Is vakantiegeld een lekker extraatje of bittere noodzaak?

Het vakantiegeld wordt in mei of juni weer op de meeste Nederlandse rekeningen gestort. Of dat bedrag verstandig wordt besteed, verschilt behoorlijk. "Veel mensen geven het vakantiegeld impulsief uit."

Een derde van de Nederlanders gebruikt het vakantiegeld voornamelijk waarvoor het is ingevoerd: hun vakantie. Dat blijkt uit een representatieve peiling van NU.nl onder 1.372 respondenten.

"Dat is iets psychologisch", zegt econoom en journalist Erica Verdegaal. "Omdat er 'vakantie' in de naam zit, besteden mensen het daar ook daadwerkelijk aan. De bedragen die aan vakanties worden uitgegeven, komen ook vaak overeen met de hoogte van het vakantiegeld."

Het eerste vakantiegeld kwam begin vorige eeuw neer op betaald verlof. Na de Tweede Wereldoorlog werd een vakantietoeslag bovenop het loon geïntroduceerd, zodat arbeiders geld hadden om op reis te gaan. Deze toeslag lijkt op het vakantiegeld zoals we dat nu kennen.

"Je ziet dat mensen erg in potjes denken. Zelfs als ze hun vakantie in januari al hebben betaald, voelt het op het moment dat hun vakantiegeld komt toch alsof ze dat al voor de vakantie hebben gebruikt", verklaart Annemarie Koop van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud).

Impulsief

Het vakantiegeld is doorgaans minstens 8 procent van het brutosalaris. Dat is bijna een heel maandsalaris extra. Niet alleen werkenden, maar ook ontvangers van AOW, WW, een bijstandsuitkering of bijvoorbeeld een Wajong-uitkering krijgen vakantiegeld. Het wordt van oudsher in één keer uitbetaald.

Het vakantiegeld wordt bij ontvangst nogal eens impulsief gespendeerd. Verdegaal: "Dat komt doordat mensen het zien als een extraatje, vergelijkbaar met het winnen van geld in het casino."

Om impulsaankopen te voorkomen, bestaat de mogelijkheid om het geld in fases uit te keren. Bij sommige contractvormen gebeurt dat al. Elk jaar rijst weer de vraag of dit niet beter zou zijn voor iedereen.

"Het vakantiegeld zou dan sneller op de grote hoop komen, waardoor het bijvoorbeeld naar het huishouden gaat", vindt Verdegaal. "Omdat je die 100 euro niet iedere maand apart zet als vakantiegeld, is het verleidelijk om het gewoon uit te geven", stemt Koop in. 

Schulden

En dat is weer onwenselijk voor de groep mensen die het vakantiegeld hard nodig heeft om überhaupt een reis te kunnen boeken. Van de mensen die het bedrag vooral aan de vakantie besteden, zegt 43 procent zonder het extraatje niet op vakantie te kunnen.

Andere mensen gebruiken vakantiegeld bijvoorbeeld om te sparen (20 procent). "Het lijkt erop dat veel mensen het niet klakkeloos aan vakantie besteden, maar goed kijken waar ze het voor kunnen gebruiken. Dat is wel een goed teken", meent Koop.

De situatie is heel anders voor mensen met schulden. Zo'n 14 procent van de respondenten besteedt het vakantiegeld aan het aflossen van schulden of het betalen van achterstallige rekeningen. 

Bijna twee derde van de groep die het extraatje gebruikt om schulden af te lossen, heeft het vakantiegeld hier echt voor nodig. Onder de mensen die het gebruiken voor het wegwerken van betalingsachterstanden, ligt het percentage met 86 procent nog veel hoger.

Toch met vakantie

Toch zijn er ook schuldenaren die ondanks hun sores van het vakantiegeld op reis gaan. Verdegaal: "Zij beseffen niet dat vakantiegeld ook kan worden gebruikt om schulden af te lossen, en boeken er gewoon een vakantie van. Dat komt door het woord. Voor mensen met schulden zou vakantiegeld eigenlijk 'aflossingsgeld’ moeten heten."

Eerder onderzoek van Nibud bevestigt dit. "Mensen gaven aan dat ze het verdienen om met vakantie te gaan en dat ze ook willen genieten", vertelt Koop. "Ze zitten met zorgen. Dan is het ook wel te begrijpen dat ze zichzelf vakantie gunnen, maar de problemen nemen daardoor niet af."

Vanwege de rente die over schulden gerekend wordt, adviseert het Nibud om met vakantiegeld eerst roodstand en betalingsachterstanden weg te werken. "Kijk vervolgens of je buffer groot genoeg is. Heb je genoeg spaargeld achter de hand voor een kapotte wasmachine? Als dat ook in orde is: ga dan je gang en geef het uit", zegt Koop.

Budgetvakantie

Geldgebrek ontstaat doorgaans niet plotseling, maar geleidelijk, legt Verdegaal uit. Mensen geven dan consequent iets meer uit dan er binnenkomt. "De commercie doet zijn best om dit aan te wakkeren. Er zijn allerlei trucs, zoals kopen op afbetaling. Dat zou verboden moeten worden. In de vakantiebranche is dat doorgaans aan banden gelegd. De regels voor vliegprijzen zijn bijvoorbeeld heel streng, daar moeten bijna alle extra kosten al bij in zitten."

Van de ondervraagden heeft dan ook 0 procent een reis op afbetaling gekocht. "Verstandige mensen", volgens Verdegaal. 

"Bedenk ook dat een vakantie totaal niet duur hoeft te zijn. Je kunt zó eenvoudig besparen. Vooral als gezin: jonge kinderen zijn met een strand en een picknickmand al tevreden. Je hoeft niet veel geld aan een duur park vol spannende attracties te besteden. Wees geen kuddedier, en kies een vakantie die bij jouw beurs past", besluit Verdegaal.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie