Is angst voor een aanslag in Nederland wel terecht?

Na de aanslagen in Brussel komt terrorisme voor veel mensen 'ineens heel dichtbij'. Maar is de angst voor terreuraanslagen in Nederland wel reëel? De kans om in het verkeer om te komen blijkt ruim honderd keer groter te zijn.

"Je kunt eigenlijk niet zeggen of angst terecht of onterecht is", stelt Maartje van der Woude, een hoogleraar rechtssociologie (universiteit Leiden) met (anti-)terrorisme als een van haar interessegebieden.

"Iedereen ervaart de beelden van een terroristische aanslag anders. De ene persoon is enorm geschokt, omdat hij of zij misschien mensen in Brussel kent of er net vandaan komt. Iemand anders kan makkelijker afstand nemen van de foto’s en video’s."

Volgens de terrorisme-expert is het belangrijk om de angst rondom aanslagen in perspectief te plaatsen. Hoe groot is de kans dat je bij zo’n aanslag betrokken raakt? "Angstgevoelens zijn altijd te rechtvaardigen, maar zodra je de cijfers op papier zet is het gevaarlijker om ‘s ochtends in de auto te stappen."

Video: Het dreigingsniveau in Nederland

Het dreigingsniveau in Nederland

Terreur en verkeersdoden

En dat blijkt. Het aantal doden door aanslagen in West-Europa is relatief laag ten opzichte van het totale aantal terrorismedoden. Dat blijkt uit cijfers van de Global Terrorism Database van 1970 tot 2014, aangevuld met cijfers uit 2015 en 2016. Twee procent van alle dodelijke slachtoffers bij aanslagen wereldwijd vallen in West-Europese landen.

Daarnaast waren de jaren 70 en 80 bloederiger. De Spaanse ETA, Ierse IRA, Duitse Rote Armee Fraktion en Italiaanse Brigate Rosse pleegden destijds regelmatiger terreur met bomaanslagen op openbare plekken. Dat was een periode met veel aanslagen, waarbij telkens tientallen slachtoffers vielen.

Vorig jaar overleden bij aanslagen in West-Europa 152 personen. Dat is het hoogste aantal sinds 2004, het jaar waarin Madrid werd opgeschrikt door vier explosies in het openbaar vervoer. De aanslagen van nu maken per stuk meer slachtoffers, maar het aantal aanslagen is vele malen lager.

Ter vergelijking: Op een bevolking van ruim 124 miljoen West-Europeanen overlijden jaarlijks ongeveer 18.000 personen in het verkeer. De kans dat je overlijdt door een verkeersongeval is dan ook ruim honderd keer groter dan door een aanslag. Gewond raken in het verkeer is ruim drieduizend keer waarschijnlijker.

Angstgevoelens

Het is dus rationeler om angstig te zijn voor een verkeersongeval dan voor aanslagen. "En over het algemeen zijn Nederlanders geen angstig volk", zegt Van der Woude. Toch wijst zij op een recente peiling onder angstgevoelens onder Nederlanders.

Als Nederlanders per ramp moeten aangeven hoe angstig zij zijn, dan leidt een terroristische aanslag met 67 procent. Slechts 36 procent is bang voor een verkeersramp, peilde de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid op 16 februari.

Van der Woude ziet dat de Nederlandse bevolking vooral na de aanslagen in Madrid (11 maart 2004) en Londen (7 en 21 juli 2005) heftig reageerde. "Na 9/11 was de reactie in Nederland heftig. Maar na Londen en Madrid was het ineens: 'Verrek, het gebeurt niet alleen aan die kant van de oceaan, maar ook hier.'"

"Die aanslagen hebben veel angst veroorzaakt. Maar nu gebeurt het ook in België. Dat is dichtbij, maar ook de doelwitten spreken tot de verbeelding. Een aanzienlijk deel van de bevolking zit dagelijks in de metro of moet op het vliegveld zijn."

Beheersing

Volgens de terrorisme-expert hebben media een belangrijke rol vlak na de aanslagen. "Iedereen wil weten waarom een aanslag wordt gepleegd. Media hebben een belangrijke taak om feiten te brengen, maar de balans slaat door naar de verkeerde kant zodra te veel wordt gespeculeerd." Speculatie zorgt voor onnodige angst, die later weer moet worden bijgesteld.

"We moeten voor ogen houden dat angstgevoelens zich niet gaan vertalen naar negatieve gevoelens voor groepen in onze samenleving. We mogen niet een hele groep mensen stigmatiseren", stelt Van der Woude.

Relativeren, feitelijkheid en perspectief zijn volgens de hoogleraar belangrijk om onnodige angst na een aanslag te voorkomen. "De BBC vroeg zich vlak na de aanslagen in Brussel nog af of dit 'the new normal' is. Ik denk het niet. We moeten dit niet normaal vinden. Aanslagen zijn de uitzondering."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie