IS verliest terrein: 'Het 'Kalifaat' bestaat over één of twee jaar niet meer'

Terreurbeweging Islamitische Staat (IS) kreeg eind maart een gevoelige nederlaag te verduren toen Palmyra werd heroverd. Als Mosul ook valt, wordt IS volgens experts een beweging die lijkt op al-Qaeda.

IS is op dit moment in één belangrijk opzicht anders dan andere terreurbewegingen: de terroristische organisatie regeert in een eigen territorium. 

"Terwijl al-Qaeda zich terugtrekt in de grotten van Tora Bora, hoeft IS zich juist niet verbergen", zegt Midden-Oostendeskundige Bertus Hendriks. "IS controleert een territorium, een staat, en mensen trekken naar die staat toe om zich aan te sluiten bij de beweging."

Maar, zo stelt Hendriks, IS is in Irak en Syrië terrein aan het verliezen. "Het gaat duidelijk slechter met IS. De beweging verloor Ramadi aan het Iraakse leger en Tikrit aan sjiitische milities. In Noord-Syrië krijgt IS klappen van de Koerden en het recente verlies van Palmyra is een grote klap voor IS omdat het op een knooppunt van wegen ligt."

Mosul

Na Palmyra volgt Mosul, een stad met ongeveer twee miljoen inwoners op 350 kilometer van de Iraakse hoofdstad Bagdad. De stad viel in 2014 in handen van IS. Het Iraakse leger verdrijft sinds kort, met luchtsteun van de door de VS geleide coalitie, IS-militanten uit de dorpen rondom Mosul. Een overwinning dáár, zou de organisatie van IS ernstig verzwakken.  

"IS heeft Mosul op dit moment nog altijd stevig in handen", zegt Hendriks, "maar het Iraakse leger en sjiitische milities proberen de greep op de stad te verstevigen."

Militair historicus Christ Klep vreest dat de strijd om Mosul bloedig wordt. "IS zal te werk gaan op een manier die gebruikelijk is bij dit soort groepen: de beweging heeft niet de militaire macht om op conventionele wijze te vechten, dus je krijgt een soort guerrilla-oorlog."

In 60 seconden: Wie zijn de IS-strijders?

Animatie door in60seconds.nl

Straatgevechten

Het Iraakse leger moet volgens Klep rekenen op straatgevechten. Als de stad lijkt te zijn ingenomen, dan begint de strijd pas echt. Klep vergelijkt de aanstaande slag om Mosul met de bloedige strijd om Falluja in de Irakoorlog.

Klep: "Het Iraakse leger zal Mosul straks eerst omsingelen om te voorkomen dat IS mobiel blijft. De beweging wordt geïsoleerd; 'compartimenteren' heet dat in militaire termen." Als IS is teruggedrongen op een gebied van ongeveer tien bij tien kilometer, kan volgens Klep de volgende fase ingaan: inlichtingen inwinnen. Daarna moet Mosul wijk voor wijk veroverd worden. Zowel Klep als Hendriks vrezen dat burgers betrokken zullen worden bij de strijd.

Klep benadrukt dat in Mosul een kern van de organisatie van IS zit. "Als daar een paar duizend IS-strijders worden gepakt of gedood, dan heb je Noord-Irak grotendeels in handen. Dan volgt de laatste fase van de strijd in Irak en Syrië: de eindstrijd in Raqqa."

“Als Mosul en Raqqa worden heroverd, dan wordt IS een soort al-Qaeda: een opgejaagde club.”
Bertus Hendriks, Midden-Oostendeskundige

Hendriks: "Als Mosul en Raqqa worden heroverd, dan wordt IS een soort al-Qaeda: een opgejaagde club. Het idee van het kalifaat is dan natuurlijk failliet en de ruggengraat is gebroken." Dat betekent overigens niet dat de aanslagen stoppen: het radicale gedachtegoed blijft internationaal bestaan.

Klep is het eens met Hendriks. "IS moet de laatste tijd gebied inleveren, terwijl de beweging in staat werd geacht een gebied te controleren. Ik denk dat het territorium van IS over één of twee jaar niet meer bestaat, maar de strijders zullen aanslagen blijven plegen, zoals al-Qaeda dat doet. De enige oplossing is het opbouwen van een staatsstructuur."

“Als Mosul valt, is het wel gedaan met IS als beheerder van een soort staat.”
Hans Jaap Melissen, oorlogsjournalist

Oorlogsjournalist Hans Jaap Melissen is op dit moment dicht bij de frontlinie in Noord-Irak. Ook hij denkt dat Mosul een keerpunt kan worden in de strijd. Maar net als Hendriks en Klep, vreest Melissen dat aanslagen gepleegd zullen blijven worden.

"Als Mosul valt, is het wel gedaan, denk ik, met IS als beheerder van een soort staat", zegt Melissen. "Maar de kans is groot dat het aanslagen blijft plegen. Zeker als in die gebieden waar IS succes heeft, te weinig gebeurt om de ontevreden soennitische bevolking weer zicht op een goede toekomst te geven. Een toekomst zonder problemen met de overheid, zodat de burgers zich weer thuis voelen in hun eigen land."

Momentum

Melissen merkt dat mensen in het gebied rekenen op een lange strijd om Mosul. "Het gevoel bij veel mensen op de grond is dat het misschien wel twee jaar kan duren voor er een troepenmacht is die sterk genoeg is om Mosul in te nemen. Maar we moeten voorzichtig zijn met voorspellen; er kan natuurlijk ook een moment komen dat IS instort doordat het van veel kanten wordt aangevallen."

Eén ding is volgens Hendriks zeker: "Het momentum is niet aan de zijde van IS." Maar, zo stelt hij; "Als IS geen successen boekt in Irak en Syrië, zal het elders overwinningen willen behalen. Bijvoorbeeld door aanslagen te plegen op landen die IS bestrijden. IS wil laten zien dat het niet verslagen is. En nothing breeds success like success, zoals de Amerikanen zeggen."

Rood: Syrisch leger, Groen: Rebellen, Geel: Koerden, Grijs: IS

Syrie

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie