Nederland leest als grote leeskring Vlucht regenwulpen

Met honderdduizenden gratis exemplaren van Maarten 't Harts roman Een vlucht regenwulpen wil Nederland Leest heel het land een maand lang over hetzelfde boek laten praten. 

Maar lukt het deze campagne om meer mensen, en dan vooral jongeren, echt aan het lezen te krijgen?

Zelfs als echt héél Nederland leest, blijft het mooi om al die lezers een cadeautje toe te stoppen. Als het ligt aan Eppo van Nispen tot Sevenaer, directeur van boekpromotor CPNB, kan de leescampagne Nederland Leest nog lang mee.

Bijna de hele maand november krijgen leden van bibliotheken Een vlucht regenwulpen van Maarten 't Hart cadeau. In de bibliotheken van Schagen, Vriezenveen, Geldrop en Leiden komen ze zaterdag ook oog in oog met de auteur komen te staan, want 't Hart vliegt bij de start van Nederland Leest met een helikopter het land door.

Nederland als één grote leeskring, met die honderdduizenden lezers die in kort tijdsbestek hetzelfde boek krijgen. Dat is zo'n beetje het idee. Met een boek dat bij lezers van uiteenlopende pluimage in de smaak kan vallen.

"Van 14-jarigen tot 100-jarigen, tot 105-jarigen zelfs", zoals Van Nispen het zegt. "We willen niet alleen linkshandige mannen in de leeftijd van 20 tot 37 aan het lezen krijgen."

Maar pubers die voor het eerst uitgaan, drinken, zoenen, gamen, internetten en de boeken die ze misschien wel lazen, maar even links laten liggen? Daan Beeke van de Stichting Lezen, die zich richt op lezers tot 18 jaar, noemt het "een kwetsbare leeftijd" als het gaat om het lezen van boeken.

Onder volwassenen zijn het juist de ouderen die het vaakst een boek openslaan: pas na het vijftigste levensjaar gaan mensen fors meer lezen. Maar onder kinderen doet zich het tegengestelde voor: het aantal kinderen dat vrijwel dagelijks een boek leest wordt de laatste jaren van de basisschool gehalveerd, een trend die zich tot het vijftiende levensjaar voortzet.

Scholen

Stichting Lezen was er na de eerste editie van Nederland Leest in 2006 dan ook snel bij om middelbare scholen mee te laten doen aan de vooral op bibliotheken gerichte campagne.

Dat gaat met lespakketten, lestips en een wedstrijd rond Een vlucht regenwulpen, maar essentieel is volgens Beeke lezen in de klas. ''Dat gebeurt nog niet genoeg, maar is wel een krachtig leesbevorderingsmiddel.''

Maar dan wel op precies de juiste manier gebruikt: een jongere een boek door de strot duwen, werkt averechts. ''Je moet er wel oog voor hebben als leerlingen niet toe zijn aan Een vlucht regenwulpen", waarschuwt Beeke.

''Een verkeerd boek op een verkeerd moment kan jongeren er ook van afhouden om te gaan lezen. Dat is niks voor mij, denken ze dan.''

Gedifferentieerd, noemt Dick Schram het. Geef de leerling op de middelbare school een boek op zijn niveau, zegt ook de hoogleraar literatuurwetenschap aan de Vrije Universiteit. Hij is onder meer gespecialiseerd in leesbevordering.

En even belangrijk: breng kinderen langdurig met boeken in contact, want mensen aan het lezen krijgen is een zaak van de lange adem.

Speldenprik

Dat Nederland Leest het boek promoot, daar is niks mis mee, vindt Schram, maar hij betwijfelt of de campagne meer mensen aan het lezen brengt. "Als speldenprik is de actie prima, maar het is niet de essentie van leesbevordering."

Schram legt uit dat het gaat om de houding die iemand heeft tegenover lezen. ''Die verandert niet van de ene dag op de andere, maar moet je in de loop van de jaren opbouwen. Iemand met een negatieve houding tegenover lezen, zal door een campagne niet als een blad aan een boom omslaan. De vraag is of je niet-lezers bereikt, die lezers worden. Die groep zal niet groot zijn."

Dan is het beter om de bibliotheken naar de scholen te brengen. "Eén keer een schrijver op school is mooi, maar het effect is snel weg. Maar als een leerling via school lid wordt van de bibliotheek dan stimuleer je leesgedrag. Het gaat erom dat leerlingen op school al in een prettige bibliotheeksfeer komen, dat het bekend terrein is."

En je kunt er niet vroeg genoeg bij zijn, denkt Schram. Hij verwijst naar het programma BoekStart, waarbij ouders bij de bibliotheek al boekjes kunnen krijgen om hun kinderen van 0 to 4 jaar kennis te laten maken met boeken.

Populaire boeken

Eppo van Nispen van de CPNB is ervan overtuigd dat met een goede keuze voor het boek van Nederland Leest veel mensen bereikt kunnen worden die minder lezen of niet of nauwelijks literatuur lezen. Dat komt ook omdat de campagne via de bibliotheken loopt: door hun grote bereik kunnen juist daar mensen met literatuur in aanraking komen.

Maar ook op middelbare scholen ziet hij dat de boeken van Nederland Leest in trek zijn, en ook blijven. ''Op de lijst met populaire boeken op de middelbare school staan natuurlijk Het gouden ei van Tim Krabbé en boeken van Carry Slee, maar titels van Nederland Leest zitten er ook altijd tussen."

Ook in het vmbo, niet het meest geletterde deel van het voortgezet onderwijs, moet een boek met een mooi verhaal kunnen aanslaan, zegt Van Nispen. "Die groep weten we ook te bereiken. Dat kost tijd en inspanning, maar daar is dan deze campagne voor."

Het mag dan tijd kosten om kinderen aan het lezen te krijgen en te houden, en je moet ze ook het juiste boek meegeven.

Maar Daan Beeke van de Stichting Lezen wijst erop dat dankzij Nederland Leest Een vlucht regenwulpen een kleinood kan zijn, juist voor jongeren die niet uit een leescultuur komen. ''Voor sommige kinderen is het de eerste keer dat ze zelf een boek hebben. Dat kan heel belangrijk zijn."

Lange verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Gerelateerde artikelen

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie