Hoe gaswinning voor de PvdA een nieuwe politieke nachtmerrie werd

De gaswinning in Groningen was het onderwerp van een klassiek politiek steekspel afgelopen week in de Tweede Kamer. Met name de PvdA zakte steeds verder in een spagaat.

Politieke ongemakken, het is voor een partij nooit leuk en helemaal niet vlak voor de verkiezingen en nóg minder voor een partij die er electoraal al niet best voor staat.

Toch was het voor de PvdA zo'n week. En waar politieke dilemma's vaak zijn weg te masseren met extra onderzoeken en het nodige gespin, is dat haast onmogelijk als daar de woede en het verdriet van de Groningers bij komt kijken.

En het leek nog best goed geregeld. Nadat in december al was besloten de gaswinning in 2015 terug te schroeven werd afgelopen maandag besloten de winning in de eerste helft van het jaar te maximeren op 16,5 miljard kuub, veel minder dan gepland.

Daarna zou uit onderzoek moeten blijken of het gaswinningsbesluit voor heel 2015 moet worden verlaagd.

Het was voor de oppositie en voor de Groningers niet genoeg, donderdag tijdens het debat in de Tweede Kamer. Want de onzekerheid bleef en er is geen toezegging dat de winning ook na 1 juli op een lager niveau wordt gemaximeerd.

Sentiment

De onrust in Groningen bleef, de druk op de PvdA ook. En dat terwijl het noorden voor de PvdA altijd een sterke regio was. De PvdA was er steevast de grootste partij, maar het sentiment verandert in rap tempo.

PvdA-gedeputeerde van de provincie, William Moorlag, dreigde naar de Raad van State te stappen om het gasbesluit aan te vechten en de voorzitter van PvdA-afdeling Ten Boer riep de kiezer op niet op de PvdA te stemmen als de partij geen afstand neemt van het gasbesluit.

Partijleider Diederik Samsom toog naar het noorden om daar te verkondigen dat hij het "ondenkbaar" acht dat de winning in de tweede helft van 2015 weer omhoog gaat. "Het gaat er om dat je zo laag mogelijk gaat wat nog nodig is om Nederland van gas te voorzien", zei hij.

De hoop onder de Groningers nam toe, maar tijdens het debat van donderdag wilde PvdA-Kamerlid Jan Vos zich nergens op vastpinnen.

Sterker nog, hij viel de minister hard aan: "Het mag duidelijk zijn dat het kabinet wat ons betreft kritiek verdient. Het was te weinig, het duurde te lang en de ernst van de problemen is onderschat. Er is te weinig daadkrachtig ingegrepen."

De oppositie rook bloed. Met zulke woorden kan de PvdA de minister onmogelijk blijven steunen, was het gevoel. In het marathondebat, met boze en emotionele Groningers op de publieke tribune, riep nagenoeg de hele oppositie hem op zich nu uit te spreken voor definitieve verlaging voor heel 2015.

“De kans dat we na 1 juli omhooggaan, is ongeveer net zo groot als de kans dat Italianen geen pizza meer eten.”
Jan Vos, PvdA

Maar Vos deed het niet, al probeerde hij het zelf ook bij minister Henk Kamp (Economische Zaken): "De kans dat we na 1 juli omhooggaan, is ongeveer net zo groot als de kans dat de Italianen geen pizza meer eten. Het is heel duidelijk dat mijn fractie, de fractie van de Partij van de Arbeid, dat ondenkbaar acht. Dat wil ik markeren."

"Wij staan samen met die andere partijen hier op dat standpunt. Ik constateer dat er licht zit tussen dat standpunt en het standpunt van het kabinet. Het gaat weliswaar om een heel klein beetje licht, maar dat is er wel. Of zie ik dat verkeerd?"

Minister Kamp

Kamp deed geen moeite om dat hele kleine beetje licht te maskeren: "Ik trek die conclusie pas en ik neem dat besluit pas als ik het voorwerk voor die besluitvorming klaar heb."

In de diverse schorsingen van het debat werd door Vos en de chief whip van de PvdA Martijn van Dam nog van alles geprobeerd om tot een gezamenlijk verhaal met de oppositie te komen.

Ook Kamp, die tijdens de schorsingen stoïcijns op zijn zetel in vak-K van de plenaire zaal bleef zitten, kreeg bezoek van Van Dam. Op de livestream van de zaal is overduidelijk het herhaaldelijk nee-schudden van de minister te zien.

Als de partijen er in de wandelgangen niet uit komen vliegen tijdens het vervolg van het debat de harde verwijten over tafel.

Vos verwijt de oppositiecollega's Haagse spelletjes, de anderen verwijten Vos juist zich niet hard uit te spreken voor een plafond voor 2015 van 35 miljard kuub.

De motie die door Vos en coalitiepartner VVD wordt ingediend zegt weliswaar dat de winning vanaf juli moet worden ingesteld op het laagst mogelijke niveau voor leveringszekerheid, maar een harde garantie voor terugdringing is hij niet.

Laat staan een directe toezegging aan de Groningers, de onderzoeken worden afgewacht. De motie is daarmee vooral in lijn met wat de VVD en Kamp steeds al roepen: eerst de onderzoeken afwachten, dan besluiten.

Ongemakkelijke positie

Het levert voor de PvdA een ongemakkelijke positie op. Moorlag en de zeer kritische commissaris van de Koning Max van den Berg (PvdA) toonden zich weliswaar redelijk tevreden over de uitkomst van het debat, het is de vraag hoe de Groningers reageren.

En hoe vaak de PvdA ook zal benadrukken dat het écht, écht, écht ondenkbaar is dat de winning na 1 juli weer wordt opgeschroefd, de oppositie zal ze inwrijven dat de partij de Groningers in onzekerheid laat.

En dat is een moeilijk verhaal in aanloop naar die cruciale provinciale verkiezingen op 18 maart.

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie