers te kosten. Kan hij het tij nog keren?

Voor tekstschrijvers en spindoctors is het een ramp wanneer politici improviseren terwijl er een uitgeschreven tekst voor hen ligt en als zij over de schreef gaan bij het aanpakken van politieke tegenstanders. 

Maar de aanhangers van Trump vinden het geweldig wanneer hij mensen tot op het bot beledigt en vernedert. De zalen waar de zakenman zijn toespraken aflevert zitten bomvol.

Deze grove wijze van politiek bedrijven valt echter lang niet bij iedereen in de Verenigde Staten in de smaak. Sinds eind juli loopt de achterstand van Trump op Clinton behoorlijk op en het is maar de vraag of hij die voor de verkiezingen over drie maanden nog kan inlopen.

"Die achterstand is zijn eigen schuld", zegt Amerika-kenner Hans Veldman, auteur van meerdere boeken over het land. "Met zijn gedrag en uitspraken schiet hij in zijn eigen voet."

Trump staat bij het RCP gemiddelde 7,7 punten achter op Clinton:

Ruzie

Onder dat gedrag valt onder meer zijn uithaal naar de ouders van een omgekomen Amerikaanse militair in Irak en het wegsturen van een vrouw met een huilende baby tijdens één van zijn toespraken. Welk effect zijn recente suggestie over wapengebruik tegen Clinton heeft in de peilingen, valt nog niet te zeggen.

Veldman: "Trump improviseert veel. Na vijf minuten houdt hij zich al niet meer aan het script. Je ziet hem ook vaak reageren op mensen die iets roepen in de zaal. Dat is ook weleens verfrissend, je ziet dat bijna iedereen in de Amerikaanse politiek zijn toespraken opleest. Maar er gaat natuurlijk ook een groot risico in schuil. Je ziet dat zijn populariteit daalt zodra hij mensen beledigt."

Het gemiddelde verschil van alle peilingen tussen Trump en Clinton, bijgehouden door de Amerikaanse site Real Clear Politics, bedraagt bijna 8 procentpunten in het voordeel van de Democrate. Volgens FiveThirtyEight, een site die peilingen analyseert, is de kans dat Clinton de verkiezingen wint ruim 86 procent.

"Trump wordt achtervolgd door zijn impulsieve karakter. Dat is leuk om naar te kijken, maar het is de vraag of het goed is als iemand daarmee wint", aldus Veldman.

Trump 2.0

De voorsprong van Clinton is niet alleen te verklaren door de uitglijders van Trump, zegt Victor Vlam, die jarenlang in de VS woonde en de Amerikaanse politiek al geruime tijd in zowel de VS als in Nederland op de voet volgt.

"De Democratische Conventie gaf Clinton een boost. Het was een behoorlijke klus om de partij te verenigen, maar daarin lijken ze succesvol te zijn. De aanhangers van Bernie Sanders [Clinton's laatste democratische tegenstander in de voorverkiezingen, red.] en Sanders zelf staan nu ook achter Clinton."

Vlam had verwacht dat Trump een andere houding zou aannemen om presidentieel over te komen. 

"In de voorverkiezingen heeft een harde, confronterende toon zin omdat je er aandacht mee krijgt. Ik had daarom verwacht dat hij nu wat rustiger aan zou doen, een soort Trump 2.0. Bij vlagen houdt hij zich in, maar het gaat toch ook vaak weer mis. Trump is gewend controversiële dingen te zeggen. Hij kan het niet laten."

Geen gelopen race

Vlam gelooft niet dat de verkiezingen al een gelopen race zijn, ondanks dat het er ontzettend moeilijk uitziet voor Trump. "De peilingen verlopen zo grillig en de echte verkiezingsstrijd moet nog beginnen." 

Wel voorziet hij een moeilijke weg naar het Witte Huis voor de Republikein. "Het wordt heel moeilijk om de achterstand op Clinton in te halen. Trump maakt blunder na blunder. Hij krijgt zijn uitspraken maar niet onder controle. Als presidentskandidaat kun je niet zomaar alles zeggen wat er in je opkomt. Clinton zal dat zeker tegen hem gaan gebruiken de komende tijd."

Veldman ziet eveneens nog presidentskansen voor Trump, maar dan moet hij wel met meer inhoudelijke plannen komen en minder spektakel tonen. "Dan kan er nog wat veranderen. Het zou me niet verbazen als hij de boel nog recht kan trekken."

Clinton maakt ondertussen gretig gebruik van de politieke bloopers om de kiezers erop te wijzen dat Trump niet gaat veranderen tot de verkiezingen op 8 november. "Er is geen andere Donald Trump. This is it", zei Clinton op 28 juli.

Boze blanken

Trump hoopt volgens Vlam op een groot deel van het electoraat dat normaal niet naar de stembus gaat. Hij noemt die groep de "stille meerderheid", die vooral bestaat uit blanke, laagopgeleide, boze Amerikanen. 

"Ze zijn boos omdat ze zich de afgelopen jaren onder Obama niet vertegenwoordigd voelen, omdat hij vooral opkomt voor de minderheden. Wat overigens absoluut niet waar is, maar de Amerikaanse bevolking wordt wel steeds diverser", zegt Vlam. 

Zonder het expliciet over achtergrond te hebben, identificeert Trump zich wel met die groep blanke kiezers. "I love the poorly educated", zei hij eerder dit jaar.

Vlam: "Het klopt wel dat een grote groep kiezers steeds minder vaak is gaan stemmen. Zij vinden politici te elitair. Maar of zij nu wel naar de stembus gaan en voor Trump zullen kiezen, valt niet te zeggen. Je ziet het niet terug in de peilingen. Het zou in ieder geval een grote verrassing zijn als dit wel zo is."

Trump doet het goed bij blanke kiezers die alleen hun middelbare school hebben afgerond. Hij kan bij deze groep de grootste overwinning behalen sinds zijn Republikeinse voorganger Ronald Reagan in 1984, berekende het Britse zakenblad The Economist.

Probleem voor Trump is dat de niet-hoogopgeleide blanken toen 62 procent van het totale electoraat uitmaakten, waar dat nu nog ongeveer 34 procent is.

Trump lijkt juist een gevoelige nederlaag te gaan leiden bij hoogopgeleide blanke kiezers. Sinds er peilingen worden gehouden, stemt een meerderheid van deze groep op Republikeinen, maar volgens The Economist gaan de meeste stemmen deze keer naar Clinton.

Niet onderschatten

Ondanks de achterstand op Clinton en zijn ongewijzigde tactiek waarmee hij zich niet populair maakt, moeten we Trump volgens Veldman niet onderschatten.

"Trump wordt door de Amerikaanse en Europese media neergezet als een halve gare, maar wat hij als zakenman heeft opgebouwd, is zeer verdienstelijk."

Er is volgens Veldman een vergelijking te maken met Reagan. De Republikeinse Amerikaanse president tussen 1981 en 1989 is nu nog altijd heel populair onder Republikeinen, maar dat is niet altijd zo geweest.

"Tijdens de campagne werd Reagan door de Amerikaanse media neergezet als de B-acteur die weinig ophad met cijfers. Zijn Democratische tegenstander Jimmy Carter was inhoudelijk veel sterker, maar Reagan won de verkiezingen en werd uiteindelijk erg populair."

Trump heeft wat Veldman betreft ook een punt wanneer hij zegt dat de Amerikaanse economie er slecht voor staat, ondanks dat die onder Obama de afgelopen acht jaar flink is verbeterd. 

"In sommige gebieden is de situatie rampzalig. Kijk naar Detroit. Dat was ooit de motor van de Amerikaanse economie en is nu veranderd in een spookstad. Het is niet voor niets dat Trump uitgerekend daar zijn economische plannen bekendmaakte. De publieke sector is er slecht aan toe. De infrastructuur is verwaarloosd, vliegvelden zijn verouderd en ondanks een aantrekkende arbeidsmarkt is de werkloosheid in met name het zuiden hoog."

Een verlaten autofabriek in Detroit in september 2013:

Problemen bij Clinton

De kansen voor Trump kunnen ook groeien dankzij de problemen in het kamp van Clinton. Zo wil de storm over het gebruik van haar privé-e-mail tijdens haar ministerschap onder Obama maar niet gaan liggen en behoort ze al jaren tot de politieke elite waaraan steeds meer mensen een hekel hebben.

"Die vermeende zelfverrijking en honger naar macht bevestigen het negatieve beeld dat mensen van Clinton hebben", zegt Vlam. Daar komen de recente onthullingen dat de democratische partij in het geheim Sanders tegenwerkte en partij koos voor Clinton nog bij. Dit soort schandalen kan in het voordeel zijn van Trump. 

Beiden kampen sowieso met een imagoprobleem. Nooit eerder had de bevolking volgens data van onderzoeker Gallup een grotere aversie tegen twee presidentskandidaten sinds 1960, merkte de Republikeinse spindoctor Karl Rove onlangs in The Wall Street Journal op.

Of Trump er nog bovenop komt, hangt er volgens Rove vanaf of hij op dezelfde voet verder gaat. Impulsief handelen mag volgens de politiek strateeg dan vrijblijvend en leuk zijn, maar het leidt vaak tot een nederlaag.

Rove: "Het Witte Huis is niet buiten bereik voor Trump. Maar de overwinning glipt uit zijn handen. Als hij meer desastreuse weken heeft zoals de afgelopen twee [van 20 juli tot 3 augustus, red.], dan wordt het gat tussen hem en Clinton waarschijnlijk alleen maar groter en zal het niet meer worden gedicht."

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie