TV-recensent Geelen maakt zich zorgen om 'arrogante' televisiewereld

Hij schrok er zelf van. De afgelopen zeven jaar keek Jean-Pierre Geelen als tv-recensent van de Volkskrant zes uur televisie per dag. Aan NU.nl vertelt hij wat hem opviel en wat we kunnen verwachten. "Het zijn keiharde tv-wetten die de dienst uit maken."

Wie de hoeveelheid televisie die Jean-Pierre Geelen heeft gezien onafgebroken tot zich wil nemen, is een jaar en drie maanden bezig. Geelen deed dit niet uit verveling, het was zijn werk. Voor de Volkskrant beschreef hij elke werkdag wat hij op tv zag. Na zeven jaar stopt hij ermee.

"Afspreken met mensen was lastig", zegt Geelen. "Ik heb talloze leuke feestjes, premières en verjaardagen aan me voorbij moeten laten gaan."

Maar zeven jaar professioneel televisiekijken heeft hem ook wat opgeleverd. Bijvoorbeeld het boek Zelf TV-Kijken, dat vrijdag verschijnt. Een verzameling aan jarenlange kijkervaring, bestaande mediatheorieën en kanttekeningen.

Verslaafd

In het boek worden uiteenlopende onderdelen van het huidige televisieaanbod uitgelicht. Hulpprogramma's als Verslaafd (RTL4), Red mijn vakantie (SBS6), Help mijn man is klusser (RTL4), Een dubbeltje op zijn kant (RTL4) en Obese (RTL4) keren misschien wel het vaakst terug in de observatie van Geelen.

"Het principe van die programma's is eigenlijk altijd hetzelfde. Je hebt een zielig persoon en een redder, de presentator. En in vijftig minuten wordt een probleem opgelost, na veel huilmomenten", zegt Geelen.

"Die programma's werken op verschillende niveaus. Een deel van de kijkers vindt het lekker om mee te snotteren. Daar is niet zoveel op tegen. Een ander deel kijkt uit leedvermaak en om aapjes te kijken. Iemand die 210 kilo weegt is immers ook een soort monstertje. In de middeleeuwen werden die mensen op de kermis tentoongesteld, naast de vrouw met de drie borsten. Weer een ander deel kijkt uit een soort herkenning. De helft van onze bevolking is immers ontevreden met zijn gewicht of kampt met financiële uitdagingen of echtscheidingen."

Boos

"Waar ik me boos over maak, is de industrie rondom die programma's. Ik vraag me af of die mensen wel de juiste nazorg krijgen. Deelnemers in Obese worden een jaar lang begeleid, maar dat is natuurlijk niet het belang van een televisiemaatschappij. Die wil tv maken op een manier waarop tv het beste scoort. Ik vind het gek dat iemand als Erland Galjaard (programmadirecteur RTL 4, red.) doet alsof hij een weldoener is in plaats van een tv-boer."

Toch was het Galjaard zelf die eind 2014 voorspelde dat leedvermaak niet langer de brandstof van televisieproducenten zal zijn. In een column proclameerde de RTL4-baas dat we moe zijn geworden "van alle ellendige verhalen" en dat we "met een frisse blik naar het heden willen kijken". Die voorspelling is volgens Geelen niet uitgekomen.

Keiharde tv-wetten

"Het zijn keiharde tv-wetten die de dienst uit maken en die hulpprogramma's scoren als een tierelier. Natuurlijk kun je zeggen dat die mensen allemaal vrijwillig meedoen, maar dat is maar een deel van het verhaal. Ze doen vaak ook mee omdat een zender als RTL voor een deel van de verbouwingskosten opkomt, maar ze zijn zich er meestal niet van bewust hoe enorm verknipt het eindresultaat op tv komt."

"Ik geloof bovendien dat mensen die bij het maakproces van zo'n programma betrokken zijn, ervan overtuigd zijn dat ze goed werk verrichten. Die jongens van Sky High TV (makers van bijvoorbeeld Project P en Zo zijn we niet getrouwd, red.) komen allemaal van de Evangelische Omroep. Die schamen zich niet voor de rotzooi die ze maken. Dat moet een rare mengeling in die hoofden zijn. Enerzijds willen ze goed doen, anderzijds geld verdienen."

Extremen

Behalve zijn kanttekeningen bij 'hulp-tv' is Geelen na zeven jaar televisiekijken nog iets anders opgevallen: de hang naar extremen op tv.

"Als je niet meer naar buiten gaat en alleen tv zou kijken, dan denk je dat Nederland in brand staat. Vol asielzoekers waartegen we ons moeten wapenen, omdat ze onze dochters gaan verkrachten. En je denkt dat het morgen binnen blijven wordt, want het is code oranje en de blaadjes vallen. Er wordt de hele tijd in extremiteiten bericht op tv."

Bang

"We worden bovendien voortdurend bang gemaakt. Op een en dezelfde avond kijk je naar Opsporing Verzocht, daarna naar Opgelicht en op het andere net is een documentaire over inbraken. Als ik daarna de hond ga uitlaten voel ik me een stuk onrustiger. Dat is toch wel gek, want de criminaliteitscijfers zijn al een tijdje aan het dalen. Ik zal niet ontkennen dat er wel eens iets gebeurt op straat, maar tv hangt aan elkaar van extremiteiten. Ook in die hulpprogramma's. Iemand is niet 5 kilo te zwaar. Nee, iemand is 185 kilo te zwaar."

“We worden voortdurend bang gemaakt”
Jean-Pierre Geelen

"​De Publieke Omroep is de laatste jaren ontzettend meegegaan in die extremiteiten, omdat ze op basis van kijkcijfers door de politiek wordt afgerekend. Ik zou graag willen dat er een omroep was die nuchter blijft. Die als een instituut de maatschappij tot bedaren brengt, maar het omgekeerde is al jaren gaande."

Toekomst

Volgens Geelen zal die ontwikkeling in de toekomst nog verder doorzetten.

"Ik denk echt dat de gemiddelde burger, die niet goed weet hoe tv gemaakt wordt, banger en apathischer is geworden. Maar dat is echt niet het streven van een programmaredactie. Het gaat onbewust en dat baart me zorgen. Ik ben bang dat de doorsnee tv-maker een gewoonte heeft ontwikkeld en denkt dat dit is zoals je tv maakt, zonder te realiseren wat je eigenlijk doet."

"De televisiewereld is niet onaantastbaar, maar wel arrogant. Die arrogantie kan het zich permitteren door zijn dominantie. Als je maar gewoon door blijft gaan met het uitzenden van vreselijke dingen dan wordt dat vanzelf de norm."

Zelf TV-kijken is verschenen bij Atlas-Contact

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie