Jari Litmanen (45): 'Ik ben nog steeds profvoetballer'

Nog steeds is hij de populairste buitenlandse voetballer ooit in Nederland. De afgelopen jaren hoorde je nauwelijks iets over hem, maar plots is Jari Litmanen weer even in Amsterdam. In de stad waar hij negen seizoenen speelde promoot de voetballiefhebber pur sang zijn biografie. Een interview.

Daar zit hij in de riante suite in het Amsterdamse Hilton Hotel. De nog altijd glanzende zwarte haren wat korter geknipt dan in zijn topjaren als voetballer, maar verder nog precies hetzelfde uiterlijk als twintig jaar geleden. Zijn oogopslag zouden trainers gefocust noemen. Aan zijn buik geen grammetje vet.

Noem Jari Litmanen geen ex-voetballer, want dat ís hij niet. Een van de boegbeelden van het laatste Ajax dat Europa veroverde, is op 45-jarige leeftijd nog altijd niet officieel gestopt. Niet dat een rentree eraan zit te komen, maar de liefhebber Litmanen definieert een voetballoopbaan niet als een periode van vijftien tot twintig jaar waarin een speler onder contract staat bij één of meerdere profclubs.

"Ik train drie tot vijf keer per week, ben eigenlijk nog steeds profvoetballer. Een paar dagen doe ik dat bij een lokale club in Tallinn, waar ik woon met mijn Estse vrouw en zoons van tien en acht jaar oud. Mijn kinderen zitten ook op die club en als zij trainen ben ik op een bijveld van een bijveld voor mezelf bezig", vertelt de 137-voudig Fins international in vlekkeloos Nederlands. "Dan loop ik hard of doe ik oefeningen met de bal. Waarom? Geestelijk en fysiek voel ik me beter als ik train."

"Tussendoor kijk ik hoe die jongens het doen. Een paar dagen geleden heb ik nog een halfuurtje met ze meegespeeld tijdens een partijtje. Ik wil ook fit zijn voor de demonstratiewedstrijden die ik nog speel, met bijvoorbeeld oud-voetballers van FC Barcelona, Ajax en Liverpool. Voetballen is het mooiste wat er is. De acties die ik bedenk, wil ik ook kunnen uitvoeren. Van andere oud-spelers hoor je soms dat ze bepaalde zaken die ze vroeger beheersten, niet meer kunnen doen. Als dat bij mij zo is, doe ik niet meer mee aan die wedstrijden."

Video: Enkele fraaie goals in de loopbaan van Litmanen

Fraaie goals tijdens Litmanens loopbaan

Nog een reden voor Litmanen om fit te blijven is dat hij in zijn huidige rol als adviseur van de Finse voetbalbond regelmatig trainingen aan nationale jeugdselecties geeft. "Wat ik heel belangrijk vind, is dat ik zelf de oefeningen voor kan doen. Ik wil mee kunnen trainen met de jongens van veertien tot zeventien jaar."

Litmanen verblijft enkele dagen in Nederland naar aanleiding van de uitgave van de Nederlandse vertaling van zijn biografie Litmanen 10. "Ik wilde dit zelf ook graag doen, maar deels is het boek er gekomen om van het gezeik af te zijn, want ik kreeg al vijftien jaar vragen wanneer er een biografie zou komen. Een paar jaar geleden werd de documentaire The King - Jari Litmanen gemaakt, waaraan ik meewerkte. Toen zat alles vers in mijn hoofd en had ik zoiets van: de biografie moet er nu komen. Straks ben ik 65 jaar en herinner ik me niets meer."

Bij het op papier toevertrouwen van zijn herinneringen aan ruim twintig jaar profvoetbal kreeg Litmanen hulp van een aantal schrijvers. Perfectionist als hij is wilde hij zelf alles in de hand houden. "Na elke sessie kreeg ik een pak papier mee. Ik las alles door, maakte notities en herschreef passages. Uiteindelijk is de helft door mij herschreven. Er staan ongetwijfeld nog enkele foutjes in, maar die zijn er bijgekomen ná mijn notities. Dan gaat het om verkeerde jaartallen en zo. Drie maanden lang was ik er elke dag mee bezig, het hele proces duurde anderhalf tot twee jaar."

“Ik heb mijn biografie deels geschreven om van het gezeik af te zijn”

In zijn biografie bespreekt Litmanen chronologisch alle stadia in zijn, vooral, professionele bestaan. Details uit zijn privéleven deelt de Finse recordinternational niet met het grote publiek. Bizarre passages zoals in de biografieën van Andy van der Meyde en Fernando Ricksen kom je in Litmanen 10 absoluut niet tegen. Voor zover hij ze al meemaakte.

"Het boek gaat puur over voetbal. Wat maakt het uit waar je woont of wat voor een auto je rijdt? In mijn persoon komen twee werelden samen. Ik heb voor verschillende topclubs gespeeld, terwijl ik uit een niet-voetballand kom. Dat maakte het schrijven van het boek best lastig, want wat voor Finse mensen interessant is, is dat voor Nederlanders misschien niet. Ik hield er rekening mee dat de tekst ook makkelijk te vertalen moet zijn. Toch merkte ik al dat sommige passages in de vertaalde versie net iets anders zijn dan ik bedoeld had. Dan doel ik op de toon en uitdrukkingen. Dat is geen kritiek, maar zoiets is niet te voorkomen."

De loopbaan van Litmanen in beeld

2016: Litmanen presenteert zijn biografie in Amsterdam © ANP
1993: In zijn eerste Ajax-seizoen kwam Litmanen door de concurrentie van Bergkamp weinig in actie in het eerste. In het bekerduel met MVV kreeg hij wel speeltijd. © ANP
1993: Na een goal tegen Feyenoord © ProShots
1994: Met Rijkaard aan het trainen op het strand van Egmond © ANP
1994: Litmanen in actie tijdens Ajax' kampioenswedstrijd tegen sc Heerenveen. © ANP
1995: Litmanen klopt Willem II-doelman Jansen © ANP
1995: Na het winnen van de Champions League door een 1-0 zege op AC Milan © ANP
1995: Litmanen zet Ajax op voorsprong in de Champions League-wedstrijd tegen Real Madrid © ANP
1999: Met Boudewijn Zenden bij FC Barcelona © ANP
1996: In dienst van het Finse elftal. © ANP
1999: Massale belangstelling na een wedstrijd bij FC Barcelona © ANP
2001: Bij Liverpool had Litmanen geen vaste basisplek. © ANP
2003: Tijdens zijn tweede Ajax-periode, voorafgaand aan het Amsterdam Tournament © ANP
2002: Aan de bal in de Champions League-wedstrijd tegen Valencia © ANP
2004: Bij zijn presentatie bij FC Lahti © ANP
2005: Bij Hansa Rostock, waarmee hij degradeerde uit de Bundesliga © ProShots
2005: Met Van der Sar, voorafgaand aan Finland-Nederland. © ProShots
2010: Na Nederland-Finland met Wesley Sneijder. © ProShots
2014: Ajax-supporters eren hun held tijdens het duel met FC Twente. © ProShots
2014: Op de foto met een fan na een wedstrijd van Liverpool-legendes. © Getty Images
1996: In dienst van het Finse elftal. © ANP

Deel deze foto via:

Terug naar slideshow

Het perfectionisme waarmee Litmanen werk maakte van zijn biografie zat er vroeg in bij de speler die zou uitgroeien tot een van de populairste Ajacieden aller tijden. Al in de puberteit wist de zoon van voormalig Fins international Olavi Litmanen waaraan hij moest werken om de kans op een bestaan als profvoetballer in het buitenland te vergroten, in de jaren tachtig een 'utopiaanse droom' voor Finnen.

Hij nam de zware beslissing om ijshockey, een andere passie, te laten vallen en besloot al vroeg in militaire dienst te gaan, zodat hij niet een mogelijk buitenlands avontuur zou moeten onderbreken voor het leger. Om een transfer naar HJK Helsinki mogelijk te maken zag hij af van de helft van het voorgestelde salaris.

Offers die halverwege 1992 werden beloond met een transfer naar Ajax, waar Louis van Gaal driekwart jaar eerder was begonnen met het smeden van een bijna onverslaanbaar elftal. Litmanen groeide als schaduwspits uit tot een van de dragende spelers in de ploeg die in 1995 de Champions League won in Wenen. De Fin koestert deze herinneringen, maar het is niet zo dat hij veelvuldig mijmert over de jaren waarin een jeugdig Ajax teams als AC Milan, Bayern München en Real Madrid overklaste.

"Ik leef niet in het verleden of in de toekomst, maar in het heden. Soms lees ik verhalen over het verleden en dan denk ik er automatisch aan die periode. Ik begreep dat de spelers van het huidige FC Barcelona er alles aan wilden doen om de Champions League te winnen, omdat ze de eerste club zouden worden die dat twee keer achtereen voor elkaar zou krijgen. Toen dacht ik: wij waren er in 1996 het dichtst bij. Die nederlaag na strafschoppen tegen Juventus is nog steeds een teleurstelling."

“Het Bosman-arrest heeft Finse voetballers geholpen, maar Ajax kapotgemaakt”

Door het Bosman-arrest, dat voetballers in staat stelt transfervrij te vertrekken en clubs de mogelijkheid biedt een onbeperkt aantal buitenlanders op te stellen, viel het Ajax van Van Gaal razendsnel uit elkaar. In 1999 werden met Danny Blind, Edwin van der Sar en Litmanen de laatste 'overlevers' van Wenen uitgezwaaid. Nog altijd wacht Ajax op een nieuwe zegetocht door Europa, in het lopende seizoen bleek overwintering in de Europa League al te veel gevraagd.

"De verschillen met de internationale topclubs worden alleen groter”, toont Litmanen zich een realist. “FC Barcelona heeft niet alleen een uitstekende opleiding, maar kan ook miljoenen uitgeven aan spelers als Neymar en Luis Suarez. Het Bosman-arrest heeft Ajax kapotgemaakt, maar Finse voetballers een beetje geholpen, omdat clubs niet meer gebonden zijn aan een maximum aantal buitenlanders."

Na zijn zeven Amsterdamse jaren toog Litmanen naar FC Barcelona en nadien kwam hij onder meer uit voor Liverpool, nog eens Ajax, Hansa Rostock en Fulham. Pas in oktober 2011 speelde hij op 40-jarige leeftijd in dienst van het Finse HJK Helsinki zijn laatste professionele wedstrijd.

Video: Litmanen scoort op 39-jarige leeftijd met fraaie omhaal

Litmanen scoort op 39-jarige leeftijd met prachtige omhaal

Sindsdien is Litmanen dus onder meer actief als adviseur van de Finse voetbalbond, organiseert hij trainingskampen voor talenten en analyseert hij Champions League-duels voor de Finse televisie. "Ik doe dingen die ik leuk vind en die ik met elkaar kan combineren. Ik zou niet elke dag naar de tv-studio willen en ook niet elke dag trainingen willen leiden. Of ik ooit hoofdtrainer word? Wie weet. Ik volg wel een trainerscursus. Maar het nadeel is wel dat je dan alleen dat ene kunt doen. Nu heb ik nog jonge kinderen en wonen we in Estland. Ik word geen trainer in Estland, dus dan zou ik moeten verhuizen met de familie. Of niet verhuizen en twee levens leiden. Op dit moment wil ik dat niet."

Litmanen is nog steeds topsporter, hij benadrukt het nog maar eens. Buiten alle voetbaltrainingen staat hij in de zomer regelmatig op de tennisbaan. "En 's winters ga ik geregeld langlaufen of ijshockeyen." 

Resteert één prangende vraag. Hoe zit het met al die blessures, waardoor hij tijdens zijn gehele loopbaan zo geteisterd werd? Hij kapt het onderwerp nonchalant af. "Alleen mijn rechterenkel moet nog regelmatig behandeld worden. Maar ach, dat moet 'ie ook als ik niet sport. Van een potje voetballen wordt het niet erger."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie