Zo voorkom je (of verdien je aan) een studieschuld

Na de zomervakantie begint in september het studiejaar voor zo'n 150.000 eerstejaars studenten. Dat betekent ook dat tienduizenden jonge mensen geld gaan lenen. Hoe voorkom je een torenhoge studieschuld, en kun je er wellicht zelfs op verdienen?

Nederlandse studenten lenen graag geld bij. Op 1 januari 2014 stond maar liefst een totale studieschuld open van 8.664.715.136 euro. Dat is vergelijkbaar met het bruto binnenlands product van De Bahama’s.

Die gigantische schuld is verdeeld over 639.368 personen, die gemiddeld 13.552 euro aan Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) schuldig zijn. En er lijkt voorlopig geen einde aan te komen. Elke seconde loopt de totale studieschuld op met ruim 25 euro.

Daarnaast wordt vanaf september het sociale leenstelsel ingevoerd. NU.nl zocht uit hoe je een forse studieschuld kunt voorkomen, hoe je er misschien zelfs financieel op vooruit gaat, en wat de mogelijke valkuilen en gevolgen van zo'n schuld zijn.

1. Rond je studie op tijd af

Bij aanvang van een studie heb je tien jaar om je diploma te halen. In bijzondere gevallen kun je daar een jaar uitstel voor krijgen, maar daarna moet het diploma op zak zijn. Zo niet, dan betaal je de volledige lening terug, inclusief de basisbeurs.

Voor studenten die in september 2015 beginnen, is dat laatste niet meer van toepassing. Dan wordt het sociale leenstelsel ingevoerd, waardoor de basisbeurs komt te vervallen. Alsnog is het een goed idee om op tijd de studie af te ronden om het bedrag niet te ver op te laten lopen.

Wat is de schade van een verlengde studie? Bijna vijftien procent van de studenten met studievertraging blijft geld bijlenen. Het gemiddelde leenbedrag van studenten die bijlenen naast hun basisbeurs, is 363,95 euro. Een student met studievertraging leent elke maand gemiddeld 637,30 euro. Op jaarbasis scheelt dat dus ruim 3.200 euro.

2. Niet bijlenen als het niet nodig is

Bijna de helft van alle studenten leent geld bij DUO, namelijk 46,7 procent. Het gemiddelde leenbedrag per maand is 448,12 euro. Het percentage dat geld leent en het maandbedrag stijgen beide sinds 2003.

Anders gezegd: meer mensen lenen een steeds hoger wordend maandbedrag. De totale openstaande studieschuld zal dus in de aankomende jaren nog harder gaan stijgen.

Voornamelijk studenten in het hoger onderwijs lenen veel geld bij. Vorig jaar leende 53,6 procent geld bij DUO, voor een bedrag van 477 euro per maand. Mbo’ers doen dat met 30,6 procent en een maandbedrag van 330,26 euro iets rustiger aan.

Ook in dit geval geldt dat de aantallen vanaf volgend jaar hoogstwaarschijnlijk nog harder gaan stijgen. Aan geld lenen valt bijna niet meer te ontkomen in het sociaal leenstelsel, omdat de basisbeurs komt te vervallen.

Het Nibud adviseert studenten om voorafgaand aan een lening een begroting te maken. "Hoeveel geld verdien ik en hoeveel geef ik uit? En moet ik wel zoveel geld bijlenen?", zegt een woordvoerster van het Nibud.

Op de website van DUO staan een aantal rekentools om beter in te schatten hoeveel geld je nodig hebt. Ook kun je berekenen of je in aanmerking voor ouderbijdrage komt, waardoor je wellicht minder geld hoeft bij te lenen.

3. Geld verdienen met lenen

Met een studieschuld valt ook geld te verdienen, hoewel het ook flinke risico’s met zich meebrengt. Je moet namelijk eerst flink wat geld lenen, en de spaarrente moet gunstig blijven. Hoe werkt zoiets globaal?

De rente op een studieschuld is doorgaans lager dan de rente die je op een spaarrekening ontvangt. Over het geld dat je van DUO leent, kun je op een spaarrekening dus meer rente ontvangen dan je over de schuld betaalt. Om uiteindelijk geld te verdienen, moet je dat geleende bedrag echter wel opzij zetten totdat de schuld volledig is afgelost.

Voor elk afstudeerjaar wordt een vast rentepercentage over de schuld bepaald. Dat percentage wordt vijf jaar lang vastgezet. Stel dat je in september 2012 bent afgestudeerd en je hebt de gemiddelde studieschuld van 13.552 euro. Dan hoef je pas vanaf 1 januari 2015 te beginnen met aflossen, en geldt een percentage van 0,6 procent.

Als je de schuld in 2020 wilt afgelost wilt hebben, dan betaal je 289,17 euro aan rente. In de tussentijd is het geleende bedrag met 1 procent spaarrente ongeveer opgelopen tot 14.530 euro. Dat betekent bijna zevenhonderd euro winst op je lening.

Dat winstbedrag kan mogelijk nog hoger zijn, omdat de renteverschillen tijdens de studie niet zijn meeberekend. Ook kan de rente van een spaarrekening in de tussentijd stijgen of dalen.

Het kan echter gunstig zijn om iets eerder of later af te studeren. Als het bovenstaande voorbeeld een jaar eerder was afgestudeerd, dan zou een percentage van 1,39 procent gelden. Dan blijft er slechts een winst over van driehonderd euro.

4. Hoe los je een schuld snel af?

Hoewel je pas na twee jaar hoeft te beginnen met aflossen, benadrukt Nibud om er zo snel mogelijk mee te beginnen. "Als je een goede baan vindt met goed salaris, dan kun je aan die situatie gaan wennen. Maar na twee jaar kan de aflossing van je schuld ineens als een verrassing komen."

Het aflossen van de studieschuld gebeurt naar draagkracht. De schuld die nieuwe studenten vanaf september gaan opbouwen, hoeven ze na hun studie pas af te lossen zodra ze salaris hebben boven het minimumloon.

Kun je je schuld niet aflossen, dan kun je om een verlaging van je maandelijkse aflosbedrag vragen, uitstel van betaling aanvragen of de schuld zelfs laten kwijtschelden.

Als na vijftien jaar aflossen nog een restbedrag van de schuld overblijft, wordt dit automatisch kwijtgescholden. Studenten die in september 2015 beginnen met hun studie, mogen de terugbetaling van hun schuld over 35 jaar uitsmeren.

5. 'Een investering in je toekomst?'

Volgens het Nibud is het geen doodzonde om geld te lenen. "Het is een investering in je toekomst", zegt de Nibud-woordvoerder. "Zolang je maar niet onnodig veel geld leent, is het goed af te lossen. Je moet niet extra bijlenen om elke avond in de kroeg te kunnen staan of voor vakantie."

Een studieschuld wordt niet bij het Bureau Krediet Registratie (BKR) geregistreerd, maar het kan alsnog gevolgen hebben voor bijvoorbeeld een hypotheek. Een hypotheekadviseur moet naar overige schulden vragen, of een huizenkoper moet dat zelf ter sprake brengen.

"Als dat niet gebeurt, kun je in financiële problemen komen. We zien vaak dat mensen zich overschatten. Ze denken dat ze bergen met geld gaan verdienen, maar dat is niet de realiteit."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie