Heeft het Oekraïne-akkoord kans van slagen?

Na een marathonoverleg zijn de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de presidenten François Hollande (Frankrijk), Vladimir Poetin (Rusland) en Petro Porosjenko (Oekraïne) het donderdag eens geworden over een bestand in het oosten van Oekraïne. 

Het staakt-het-vuren moet in de nacht van zaterdag op zondag om klokslag middernacht (plaatselijke tijd) ingaan. Dat is 23.00 uur Nederlandse tijd.

Ook zijn er in Minks onder meer afspraken gemaakt over het terugtrekken van zware wapens en de vrijlating van alle gevangenen die de strijdende partijen in het oosten van Oekraïne hebben gemaakt.

Hoe ziet het akkoord er verder uit en heeft het echt kans van slagen?

Vijf vragen hierover aan Oekraïnedeskundige Sijbren de Jong, die als strategisch analist is verbonden aan het Haagse Centrum voor Strategische Studies (HCCS).

Wat zijn de belangrijkste punten uit het akkoord dat vrede in Oost-Oekraïne moet brengen?

"Belangrijk onderdeel van het akkoord is een staakt-het-vuren tussen de regering van Oekraïne en de rebellen, dat zondag moet ingaan. Verder moeten de strijdende partijen hun zware wapens terughalen en is het de bedoeling dat ze gevangenen gaan uitwisselen. Ook heeft de regering van Oekraïne de opdracht gekregen een grondwetswijziging door te voeren die het oosten van Oekraïne veel meer autonomie geeft." 

Hoe belangrijk is het akkoord voor de partijen die in Minsk rond de tafel zaten?

"President Poetin raakt door de strijd in Oekraïne steeds verder in het nauw. De sancties die het Westen tegen Moskou heeft genomen na de ramp met de MH17 treffen Rusland hard.

Bovendien zijn er in eigen land steeds meer nabestaanden met kritische vragen over Russische militairen die in Oost-Oekraïne zijn gesneuveld. Hij kan niet oneindig blijven volhouden dat Russische militairen niet bij de oorlog zijn betrokken.

Ook voor Merkel en Hollande is dit bestand van groot belang. In landen als Slowakije, Hongarije, Griekenland en Italië was het draagvlak voor de sancties tegen Rusland aan het afbrokkelen. Door dit akkoord hoeft de eenheid in Europa niet direct op de proef te worden gesteld. Bovendien heeft de Europese Unie al de handen vol aan de problemen met Griekenland. De crisis in Oekraïne kan Europa er niet bij hebben.

Ook voor de regering van Oekraïne is het akkoord een veel betere optie dan het voortzetten van de strijd. Ze zijn militair in het defensief gedrongen door de pro-Russische separatisten. En Oekraïne hoeft er niet op te rekenen dat het Westen zo veel militaire steun gaat geven, dat het de opstandelingen kan terugdringen."

De pro-Russische opstandelingen waren militair aan de winnende hand. Waarom hebben zij ingestemd met het bestand?

"Aanvankelijk wilden ze niet meewerken. Dat ze uiteindelijk toch hebben ingestemd, weet ik niet precies. Het kan zijn dat dit onder druk van Rusland is gebeurd. Maar ik verwacht wel dat ze de komende twee dagen, tot het moment dat het bestand ingaat, hun militaire acties zullen voortzetten omdat ze de stad Debaltseve in handen willen krijgen.

Die stad is strategisch van groot belang. Als de opstandelingen die stad in handen hebben, kan Kiev langs deze route via het spoor geen kolen en andere ruwe grondstoffen meer transporteren van het oosten naar het westen van Oekraïne."

Vorig jaar september werd in Minsk ook al een  wapenstilstand voor Oost-Oekraïne gesloten. Maar dat werd al heel snel weer geschonden. Maakt het nieuwe akkoord wel kans?

"Veel hangt af van de wijze waarop de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) kan toezien op het bestand en het weghalen van de zware wapens. Op dit moment is voor mij nog volstrekt onduidelijk hoe dat moet gebeuren.

Verder denk ik dat het voor Oekraïne heel moeilijk gaat worden een autonomieplan voor het oosten van het land te maken dat acceptabel is voor zowel de separatisten als het parlement in Kiev, waarin ook nationalistische politici zitten die de eenheid van Oekraïne willen bewaren."

Kunnen we nog wel spreken van één Oekraïne als het oosten autonomie krijgt?

"Ik denk dan dat we twee soorten Oekraïne krijgen, waarbij het westelijke deel mede door de samenwerking met Europa en de VS zich kan ontwikkelen tot een stabiele democratie.

Voor het oosten voorzie ik een minder positief scenario. Dat zal zich op Rusland blijven richten en achterop kunnen raken. De huidige machthebbers wekken niet de indruk de beste bestuurders te zijn die een land zich kan wensen."

Alles over de situatie in Oekraïne in ons dossier

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie