De zwarte doos had al overbodig kunnen zijn

Het duurde bijna twee weken, maar woensdag werd de zwarte doos van EgyptAir-vlucht MS804 door een Frans onderzoeksteam gelokaliseerd. Waarom duurt het anno 2016 nog zo lang voordat een cruciaal bewijsstuk wordt gevonden?

De zwarte doos is in de afgelopen decennia behoorlijk ontwikkeld. In de haast onverwoestbare kastjes wordt steeds meer informatie opgeslagen, van gegevens over de positie van het vliegtuig tot de status van allerlei individuele systemen in de kist.

Maar één ding is sinds de opkomst van de luchtvaart gelijk gebleven: als een vliegtuig is neergestort, moet een zoektocht worden ingezet naar de zwarte dozen.

Tegenwoordig zenden ze signalen uit om die zoektocht te vergemakkelijken, maar met name bij crashes op zee kan het toch nog lang duren voordat de zwarte doos is gevonden. In uitzonderlijke gevallen, zoals met de verdwenen vlucht MH370 in 2014 - blijft de locatie van de zwarte doos een mysterie. Het kan lang duren voordat belangrijk bewijsmateriaal boven water komt.

Alternatief

Het verlies van zwarte dozen, en de kostbare zoektochten ernaar, hadden de afgelopen jaren al voorkomen kunnen worden. Er zijn vliegtuigen die vluchtgegevens direct kunnen doorsturen als ze in de problemen komen. Onder meer de Canadese luchtvaartmaatschappij First Air, die veel vliegt over onbewoond gebied zonder radardekking, zet zulke technologie al in.

De apparatuur daarvoor wordt onder meer gemaakt door FLYHT, een Canadees bedrijf. Als een vliegtuig ineens hoogte verliest, of als belangrijke systemen een probleem melden, dan wordt een 'livestream' van data aangezet, die direct bij de vliegtuigmaatschappij binnenstroomt.

Kosten

De reden dat de technologie nog niet breed is ingezet is niet verrassend: het is niet goedkoop. Volgens FLYHT kost het zo'n 120.000 dollar om een vliegtuig te voorzien van het systeem. Voor een grote luchtvaartmaatschappij als KLM, met meer dan honderd vliegtuigen, zou het ruim 10 miljoen euro kosten om de hele vloot te upgraden.

Dat klinkt als heel veel geld, maar de aanschaf van één Boeing 737-800 kost al bijna 100 miljoen euro. Op nieuwe toestellen zou het systeem van FLYHT dus kunnen worden geïnstalleerd zonder de prijs aanzienlijk te veranderen.

"Het probleem is dat luchtvaartmaatschappijen dit niet zien als een noodzakelijke kostenpost", zegt Mark Rosenker. Hij is een bestuurslid van FLYHT en was onder de regering van George W. Bush voorzitter van de National Transportation Safety Board, een Amerikaanse waakhond die onderzoek doet naar transportongelukken.

Rosenker beschrijft zichzelf als een activist die de luchtvaartindustrie "de 21e eeuw in wil brengen". Hij zegt te zijn gemotiveerd door de crash van de Air France-vlucht 447, die in 2009 neerstortte in de Atlantische Oceaan. Het duurde bijna twee jaar om de zwarte dozen te vinden. "Dat is veel te lang."

'Prominente ongevallen'

"Tot voor kort is dit eigenlijk nooit een groot probleem geweest", zegt Harro Ranter, eigenaar van de website Aviation Safety Network (ASN) en veiligheidsexpert. "Toevallig zijn er de afgelopen jaren een paar prominente ongevallen geweest waarbij de zwarte doos moeilijk vindbaar was."

Uit cijfers van ASN blijkt inderdaad dat er meestal geen problemen zijn bij het vinden van de zwarte doos. In bijna 80 procent van de ongelukken boven zeeën, meren of rivieren wordt de zwarte doos weer teruggevonden.

Obstakels

Via websites zoals Flightradar24 is de vlucht van een toestel van start tot landing live te volgen, inclusief de hoogte, snelheid en locatie van het vliegtuig. "En als ik vanuit mijn luie stoel zoiets kan volgen, waarom kunnen dan niet alle gegevens worden gestreamd?", vraagt Ranter zich af.

Die live GPS-gegevens zijn volgens hem al een belangrijke stap in het beschikbaar maken van alle vluchtinformatie. "Veel maatschappijen kunnen zelfs al live meekijken met de motoren in het vliegtuig. Dat doen zij niet alleen vanwege de veiligheid, maar ook uit economisch belang. Een onderhoudsmonteur weet soms al voor het landen waar hij aan kan werken.'

Alsnog duurt het volgens Ranter minimaal vijf jaar voordat vliegtuigmaatschappijen ook cockpitgesprekken en andere cruciale vluchtgegevens tijdens de vlucht versturen. "Je moet die gegevens beveiligen en nadenken over de opslag van zulke data. En je moet afspraken maken over protocollen en standaarden. Daar gaat gewoon een flinke tijd overheen voordat je dat hebt geregeld."

Geen meerwaarde

In tegenstelling tot wat Rosenker denkt, schat Ranter in dat geld hierbij geen kwestie is. "Ik heb de indruk dat de industrie wel inziet dat er iets moet gebeuren."

Een woordvoerder van KLM stelt desgevraagd dat het bedrijf "continue positie-updates" van zijn vloot krijgt. Hij kon echter geen technische details geven over het gebruikte systeem.

KLM ziet geen meerwaarde in het systeem van FLYHT. "Flight recorders worden altijd wel gevonden en dan weet je precies wat er aan boord is gebeurd", zegt hij. "Je moet altijd zoeken naar die dingen, zo werkt dat natuurlijk."

De apparatuur van FLYHT

De apparatuur van FLYHT

Foto: FLYHT / Carl Wong Photography

'Geld verdienen'

Volgens Rosenker is de houding van KLM typisch voor de industrie. Hij vindt dat toezichthouders streamingtechnologie verplicht moeten maken, maar betwijfelt of dat binnenkort zal gebeuren.

"Als dit in de VS was gebeurd en we waren zo lang aan het zoeken naar een vliegtuig als naar de MH370 of het EgyptAir-toestel, dan zou het Congres veel druk zetten op [luchtvaarttoezichthouder] FAA om iets te doen", zegt hij. "Maar nu is het een wereldwijd probleem."

Ondertussen moeten de makers van de nieuwe veiligheidsapparatuur het over een andere boeg gooien, denkt hij. "Je moet dit verkopen als een manier om meer geld te verdienen en je vloot beter in de gaten te houden."

Het inzicht dat luchtvaartmaatschappijen in de technische werking en efficiëntie van hun vliegtuigen kunnen krijgen is genoeg reden om te upgraden naar de nieuwe technologie, denkt Rosenker.

Maar door alle ontwikkelingen worden eenvoudigere oplossingen op korte termijn snel over het hoofd gezien. Ranter: "De industrie werkt al aan een eenvoudiger alternatief, namelijk een drijver aan de zwarte doos. Dan komt hij na een crash op het water gewoon naar boven drijven."

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie