Kan Nederland zich wapenen tegen het extreme weer?

Nederland werd deze zomer geteisterd door grillig weer: zware onweersbuien en hagelstenen richtten voor honderden miljoenen euro's schade aan. Wordt dit de nieuwe trend? En hoe moet Nederland hier op anticiperen?

Het KNMI is helder: de kans op dit soort hevige onweersbuien neemt in de toekomst toe, als gevolg van de klimaatveranderingen. Hoe warmer het wordt, hoe waarschijnlijker het is dat het gaat regenen.

"Warmere lucht bevat meer waterdamp dat de kans op extreme neerslag vergroot", aldus het meteorologisch instituut in een verklaring. "Vergeleken met een eeuw geleden komen dit soort buien nu ongeveer drie keer zo vaak voor. Vooral de neerslag binnen korte tijd neemt toe: met zo'n 12 procent per graad opwarming."

Met het afgeven van weercodes probeert het KNMI het publiek tijdig te waarschuwen voor overlast die dreigt door regen, onweer of hagel. Maar moet Nederland zich op andere manieren voorbereiden op alle gevolgen die deze groeiende weerproblemen met zich meebrengen?

Hagelballen

"Op de weg kunnen we er weinig aan doen", zegt woordvoerder Arnoud Broekhuis van de ANWB. De verkeersdienst meldde in de maanden juni en juli vrijwel dagelijks overlast door onweersbuien en hagel. "Het probleem is ook dat de buien de laatste tijd heel lokaal en tamelijk verraderlijk zijn. Er zijn weerproblemen die je goed van tevoren aan ziet komen, zoals mist of gladheid. Bij regen, of hagelkogels zoals die donderdagavond vielen, is dat veel moeilijker te voorspellen."

Automobilisten moeten altijd goed de weersverwachtingen in de gaten houden en hun gezonde verstand gebruiken, is het advies van de ANWB. "In Brabant besloten automobilisten onder viaducten te schuilen voor de hagelballen", noemt Broekhuis als voorbeeld. "Dat is een logische en slimme reactie, want in dit specifieke geval was de veiligheid op de weg echt in het geding. Nog beter was wellicht geweest om een afslag te zoeken naar een dorpje en daar een plek zoeken om de extreme bui af te wachten."

Overlast door regen, onweer en harde wind

Noodweer donderdagavond veel overlast veroorzaakt in Noord-Brabant. © ANP
En ook vanuit veel plaatsen in Zuidoost-Brabant komen meldingen binnen van huizen die beschadigd zijn door het noodweer, aldus Omroep Brabant. © ANP
Een windhoos en hevige (hagel)buien hebben er in de Brabantse gemeente Heeze voor gezorgd dat de straten blank staan en bomen zijn omgevallen. Met name op het Ter Borchwardplein is de schade enorm. © ANP
Het KNMI heeft donderdagavond een code oranje afgegeven voor zware onweersbuien, hagel en windstoten die in het midden en zuiden van het land naar verwachting flinke overlast gaan veroorzaken. © ANP
Het KNMI voorspelt dat de buien in de loop van de avond en nacht naar het noorden trekken en nemen langzaam in activiteit af. © ANP
De onweersbuien die vannacht overtrokken zorgden ook voor problemen in het westen van het land. © NU.nl/Ingrid
Toen rond 2.00 uur noodweer losbarstte, kreeg de brandweer al snel tientallen meldingen van wateroverlast en blikseminslagen. © Jorden Hagenbeek
Volgens de ANWB staan er door de wateroverlast vroeg in de ochtend al veel files. © NU.nl/Florentine Neervoort
Er is bijna geen sprake van ongelukken omdat mensen hun rijstijl aanpassen aan de weersomstandigheden. © NU.nl/Robert van Glabbeek
Het zuidoosten van Nederland maakt de natste juni mee sinds het begin van de metingen in 1901. © NU.nl/ajay tewarie
Straten staan onder water in Schiedam. © ANP
Park Rozenburg in Rotterdam staat ook onder water.
Een automobilist staat vast in een ondergelopen tunnel in Schiedam. © ANP
De doorgang bij station Hollands Spoor is ondergelopen. © NU.nl
Ook in Uithoorn is water op de straten blijven liggen. © NU.nl/Stefan Rits
Flinke stormschade langs het Amsterdam Rijnkanaal tussen Utrecht en Amsterdam. © Kim Lubbers
Ook in Zegveld, nabij Woerden, heeft het noodweer van woensdagavond zijn sporen achter gelaten. © Mathijs Voorend
De straten in Hilversum staan blank na het noodweer van woensdagnacht. © NUfoto/Mariekenanny
Er hangen donderdagochtend nog grote rolwolken boven Lelystad. © Diana van Ormondt
Door de enorme wateroverlast in Den Haag liep de fietstunnel bij station Hollands Spoor volledig onder water. Mensen liepen op blote voeten of waagde zich met hun tweewieler door de tunnel. © NU.nl/Gera Nieland
Ook Polsbroek, nabij Lopik, is niet ongemoeid gebleven door het noodweer. © Jordi Wolf
Een gigantische rolwolk hangt op donderdag boven Nieuw Vennep. © Niels Hilverink
Eerder op de dag ontstond er een regenbood boven het GeoFort in Herwijnen. © Lennard de Lange
Water veroorzaakt overlast in Geldrop. © Gylian de Graaff

Deel deze foto via:

Terug naar slideshow

Niet slim

De verkeersexpert refereert ook aan de spectaculaire beelden op sociale media van auto’s die eind juni na het noodweer in de Randstad door enorme plassen heen reden. "Dat levert natuurlijk leuke plaatjes op. Maar heel slim is het niet: je loopt het reële risico dat je auto afslaat, met alle gevolgen en risico’s van dien."

Ook het Verbond van Verzekeraars kijkt met gemengde gevoelens naar de opmars van het extreme weer. "We hadden vorig jaar zo’n 100 miljoen euro schade als gevolg van de julistormen, en de wateroverlast heeft het land de afgelopen maanden al vele tientallen miljoenen gekost", rekent woordvoerder Rudi Buis voor.

Verzekeringspremies

Dit betekent overigens niet meteen dat alle verzekeringspremies omhoog gaan, beklemtoont hij. "Een premie is geen dagkoers: verzekeraars baseren zich op data van de afgelopen jaren, kijken naar concurrenten en maken dan een inschatting. Maar als de kosten op zo’n schadepost als het weer structureel hoog blijven, dan zullen die op den duur moeten worden aangepast."

In april 2015 bracht het verbond in samenspraak met het KNMI een klimaatrapport uit waarin werd voorspeld dat de 90 miljoen euro die de extreme hoosbuien de afgelopen jaren gemiddeld hebben gekost, de komende jaren zal gaan verdubbelen. Dat geldt overigens ook voor de kosten door extreme hagelval, die de afgelopen jaren gemiddeld 35 miljoen euro per jaar aan schade aanrichtte.

Bulkgewassen

Toch wil zegsman Buis benadrukken dat die extra kosten relatief zijn. "De premie die je bijvoorbeeld betaalt voor schade aan je huis bestaat uit een aantal componenten", legt hij uit. "Inbraak, brand, lekkage van binnenuit. De component 'schade door extreem weer' is slechts 6 tot 7 procent van de premie."

De landbouwsector heeft de afgelopen jaren ook flink moeten anticiperen op de toename van het aantal wolkbreuken in Nederland. Met grote regelmaat lopen akkers met gewassen onder water. "In het geval van bulkgewassen, zoals aardappels, heeft het voor de consument geen financiële consequenties", legt onderzoeker Jan Verhagen van Wageningen UR.

"Dat is anders als een productie in één gebied is gecentreerd: als de Bourgogne wordt getroffen door hagel, dan merk je dat meteen in de prijzen. Maar voor individuele boeren kan een wolkbreuk boven hun land heel vervelend zijn."

“De wateroverlast heeft het land de afgelopen weken al tientallen miljoenen gekost”
Rudi Buis, Verbond van Verzekeraars

Nieuwe werkelijkheid

Veel Nederlandse boeren hebben echter al aanpassingen gemaakt om de wateroverlast het hoofd te kunnen bieden, beklemtoont Verhagen. “De kwaliteit van de bodem is bijvoorbeeld te verbeteren door de rotatie van gewassen binnen een bepaald gebied te veranderen.”

Maar netto zou de overheid meer de leiding moeten nemen in de aanpak van de problemen, vindt de onderzoeker. "Paniek is een erg groot woord, maar er is zeker reden voor zorgen omdat het een structureel probleem is geworden", legt hij uit. "Dit nieuwe klimaat is de nieuwe werkelijkheid. Dus moeten er dingen structureel veranderen, de agrarische sector kan dit niet alleen oplossen. De landbouw is in Nederland een cruciale economische sector, dit onderwerp zou veel hoger op de politieke agenda moeten staan."

Zo zouden waterschappen meer hulp kunnen bieden bij het afvoeren van het extra water. "We hebben zoveel ervaring met water, Nederland zou op dit gebied een belangrijk gidsland kunnen worden."

Steden

Op het gebied van het bedenken van oplossingen tegen wateroverlast in stedelijke gebieden loopt Nederland overigens wel voorop. Twintig jaar geleden was Enschede de eerste stad ter wereld met een 'wadi'-systeem. Hierbij worden groenvoorzieningen lager geplaatst dan de weg, zodat overtollig water wegvloeit naar het groen in plaats van naar de riolering.

"Nu heeft tweederde van alle Nederlandse steden zo'n wadi", vertelt Floris Boogaard van de Hanzehogeschool Groningen en de TU Delft niet zonder trots. De lector ruimtelijke transformatie is gespecialiseerd in de aanpak van wateroverlast in steden. De afgelopen jaren begeleidde hij diverse projecten in onder meer Groningen, Hoogeveen, Den Bosch en Rotterdam.

“We hebben zoveel ervaring met water, Nederland zou op dit gebied een belangrijk gidsland kunnen worden.”
Jan Verhagen

Groene daken

"Er zijn heel veel oplossingen voor wateroverlast in steden voorhanden", legt hij uit. "Denk aan groene daken, oftewel de installatie van planten die het water kunnen opvangen en vasthouden. Of waterpleinen, grote reservoirs waar water tijdelijk kan worden opgevangen zodat riolen niet overbelast raken. Die methodes hebben zich de afgelopen jaren bewezen op alle fronten: ze zijn kosteneffectief, klimaatneutraal en vormen esthetisch een toevoeging aan het straatbeeld."

Toch worden deze vindingen nog niet massaal in Nederlandse steden toegepast. "De interesse is er wel, en steden als Groningen, Eindhoven of Utrecht hebben stimuleringsprogramma's. Amsterdam heeft recent een inhaalslag gemaakt, Den Haag loopt nog achter."

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu juicht dit soort initiatieven toe. "Maar uiteindelijk moeten de gemeenten er zelf mee aan de slag als ze dit soort overlast, die zich steeds vaker zal aandienen, structureel het hoofd willen bieden."

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie