Politiek in 2016: EU-voorzitterschap, referendum en warming-up verkiezingen

Een half jaar EU-voorzitter, het eerste raadgevend referendum, een nieuwe Kamervoorzitter, de mogelijke vervolging van een fractieleider en de warming-up voor de komende Tweede Kamerverkiezingen: dit gaat er op politiek gebied gebeuren in 2016.

Met de nasleep van de Teeven-deal, de vluchtelingenproblematiek en de belastingverlaging die er op het laatste nippertje toch nog kwam, laat het Binnenhof een turbulent jaar achter zich en ook volgend jaar zal het niet rustig zijn op het Binnenhof.

NU.nl zet de belangrijkste politieke agendapunten op een rij. 

Europees voorzitterschap

Van 1 januari tot en met 30 juni is het de beurt aan Nederland om als voorzitter van de Europese Unie de voorzittershamer te hanteren.

Als het aan het kabinet ligt, wordt het een sober voorzitterschap dat zich niet richt op idealistische vergezichten, maar over een Europa dat werkt. "Problemen oplossen, knopen ontwarren en tempo maken", zo omschreef premier Mark Rutte het onlangs nog.

Vluchtelingen in Europa

Al maandenlang zoeken de Europese lidstaten naar een oplossing voor de grote stroom vluchtelingen die hun toevlucht in Europa zoeken. De crisis toont vooral het onvermogen van de lidstaten aan om gezamenlijk de handen ineen te slaan en met een gemeenschappelijke aanpak te komen.

Het systeem van herplaatsing via hotspots om landen als Griekenland en Italië te ontlasten wil maar niet van de grond komen en het is nog maar de vraag of de deal met Turkije zoden aan de dijk zal zetten. Feit is dat de Europese buitengrenzen poreus zijn en Europese verdragen als Schengen en Dublin niet meer werken.

Aan Nederland de taak om het komend half jaar de neuzen dezelfde kant op te krijgen en bijvoorbeeld tot een akkoord te komen over een Europese grens- en kustwacht.

Asielopvang in Nederland

Naast de Europese asielcrisis, zal het kabinet ook komend jaar de handen vol hebben aan de binnenlandse problemen met de opvang. Er ligt een bestuursakkoord met de provincies en gemeenten over de opvang, huisvesting en integratie van asielzoekers, maar dit jaar zal moeten blijken of de vluchtelingenstroom in goede banen geleid kan worden.

Er zijn namelijk nog steeds niet voldoende noodopvangplekken en lokale bestuurders blijven bij de besluitvorming geconfronteerd worden met agressie en intimidatie.

Brexit

Nederland zal samen met de andere lidstaten alle zeilen moeten bijzetten om het Verenigd Koninkrijk in de Europese Unie te houden. De Britten gaan in juni naar de stembus om voor of tegen een exit uit de EU (Brexit) te stemmen.

Een eventueel Brexit zal de Nederlandse economie hard raken. Een datum voor het referendum is nog niet geprikt.

Geenpeil

Ook Nederland houdt in 2016 een referendum. Op 6 april gaat de kiezer voor het eerst naar de stembus voor een raadgevend referendum. Het actiecomité Geenpeil wist genoeg handtekeningen te verzamelen om de kiezer de vraag voor te leggen of hij voor of tegen het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne is.

Campagne zal het kabinet niet voeren. Ook zegt het kabinet niet of de uitkomst van het referendum wordt opgevolgd. Omdat het een raadgevend referendum is, kan het kabinet de uitkomst naast zich neerleggen. Een meerderheid van de Tweede Kamer vindt overigens dat de verkiezingsuitslag gerespecteerd moet worden. Rutte zal eerst willen zien of de kiesdrempel (30 procent) überhaupt wordt gehaald.

Nieuwe Kamervoorzitter

Het Binnenhof begint het nieuwe jaar met het kiezen van een nieuwe Kamervoorzitter. De hevig bekritiseerde oud-voorzitter Anouchka van Miltenburg stapte op vanwege haar rol in de nasleep van de Teeven-deal.

Speculaties over haar opvolging volgden vrij snel. Kadija Arib (PvdA) verloor de vorige verkiezing van Van Miltenburg, maar is vastberaden dit keer wel de meeste stemmen binnen te slepen. Bij het beladen debat over de nasleep van de Teeven-deal verving ze Van Miltenburg verdienstelijk.

Toch lijkt de verkiezing geen uitgemaakte zaak. Hoewel de VVD en de PvdA samen genoeg stemmen hebben om de verkiezingshamer in de handen van de ervaren Arib te duwen, is het nog lang niet zeker dat zij de volgende Kamervoorzitter zal worden. 

Voor de schermen heeft de PVV zich al uitgesproken tegen het voorzitterschap van de PvdA'er vanwege de Marokkaanse achtergrond van Arib en achter de schermen klinkt er ook bij Kamerleden van andere partijen kritiek op bijvoorbeeld het accent van Arib.

Andere kandidaten zijn PVV'er Martin Bosma en CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg en VVD'er Ton Elias. Op 13 januari brengen de Kamerleden anoniem hun stem uit. 

Tweede Kamerverkiezing

Komend jaar zal ook in het teken staan van de verkiezing die pas in 2017 wordt gehouden: de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2017.

Zal PVV-leider Geert Wilders het grote aantal zetels in de peilingen weten te verzilveren? Wat zal het effect van de rechtszaak naar aanleiding van de uitspraak “minder Marokkanen” die op 18 maart van start gaat?

Zullen de PvdA en de VVD profiteren van de aansterkende economie en de 5 miljard euro aan lastenverlichtingen die de kiezer in 2016 te wachten staan? En blijven het gestuntel rond de Teeven-deal en gebroken verkiezingsbeloften van premier Rutte kleven aan de VVD?

Nu de grootste dossiers door beide Kamers zijn geloodst, krijgen de VVD en PvdA ook meer ruimte om zich duidelijker te profileren in aanloop naar de verkiezingen. Met name over dossiers als de zorg, asiel en migratie hebben de partijen andere opvattingen die in 2016 vaker zullen worden verkondigd. 

Commissie-Stiekem

Eind 2016 wordt vervolgens bekendgemaakt wie bovenaan de stembiljetten komt te staan. Het lijkt erop dat Rutte opnieuw de kar wil trekken, maar hij zal die beslissing pas in oktober nemen. Tweede Kamerfractievoorzitter Halbe Zijlstra lijkt dat wel prima te vinden terwijl VVD-minister van Volksgezondheid Edith Schippers zich onlangs nog hardop afvroeg waarom zij geen partijleider zou kunnen zijn.

Ook PvdA-leider Diederik Samsom neemt pas eind 2016 een definitief besluit of hij de juiste persoon is die de PvdA na twee verkiezingsnederlagen en dramatische peilingen uit het slop kan trekken.

In vicepremier Lodewijk Asscher en de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb heeft de partij twee zwaargewichten die de PvdA van een nieuw elan kunnen voorzien. De vraag is alleen of zij voldoende perspectief zien in een eventuele regeringsdeelname, of dat zij genoegen willen nemen met een paar zetels in de oppositiebankjes.

Ook Roemer (SP), Buma (CDA), Wilders (PVV) Pechtold (D66), Segers (CU) en Klaver (GroenLinks) zullen naar alle waarschijnlijkheid de lijstrekkers in 2017 worden. Althans, als het onderzoek naar het lek uit de commissie-Stiekem met een sisser afloopt. De speciale onderzoekscommissie van Tweede Kamerleden maakt uiterlijk 3 februari bekend of het opdracht zal geven om een van de fractieleiders van de Tweede Kamer te vervolgen wegens lekken uit de commissie-Stiekem.

Een besluit om over te gaan tot vervolging kan weleens het einde van de politieke carrière van een of meerdere fractieleiders betekenen.

Een rustig jaar zal het in ieder geval niet worden op het Binnenhof. Afgezien van de zaken die al op de agenda staan, kenmerkt de Haagse politiek zich door crises die zich niet laten voorspellen. Want wie had vorig jaar de bed-bad-broodcrisis, de vluchtelingencrisis, het fiasco met de commissie-Stiekem en de dramatische nasleep van de Teeven-deal kunnen voorspellen?

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie