Obama's overwinningstour: vrienden maken belangrijker dan mensenrechten

Met een historisch bezoek aan Hiroshima en het besluit om het wapenembargo tegen voormalig vijand Vietnam op te heffen, onderstreept Barack Obama nog eens wat zijn buitenlandse strategie is: vooruit- in plaats van achteruitkijken. Maar er is ook kritiek.

Obama was vrijdag de eerste zittende Amerikaanse president die Hiroshima bezocht sinds Amerika de Japanse stad met een atoombom platlegde.

De bezoeken aan Vietnam en Hiroshima kunnen niet los gezien worden van de recente ontwikkelingen in Cuba en Iran. In het afgelopen jaar haalde Obama de banden met de twee vijanden aan en veel sancties werden ingetrokken.

Obama heeft voor het aanhalen van de banden met Cuba, Iran, Myanmar en Vietnam verschillende redenen: zo wil hij de veiligheid van Amerika en de geopolitieke stabiliteit waarborgen en handelsbetrekkingen verbeteren. Maar Obama is duidelijk ook van mening dat het simpelweg geen zin heeft om te blijven hangen in oude vijandigheden.

"Toen de laatste Amerikaanse troepen Vietnam verlieten, was ik slechts dertien jaar oud", sprak Obama tijdens zijn recente bezoek aan de Vietnamese hoofdstad Hanoi. "Dus ik kom hier met het verleden en onze moeilijke gedeelde geschiedenis in mijn achterhoofd, maar tegelijkertijd richt ik mij op de toekomst: de welvaart, veiligheid en menselijke waardigheid die we samen kunnen nastreven."

Kritiek

Er klinkt ook kritiek op Obama's beleid. Oerconservatieve Republikeinen stellen bijvoorbeeld dat Obama bezig is met een 'apology tour'. Ze vinden dat de president een laffe houding aanneemt en zich verontschuldigt voor het Amerikaanse verleden.

Maar er is ook gefundeerde kritiek: Obama haalt de banden aan met regeringen die mensenrechten niet respecteren. De Amerikaanse leider kaart die problemen wel aan, maar de landen hoeven geen enkele concrete toezegging te doen om aanspraak te maken op allerlei Amerikaanse concessies.

Zo werden economische sancties tegen Iran en Cuba ingetrokken en kan Vietnam nu Amerikaanse wapens kopen zonder dat de landen hebben moeten uitleggen hoe zij de mensenrechtensituatie noemenswaardig gaan verbeteren.

“Helaas heeft de president tijdens zijn bezoek aan Vietnam opnieuw helemaal niets gedaan om de situatie van de mensenrechten in het land te verbeteren”
Phil Robertson, HRW

Phil Robertson, onderdirecteur van de Azië-afdeling van Human Rights Watch, is erg teleurgesteld over Obama's houding ten aanzien van Vietnam en Cuba. "Helaas heeft de president tijdens zijn bezoek aan Vietnam opnieuw helemaal niets gedaan om de situatie van de mensenrechten in het land te verbeteren", zegt hij tegen NU.nl. "Dat was in het geval van Cuba ook al zo."

"Vooraf was er discussie in Washington over welke toezeggingen Amerika zou moeten krijgen voordat het wapenembargo volledig zou worden ingetrokken. Zo werd gesproken over vrijlating van activisten en toezeggingen in het kader van vrije verkiezingen in Vietnam. Maar, Obama heeft helemaal niets gedaan."

Robertson: "Obama is duidelijk bezig met zijn overwinningsrondje. Hij wil laten zien dat hij vijanden tot vrienden kan maken en hij wil lekker noodles eten met Anthony Bourdain in Vietnam. Als hij straks vertrekt, moet hij een imposant erfgoed nalaten. Tegelijkertijd vindt Obama het belangrijk om Vietnam met wapens te steunen vanwege het conflict met China in de Zuid-Chinese Zee."

'Dwaze haast'

De Republikeinse senator Tom Cotton spreekt van een "dwaze haast" in de pogingen van Obama om "tegenstanders tevreden te stellen terwijl zij hun gedrag niet veranderen".

Cotton: "De Verenigde Staten moeten altijd openstaan om van tegenstanders of voormalig tegenstanders bondgenoten te maken, maar dat moet gebaseerd zijn op hun gedrag", aldus Cotton in gesprek met AP.

Toenadering tot Myanmar en Vietnam vindt Cotton begrijpelijker; die landen hebben hun normen en waarden volgens hem al meer aangepast naar wat in Amerika normaal wordt gevonden.

Ook The Guardian is kritisch. "De hoop van de Vietnamezen die verwachtten dat de basale vrijheden een boost zouden krijgen [door het bezoek van Obama] is grotendeels in de grond geboord. Ook dat is onderdeel van het erfgoed van Obama's buitenlandse beleid", schrijft de krant in een hoofdredactioneel commentaar.

“Amnesty en Human Rights Watch letten maar op één ding”
Charles Groenhuijsen

Amerika-deskundige Charles Groenhuijsen benadrukt dat Obama vooral erg realistisch is op buitenlands gebied.

"Buitenlandse politiek is niet logisch", stelt Groenhuijsen in gesprek met NU.nl. "Soms is er sprake van verregaande compromissen en ongelijk beleid. Cuba werd decennialang zwaar gestraft voor het niet respecteren van mensenrechten. Tegelijkertijd werd met China wel zaken gedaan, terwijl het daar verschrikkelijk gesteld is met diezelfde mensenrechten."

Groenhuijsen: "Ik snap dat Amnesty en Human Rights Watch benadrukken dat er eerst toezeggingen moeten komen op het gebied van mensenrechten, maar die organisaties letten maar op één ding. De president van Amerika moet op veel meer zaken letten en ik denk dat het aanhalen van de banden altijd goed is. Als het economisch beter gaat met een land, zal de mensenrechtensituatie op lange termijn ook verbeteren."

Robertson spreekt dat tegen. "Er zijn zat landen die economische vooruitgang hebben geboekt, maar geen progressie op het gebied van de mensenrechten hebben aangetoond. Kijk maar naar de Golfregio en het Midden-Oosten."

Trump of Clinton

Als Obama straks het Witte Huis verlaat, draagt hij een complex buitenlands beleid over. Met Clinton als nieuwe president kunnen we een voortzetting van Obama's beleid verwachten. 

"Maar als Trump wordt gekozen, zal het Amerikaanse buitenlandbeleid vooral gericht zijn op de veiligheid van Amerika en de handel", stelt Groenhuijsen. "Als Trump ook maar een kwart waarmaakt van wat hij belooft over zijn buitenlandse beleid, dan staat de internationale politiek straks op zijn grondvesten te schudden."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie