Waarom zzp'ers minder verdienen dan mensen in loondienst

Zzp'ers hebben binnen de meeste beroepsgroepen minder inkomen dan een werknemer in loondienst. Maar verschillen in ervaring en opleiding kunnen dit inkomensverschil niet altijd verklaren.

Het persoonlijk inkomen van een zelfstandige zonder personeel (zzp'er) is gemiddeld ruim 10 procent lager dan dat van een medewerker, becijferde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) onlangs. 

Mensen die als zzp'er hun hoofdinkomen verdienen, hadden in 2014 een gemiddeld persoonlijk inkomen van 31.900 euro. Voor werknemers was dit met 35.900 euro een stuk hoger.

Bij dit bedrag zijn het inkomen uit arbeid of een eigen onderneming en eventuele uitkeringen meegenomen. Maar premies inkomensverzekeringen die voor werknemers wel, maar voor zelfstandigen niet verplicht zijn, zijn van het bedrag afgehaald. 

Uren hebben veel invloed op de hoogte van het inkomen

Volgens het CBS is het aantal uren dat iemand werkt voor een groot deel bepalend voor de hoogte van het inkomen. Maar als alleen naar zzp'ers en medewerkers wordt gekeken die voltijd werken, blijkt het verschil zelfs groter te zijn.

Zzp'ers die 35 uur of meer werken, hadden in 2014 gemiddeld een persoonlijk inkomen van 37.300 euro. Het inkomen van werknemers met een voltijdbaan lag met 49.900 euro ruim een derde hoger.

Andere factoren spelen ook een rol

Ook factoren zoals onderwijsniveau, ervaring en het soort werk hebben invloed op de hoogte van het persoonlijk inkomen. Zo hebben zzp'ers die als winkelier of teamleider in de detailhandel actief zijn 41 procent minder inkomen dan werknemers binnen die beroepsgroep. 

Onder kunstenaars is het verschil in persoonlijk inkomen het grootst (43 procent). Maar zelfstandige artsen, bedrijfskundigen en hoveniers hebben juist een hoger inkomen dan medewerkers met hetzelfde beroep.

Toch heeft een hoogopgeleide 45-plusser die voltijd in dienst is, nog altijd een derde meer persoonlijk inkomen dan een vergelijkbare zzp'er. Terwijl het verschil onder laagopgeleide 45-plussers die in deeltijd werken, met bijna 12 procent een stuk kleiner is. 

Directeur Paulien Osse van Stichting Loonwijzer herkent zich in het beeld dat het statistiekbureau schetst. "Het hangt enorm af van de groep, maar ik zou over het algemeen zeggen dat zzp'ers slechter af zijn dan werknemers, als die werknemers een langere periode hebben waarover ze zeker inkomen hebben. In die zin zijn werknemers vaak beter af", stelt Osse.

Stichting Loonwijzer doet doorlopend onderzoek naar inkomens en heeft onlangs een lijst van de minimale en maximale tarieven en uurlonen van bijna vijftig beroepen samengesteld. In de onderstaande tabel zijn bedragen opgenomen waar de belastingen nog niet van af zijn gehaald.

Er gaat nog veel van een uurtarief af

"Natuurlijk heeft een zzp'er uiteindelijk een hoger tarief dan het uurloon van een werknemer. Maar dat is omdat er bij de zzp'er nog meer belasting van af moet", legt ze uit.

Zzp'ers moeten niet alleen zelf de kosten dragen van het runnen van een bedrijf, maar ook kosten voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering, pensioen en vakantiedagen in hun tarief verwerken. "Dan zie je dat de inkomsten per uur van een zzp'er schokkend laag zijn."

"Misschien is er bij mensen die net zzp'er zijn geworden nog wat onwetendheid over wat ze waarvoor opzij moeten leggen en wat het uurtarief moet zijn om tot een redelijk inkomen te komen. Dat is voor nieuwkomers een issue, maar voor de rest niet. Ik denk dat de bulk aan zzp'ers dondersgoed weet hoeveel ze eigenlijk zouden moeten krijgen, maar dat ze gewoon niet zien hoe ze het voor elkaar kunnen krijgen."

In sommige sectoren vissen veel zzp'ers in dezelfde vijver

"Er zijn nogal wat mensen in Nederland die niet zzp'er zijn geworden omdat ze dat zelf graag wilden, maar omdat ze die hoek in geduwd zijn. Zoals medewerkers in de post en in de zorg", benadrukt Osse. 

Ze denkt aan de sectoren waarbinnen veel banen verloren zijn gegaan en ontslagen medewerkers noodgedwongen voor zichzelf zijn begonnen. Dan vissen er flink wat zelfstandigen in dezelfde vijver voor een klus. "Als zzp'ers met veel zijn, dan zitten ze in een hoek van take it or leave it."

"Er zijn in de afgelopen jaren heel veel medewerkers bij de banken eruit gegaan. En er zijn er nogal wat financieel adviseur geworden. Er zitten hele goede bij die in de veertig zijn, een net pak aan hebben en alles perfect hebben geregeld", vertelt Osse.

Maar er zitten ook zestigers die nog maar een paar jaar hoeven te werken voordat ze met pensioen gaan en hun hoofd niet naar ondernemerschap hebben staan. "Dan kun je je voorstellen dat het wel lastig is."

Aan de onderkant van de arbeidsmarkt is het lastig onderhandelen

"De mensen die als consultant zijn gaan werken, daar maak ik me niet zo'n zorgen over. Je ziet dat zij best hoge inkomsten hebben", zegt Osse. "Maar vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld schoonmakers en mensen in de zorg zitten met hun tarief zó laag, dat je je afvraagt of het wel goed komt."

"Zij hebben in de regel minder zekerheid. Ze bouwen bijvoorbeeld geen pensioen op, tenzij ze er zelf voor zorgen. Geen pensioen op kunnen bouwen, lijkt nu niet zo'n probleem. Maar dat wordt over een aantal jaren als mensen met pensioen gaan een gigantisch probleem."

"Als je een goede ondernemer bent, dan is er totaal geen enkele zorg. Die krijgen door goed onderhandelen dat geld wel. Maar mensen die niet zo ondernemingsgezind zijn, onder in de arbeidsmarkt zitten en sowieso misschien een minder grote bek hebben, zijn in deze ontwikkeling slecht af."

Onderhandelen is een kunst

"Je kan wel gezellig zeggen dat zzp'ers harder moeten onderhandelen, maar zeker vrouwen zijn op dat punt niet zo goed. Die durven niet eens te onderhandelen en zijn blij als ze wat werk hebben."

Ook jongeren blinken volgens Osse niet uit op dat vlak. "Die weten minder over hoe het zit en gaan met hun tarief te laag zitten. Als je ervan uitgaat dat ze nog veertig jaar moeten werken en pensioen moeten opbouwen, dan zou het eigenlijk wat hoger moeten zijn."

"Het probleem is dat het ongelooflijk moeilijk is om in een krappe markt, als je niet heel goed kunt onderhandelen en je product niet scherp onderscheidend is, dan dat gevecht aan te gaan en te zeggen dat je een hoger tarief moet hebben."

Belangenverenigingen voor zzp'ers zouden meteen benadrukken dat de uit nood geboren zelfstandige ondernemers geen 'echte zzp'ers' zijn. "Ze zijn dit voor de wet natuurlijk op dit moment wel, dus dat zul je mij niet horen zeggen. Het zou mooi zijn om ze dan maar weer werknemer te maken als ze dat graag willen en als dat ook kan. Natuurlijk juich ik dat dan toe."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie