Hoe snel verdwijnen terreurverdachten achter de tralies?

In Nederland lopen de afgelopen paar jaar verschillende processen tegen terreurverdachten. Hoe staat het met de berechting van deze verdachten? 

Na de aanslagen van 11 september 2001 is in Nederland strengere wetgeving doorgevoerd om terrorisme beter te bestrijden. Sindsdien is die antiterreurwetgeving weinig gebruikt, afgezien van zaken tegen Samir A. en de Hofstadgroep.

Door het uitbreken van de burgeroorlog in Syrië werden de Syriëgangers plotseling een potentieel problematische groep. "Het Openbaar Ministerie hanteert sindsdien een actief vervolgingsbeleid en pakt veel zaken aan tegen Syriëgangers om maar rechtspraak te genereren rond de terrorismewetgeving", stelt Maartje van der Woude, hoogleraar rechtssociologie bij de Universiteit Leiden.

"Hiermee willen ze duidelijkheid scheppen over de wet. Hoe ver reikt die wet binnen het strafrecht zoals we dat in Nederland kennen? Om daar een antwoord op te krijgen, heb je ook uitspraken nodig van het gerechtshof en de Hoge Raad. Die uitspraken geven een dwingende duiding aan hoe bepaalde begrippen moeten worden uitgelegd."

Terreurverdachten worden onder meer vervolgd voor het steunen van de gewapende strijd van Islamitische Staat (IS) en andere terreurgroepen in Syrië. Anderen staan terecht voor het daadwerkelijk willen afreizen naar die landen en het ronselen van (vaak minderjarige) personen voor de strijd.

Overzicht

Een aantal zaken zijn al behandeld door de rechtbank, andere zaken moeten nog voorkomen. Een overzicht:

- Eind vorig jaar komt het grootschalige Haagse jihadproces tot een voorlopig einde. Negen personen worden veroordeeld, van wie zes voor deelname aan een organisatie die jongeren opruide, ronselde en hielp naar Syrië af te reizen.

Azzedine C. wordt gezien als de centrale figuur. Hij krijgt zes jaar cel. Ook Anis Z. en Hatim R., die nog in Syrië zijn, krijgen die straf. Andere straffen variëren van drie jaar cel tot 55 dagen cel.

Alle betrokken zeggen onschuldig te zijn. Ze stellen slechts hun religie te propageren op basis van vrijheid van geloof en meningsuitingen. Ze zouden wel positief zijn over de strijd van IS, maar tegen het doden van burgers zijn.

- Eind augustus 2014 worden twee echtparen uit Huizen opgepakt. Het vermoeden bestaat dat ze op het punt staan uit te reizen naar Syrië voor deelname aan de jihadistische strijd.

Er is uiteindelijk bewijs gevonden tegen één man. Voor de andere drie personen worden onvoldoende aanwijzingen gevonden dat ze zelf willen strijden voor IS. Wanneer de inhoudelijke zaak gaat beginnen, is nog niet duidelijk. De volgende regiezitting staat gepland voor 20 mei.

- Een 31-jarige Somalische man uit Tilburg wordt door het OM veroordeeld voor het ronselen van zeker drie minderjarige vluchtelingen. Hij zou in 2013 in een jeugdinstelling mensen hebben willen overhalen om "Amerikanen te gaan afmaken in Syrië en Irak". Ook zou hij op het punt staan af te reizen naar Jemen met crimineel geld.

- Mohamed A. wordt in 2015 veroordeeld omdat hij overvallen wilde plegen en met de buit zijn "broeders in Syrië" wilde steunen. Zover is het niet gekomen: A. wordt opgepakt tijdens een undercoveractie vlak voordat hij een gewelddadige overval wil plegen. Hij krijgt van de rechter vier jaar cel, onder meer omdat hij ook in Syrië heeft gevochten.

- Eind februari krijgen drie terreurverdachten uit Arnhem celstraffen opgelegd van 1 tot 3,5 jaar cel voor het steunen van de strijd in Syrië. Ze zeggen zelf dat ze aan hulpverlening (wilden) doen, maar het is volgens de rechtbank onmogelijk om je in de regio waar de drie zich wilden vestigen volledig te ontrekken aan de strijd.

- Twee mannen uit Arnhem, Mohamed el A. en Hakim B., worden in oktober 2013 opgepakt in Duitsland. Ook zij zouden van plan zijn om te strijden in Syrië. Ze hadden bivakmutsen, gevechtskleding, grote bedragen cash, walkietalkies en zonnecelopladers in hun auto. Het OM wil dat de mannen twee jaar cel krijgen. 

Voor de rechtbank staat vast dat El A. en B. zich in Syrië willen vestigen, mede omdat hun halfbroers ook in Syrië vechten. Maar het is volgens de rechtbank niet bewezen dat El A. en B. ook willen deelnemen aan de gewapende strijd. Ze worden begin 2015 vrijgesproken.

“Als er in deze Arnhemse zaak alsnog een veroordeling komt, zou je als kritische buitenstaander misschien kunnen zeggen: de rechters gaan zich op erg glad ijs begeven.”
Maartje van der Wouden

Lessen

Het OM kan al enkele lessen trekken uit de verschillende veroordelingen. Zo is het bewijs in een zaak tegen personen die willen uitreizen naar Syrië en Irak erg afhankelijk van het moment en de omstandigheden van de aanhouding.

De zaak van El A. en B., die zijn vrijgesproken, is in dat opzicht erg interessant. "Het verhaal dat ze vakantie wilden vieren met een van de halfbroers is natuurlijk raar", zegt Van der Woude. "Maar je moet meer hebben om strafrechtelijk vervolgd te kunnen worden."

Het OM ging in hoger beroep en wil alsnog dat ze een celstraf krijgen. De uitspraak wordt volgende week verwacht. "Als er in deze Arnhemse zaak alsnog een veroordeling komt, zou je als kritische buitenstaander misschien kunnen zeggen: de rechters gaan zich op erg glad ijs begeven."

Hoge Raad

De zaak van de twee mannen uit Arnhem is de eerste die voor de Hoge Raad, het hoogste rechtsorgaan in Nederland, kan gaan komen. Die komt uiteindelijk met een oordeel of de zaak al dan niet overgedaan moet worden. 

"Als het OM dit keer wel gelijk krijgt, verwacht ik dat de advocaten naar de Hoge Raad gaan. Dan heb je de gekke situatie: de lagere rechter spreekt vrij en het hof veroordeelt. Dan is er alle aanleiding om het bij de hoogste rechter neer te leggen", aldus Van der Woude.

De veroordeelden in het Haagse jihadproces hebben ook een hoger beroep aangespannen, maar de voorbereiding daarvan is nog in volle gang. Er is nog geen datum voor een eerste regiezitting geprikt.

Het hoger beroep tegen Mohamed A. is wel in volle gang. Volgens hem was de undercoveractie van de politie bij zijn aanhouding niet rechtsmatig. Het OM vindt van wel en eist opnieuw vier jaar cel. De uitspraak is op 30 maart.

Het is dus wachten voor de eerste zaken bij de Hoge Raad. Een uitspraak kan nadelig uitpakken voor het OM, maar dan is in ieder geval duidelijk hoe ver de hand reikt binnen de antiterreurwetgeving.

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie