Toenadering tot Verenigde Staten is noodzaak voor Cuba

Ruim een halve eeuw na de Cubaanse Revolutie en het verbreken van de diplomatieke betrekkingen gaan de Verenigde Staten en het communistische bewind in Havana komende week met elkaar praten over het normaliseren van de relatie.

"Verwacht niet dat door de onderhandelingen op korte termijn veel gaat veranderen voor de Cubanen", zegt Gert Oostindie, hoogleraar Caraïbische geschiedenis aan de Universiteit Leiden. "Het Cubaanse regime houdt in politiek opzicht nog stevig vast aan de communistische ideologie."

Half december maakten de Amerikaanse president Barack Obama en zijn Cubaanse ambtgenoot Raúl Castro vrijwel gelijktijdig bekend dat Havana en Washington de diplomatieke betrekkingen willen herstellen.

Begin 1961, twee jaar na de communistische machtsovername op Cuba, had de Amerikaanse regering haar ambassade aan de boulevard van Havana gesloten.

Kort daarvoor hadden de VS al sancties tegen Cuba afgekondigd. Het bewind van president Fidel Castro, de broer van het huidige staatshoofd, richtte zich naar de zin van Washington teveel op de Sovjet-Unie.

Een Amerikaanse delegatie onder leiding van onderminister van Buitenlandse Zaken Roberta Jacobson reist woensdag naar Havana om met de Cubanen te overleggen over het normaliseren van de diplomatieke betrekkingen. Ook de versoepeling van de Amerikaanse sancties tegen Cuba staat op de agenda.

Geheime onderhandeling

Over de toenadering tussen Cuba en de VS was in het geheim onderhandeld in Vaticaanstad en Canada. Voor Oostindie en Kees van Kortenhof van de Stichting Glasnost in Cuba, die opkomt voor de mensenrechtenbeweging op het eiland, komt de toenadering niet als een verrassing.

"De Cubaanse economie staat er heel slecht voor", legt Van Kortenhof uit. "Jarenlang kreeg Cuba economische steun van de Sovjet-Unie. Later nam de linkse regering van Venezuela die rol over, maar dat land kan nu niet meer helpen omdat het zelf enorme economische problemen heeft." 

Volgens Oostindie staat het Caraïbische eiland er zelfs zo slecht voor dat hij de dialoog met de VS ziet als onderdeel van een 'exit strategy'. "De huidige leiding weet dat het systeem zijn langste tijd heeft gehad. Zij is bezig met de vraag hoe ze een bijltjesdag kan voorkomen."

De Cubadeskundigen zeggen dat het voor Obama veel makkelijker is dan voor eerdere presidenten om de banden met Havana aan te halen. 

Oostindie: "Vroeger moesten Amerikaanse staatshoofden uit binnenlandse politieke overwegingen veel meer rekening houden met immigranten uit Cuba die fel gekant waren tegen het versoepelen van de sancties tegen het bewind van Castro. Inmiddels zijn het Cubanen van de tweede en derde generatie die in de Amerikaanse politiek tellen. De meesten zijn gematigder dan de bannelingen die na de Cubaanse Revolutie naar de VS kwamen."

Van Kortenhof stelt dat ook veel Amerikaanse ondernemers zich kunnen vinden in het versoepelen van de sancties. "Cuba importeert al sinds 2000 voedsel uit de VS, omdat het zelf niet genoeg produceert. Amerikaanse bedrijven kunnen mogelijk nog meer naar Cuba exporteren door de verzachting van het embargo."

Obama wil vaart

Obama wil duidelijk vaart zetten achter het versoepelen van de sancties tegen Cuba, want vrijdag is al een aantal maatregelen van kracht geworden die het Amerikanen makkelijker maakt om zaken te doen op het eiland en er naartoe te reizen.

Zo mogen bedrijven in de VS telecommunicatietechniek naar Cuba gaan uitvoeren en kunnen providers commerciële diensten gaan leveren. Gewoon toerisme naar het Caraïbische eiland is voor de Amerikanen nog altijd een taboe.

Maar als een reis een educatieve, religieuze of andere speciale reden heeft, is een trip naar Cuba wel geoorloofd. Bovendien mogen de reizigers bij terugkeer naar de VS voor 100 dollar aan alcohol of tabak meenemen. Dat betekent dat ook de beroemde Cubaanse sigaren als souvenir in de koffer kunnen worden gestopt.

Ook kunnen Amerikaanse bedrijven sinds vrijdag weer handel drijven met Cubaanse particuliere ondernemingen. Amerikaanse banken mogen weer met bankinstellingen op het eiland samenwerken om het betalingsverkeer te vergemakkelijken.

"Door deze maatregelen zijn we een stap dichter bij de vervanging van gedateerde en niet-werkende beleidsmaatregelen door een nieuw beleid dat de Cubaanse mensen helpt meer politieke en economische vrijheid te krijgen", liet de Amerikaanse minister van Financiën Jacob Lew in een verklaring weten. 

Oostindie en Van Kortenhof verwachten dat het particuliere initiatief op het eiland een impuls krijgt door het vernieuwde Cubabeleid van Obama. Ondernemers kunnen nu makkelijker en sneller aan geld kunnen komen voor het op touw zetten of uitbreiden van economische activiteiten.

Politiek gevangenen

Ook de vrijlating van 53 politieke gevangenen door Cuba in de afgelopen weken vindt Van Kortenhof een positief signaal.

"Die belofte aan Obama is Castro in ieder geval nagekomen", zegt de woordvoerder van de stichting Glasnost in Cuba. "Maar of het beleid tegenover critici van het regime echt gaat veranderen, kunnen we nu nog niet zeggen."

Van Kortenhof hoopt dat Cuba eindelijk twee belangrijke mensenrechtenverdragen van de Verenigde Naties over politieke, religieuze, economische en burgerlijke vrijheden en rechten gaat ratificeren.

"De regering in Havana heeft die verdragen al in 2008 getekend, maar ze worden pas bindend door ratificatie. Als dat gebeurt komen vakbonden en mensen of groepen met van het regime afwijkende politieke opvattingen sterker te staan."

Economische vrijheid

Oostindie en Van Kortenhof verwachten niet dat de broers Castro en de andere stokoude leiders het autoritaire politieke systeem op de helling zetten nu het regime werk maakt van het verbeteren van de banden met de VS. Het regime legt de grens bij meer economische vrijheid.

"Die oude generatie revolutionairen voelt niets voor politieke hervormingen en blijft vasthouden aan de communistische ideologie. Ook nu het economisch zo slecht gaat met het land", zegt Oostindie.

"Probleem voor de machthebbers is wel dat ze straks niet meer kunnen zeggen dat de malaise te wijten is aan het embargo door de VS. De Cubanen zullen hen dus kritischer bekijken."

Signalen dat binnen de top van de Communistische Partij van Cuba een jongere generatie klaarstaat om de oude leiders te vervangen en het systeem daarna opener te maken, hebben de twee Cuba-kenners niet.

Van Kortenhof: "Geen enkele deskundige weet hoe de machtsverhoudingen in de top van de Communistische Partij liggen en of er een kans is dat hervormingsgezinden het gaan winnen van conservatieven."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie