Hoe stoppen we de massamoord op olifanten?

Hoe lang gaat het nog duren voor er geen Afrikaanse olifant meer in het wild te vinden is? De populatie in Afrika neemt in rap tempo af en uitsterving binnen enkele decennia dreigt. Wat kunnen we doen?

De Afrikaanse olifant is een machtig dier, met enorme ivoren slagtanden. Die tanden zijn direct zijn zwakke punt, want door de grote vraag naar ivoor in vooral China, zien stropers de olifant niet als een fraai dier, maar als wandelend kapitaal. Dat handel in ivoor internationaal verboden is, lijkt daarbij nauwelijks een rol te spelen. 

"Het is realistisch om te stellen dat de Afrikaanse olifant binnen tien á vijftien jaar uit het wild is verdwenen", stelt juriste Pauline Verheij, die zich internationaal bezighoudt met de bestrijding van stroperij en illegale handel in beschermde dieren. 

"Vorig jaar kwam er een rapport uit waarin werd gewaarschuwd dat met dit tempo binnen tien jaar 20 procent van de populatie Afrikaanse olifanten is verdwenen. Dat was vorig jaar. Deze maand kwam er een rapport uit waaruit blijkt dat die 20 procent nu al is verdwenen. Dat gebeurde binnen een periode van drie jaar. Het is een holocaust voor olifanten."

Syndicaten

Olifanten zijn in hun bescherming afhankelijk van parkwachten (rangers), waar veel organisaties in investeren. Het is echter dweilen met de kraan open, zegt Nathalie van Koot van het Wereld Natuur Fonds (WNF).

"Met gewone natuurbescherming kom je er niet. We hebben hier te maken met grote criminele syndicaten. Inmiddels behoort illegale stroperij en handel in bedreigde diersoorten tot de top vijf van internationale criminaliteit. Er gaan echt miljarden per jaar in om."

"Het is heel belangrijk om zowel de vraag als het stropen en de handel aan te pakken. Je kunt niet alleen in het tegengaan van stroperij investeren", vult Verheij aan.

"Terwijl er wel de neiging is om echt een oorlog tegen stropers aan te gaan. Het is inderdaad oorlog in bepaalde gebieden van Afrika, waar olifanten echt worden afgeslacht. Dat gaat om tienduizenden olifanten op jaarbasis en daar moet je iets aan doen."

Machtig

Volgens Verheij is het nog veel belangrijker om de leiders van de criminele netwerken die de handel organiseren aan te pakken. "Het probleem is echter dat dit soort hoge heren vriendjes hebben in hogere kringen en beschermd worden. Ze zijn veel te machtig en hebben te veel geld om aangepakt te worden. Je hebt te maken met corrupte rechtssystemen, waardoor de echte boeven niet worden aangepakt. Er zou veel meer geïnvesteerd moeten worden om dat aan te pakken."

"Dus met alleen bescherming op de grond red je het niet", zegt Van Koot. "Het is een probleem geworden voor de internationale gemeenschap. Een van de belangrijkste onderdelen van de WNF-campagne is tot nu toe geweest om stroperij en handel in beschermde dieren op de internationale agenda te krijgen."
 
"Door stroperij in centraal Afrika worden oorlogen gefinancierd. Zo haalt bijvoorbeeld de Somalische terreurorganisatie Al-Shabaab hun inkomsten deels uit stroperij. Er wordt nu zelfs op VN niveau erkend dat het echt een grootschalig probleem is. Het is geen natuurbescherming meer. Veel mensen vinden het wel vervelend dat het niet goed gaat met die dieren, maar zeggen daarbij dat het niet van invloed is op de stabiliteit in de getroffen regio's. Maar dat is het dus wel. En dat wordt nu steeds duidelijker."

China

Het grootste probleem dat de Afrikaanse olifant heeft is echter niet de stroper, maar de vraag naar ivoor in Azië die de stroper doet besluiten om op jacht te gaan. Vooral Chinezen betalen grof geld voor ivoor en lijken zich niet bewust te zijn van de massaslachting die gaande is in Afrika. Er is een cultuuromslag nodig. 

"Dat is makkelijker gezegd dan gedaan", stelt Van Koot. "In China is ivoor echt een statussymbool. Je geeft daar als je in het bedrijfsleven iets voorstelt een beeldje van ivoor. Nu zoeken we in China rolmodellen die zich af willen gaan zetten tegen die cultuur. Het moet van binnenuit komen. Je ziet langzaam dat het werkt. Haaivinnensoep is bijvoorbeeld nu in de ban gedaan door de overheid. De consumptie neemt drastisch af. Dat bewijst dat het kan."

"De aangewezen partij in China om iets te doen is de overheid", zegt Verheij.

"Maar China is natuurlijk een gigantisch groot land met hele grote problemen. Ivoorconsumptie is daarin maar een heel klein dingetje. Maar ze worden er overal in de wereld op aangesproken. Iedereen wijst naar China, en volkomen terecht. De overheid daar zou eigenlijk op het allerhoogste niveau moeten zeggen: we stoppen hier mee, we gaan die hele ivoorhandel nu gewoon verbieden en zorgen dat alle consumptie illegaal wordt. Dat zou een hele drastische maatregel zijn, maar drastische maatregelen zijn nodig om de olifanten te redden."

Impopulair maken

"Er zijn nu veel postercampagnes op bijvoorbeeld vliegvelden waarmee mensen wordt gevraagd om geen souvenirs mee te nemen. Dat is echter heel erg gericht op het overdragen van informatie. 'Weet je wel dat het heel slecht gaat met de olifant. Doe daar niet aan mee.' Het is echter al heel lang bekend dat dat niet werkt."" 

"Mensen stoppen ook niet met roken als je ze vertelt dat het slecht is. Wat wel werkt is het bezitten van ivoor impopulair maken. Je moet een grote groep consumenten het gevoel geven dat het niet 'cool' is om ivoor te kopen. Dat is bijvoorbeeld ook met het dragen van bont gebeurd. Daarom is het belangrijk om opinieleiders binnen de massa mee te krijgen. Dat kunnen stijliconen zijn, of acteurs."
 
Verheij en Van Koot zijn het met elkaar eens dat het de Chinese overheid is die de belangrijkste stap moet zetten.

"Organisaties als de onze kunnen ook maar tot op een bepaalde hoogte effect sorteren. China moet gewoon iets gaan doen, dus het wordt heel spannend de komende tijd", zegt Verheij. Van Koot: "Je moet die keten zien te breken tussen die stroper in Afrika en de afzetmarkten in Azië. Dat is een waanzinnig ingewikkeld proces."

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie