De terugkeer van Idols: 'Afzeik-tv? We zijn dertien jaar verder!'

Na een afwezigheid van acht jaar keert Idols terug op televisie. Voor sommigen is het de moeder aller talentenjachten, voor veel anderen het hoogtepunt van afzeik-tv. NU.nl vroeg Jamai Loman, winnaar van het eerste en jurylid van het komende seizoen, een keuze te maken: "Iedereen weet wat de consequenties kunnen zijn als je jezelf opgeeft voor dit programma."

"Sommige mensen komen binnen en beginnen direct te vertellen: 'Ik heb het eerste seizoen van Idols gezien en ik wil net zo'n carrière als jij.' Ik weet niet of dat een tactiek is, maar ik vond het zo zwaar om daarna toch tegen iemand te zeggen: 'Het is niet goed, het gaat hem niet worden'",vertelt Loman, die dit seizoen samen met Martijn Krabbé, zangeres Eva Simons en dj Ronald Molendijk de jury vormt.

"Hoe kan ik op een zo sympathiek mogelijke manier zeggen dat het verschrikkelijk was? Dat was de grootste uitdaging. Soms ging dat goed, heel vaak ook niet."

Hotelkamer 

Een persoon betreedt de hotelkamer, de ogen gericht op de stervormige vloermarkering, daar tegenover zitten vier mensen aan een bureau van multiplex. Na een korte stilte klinken de woorden: "Wat ga je voor ons zingen?"

In deze setting legde Idols dertien jaar geleden het fundament voor een nieuwe generatie talentenjachten op de Nederlandse televisie. The Voice of Holland, X Factor, Holland's Got Talent, So You Wanna Be A Popstar, The Next Pop Talent, Dancing Queen, Just The Two Of Us, Popstars, zij allen borduurden voort op het 'pionierswerk' van Idols

André van Duin

Talentenjachten op de Nederlandse televisie bestaan al meer dan vijftig jaar. In 1960 wordt het eerste seizoen van Nieuwe Oogst uitgezonden en zien de kijkers een komiek met de naam André van Duin winnen. Daarna volgen vele programma's waarin gespeurd wordt naar mensen met showbizztalent.

Hoe kan het dat Idols, de zoveelste talentenjacht op televisie, de harten van de Nederlandse tv-kijkers verovert en meer dan een kwart van de bevolking op 8 maart 2003 naar de finale van het eerste seizoen kijkt?

Daar zijn twee duidelijke redenen voor. Ten eerste: de simpele opzet. Vier juryleden luisteren naar een onversterkte zanger of zangeres, die bij voorkeur een liedje ten gehore brengt dat door iedereen in de huiskamer kan worden meegezongen. Daarna volgt de ongezouten mening van het panel - en dat is de tweede reden voor het succes.

Verontwaardiging

Idols heeft de kijker een nieuwe vorm van verontwaardiging geschonken. Gelooft dat jonge meisje dat lichtelijk voorovergebogen en zonder enige klankkleur de woorden van een Amerikaans r&b-nummer voor zich uit mompelt, nou werkelijk dat ze een popster kan worden? Dit moet een vergissing zijn, denkt de kijker, die zijn gedachten bijna gelijktijdig uit de mond van de jury hoort rollen. "Hoe vond je het zelf gaan? Neem je jezelf weleens op en luister je terug hoe je klinkt?", klinkt het van achter het multiplex bureau.

Het meisje reageert zichtbaar verbaasd. Ze heeft de voorselectie toch  doorstaan, het is toch geen toeval dat ze zich nu mag laten gelden ten overstaan van de jury? Maar die laat geen spaan van haar heel. De camera brengt de gezichten van de jury in beeld, op de achtergrond klinkt het geluid van een dichtgesmeten deur.

Deze scène zal zich gedurende het eerste en de daaropvolgende seizoenen keer op keer herhalen, alleen de keuze in liedjes markeert een duidelijk verschil. 

Echt eerlijk

Op 23 maart begint het vijfde seizoen van Idols en ook nu zullen veel kijkers zich verkneukelen om het geluid van een dichtgeslagen deur. Idols is afzeik-tv met cultstatus. Jamai Loman, winnaar van het eerste en jurylid van het nieuwe seizoen van Idols, vindt het de makkelijkste kaart die je als criticaster kunt spelen.

"We zijn nu dertien jaar verder! Tijdens het eerste seizoen had je kunnen zeggen: deze kandidaat moest misschien tegen zichzelf in bescherming worden genomen. Maar dat is nu klaar. Iedereen in Nederland weet wat de consequenties kunnen zijn als je jezelf opgeeft voor dit programma."

Henk-Jan Smits, jurylid van 2000 tot 2006, zegt in een recent interview met de Volkskrant dat hij niet gelooft dat hij of zijn collega's ooit iemand moedwillig hebben beschadigd: "Idols werd in de media afzeik- en leedvermaaktelevisie genoemd. Maar het wás geen leedvermaak. Wat je te zien kreeg, was een totale afspiegeling van wat zich aanmeldde voor een talentenjacht."

“De balans tussen talentvolle mensen en gekkies lag altijd rond de 80-20 en dat zal ook in het nieuwe seizoen zo zijn”
Jamai Loman

Gekkies

"Idols is nooit afzeik-tv geweest, zo is het geïnterpreteerd", bevestigt Loman. "De balans tussen talentvolle mensen en gekkies lag altijd rond de 80-20 en dat zal ook in het nieuwe seizoen zo zijn."

Met andere woorden: wie zich nu toch nog belachelijk maakt, heeft daarvoor gekozen. Maar hoe gaat Loman om met kandidaten die thuis de leukste zijn?

"Er was een jongen met een zonnebril op, die was respectloos naar de andere juryleden toe. Dat trek ik heel erg slecht. Wat kom je dan doen, vraag ik me af. Je geeft je op, je weet dat wij hier zitten, je weet dat er camera's bij zijn. Er staan op dat moment kandidaten al uren te wachten. Mensen die hun baan hebben opgegeven en geloven dat ze echt iets kunnen. En zo iemand misbruikt gewoon die plek. Die jongen hebben we aangepakt."

Stemmetje

Volgens Zehra Alp, uitvoerend producent van Idols, valt het aantal mensen dat enkel en alleen voor de lol meedoet wel mee. "Iedereen die daar komt heeft toch een stemmetje in zijn of haar achterhoofd dat zegt; 'Ik kan het nieuwe idool van Nederland worden'."

Alp zegt zich ervan bewust te zijn dat het er op het moment suprême bij veel kandidaten vaak niet zo uitkomt als ze vooraf gehoopt hadden, "maar ook dat is Idols en ook zij halen uiteraard de montage".

"Ik begrijp dat het moeilijk is te beseffen dat het écht eerlijk is. Wat wij daar doen in die ruimte is niet geforceerd of gelogen", zegt Loman. "Wij beoordelen dat moment. Dat is onze taak. Wij zitten niet achter de montageset."

Een jury met goede intenties en een productieteam met oog voor de ploeterende artiest in wording vullen elkaar aan.

Of zoals Alp het verwoordt: "Wij hebben twee doelen, het nieuwe idool van Nederland vinden en deze zoektocht op een zo goed mogelijke manier vastleggen." 

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie