Gezocht: Nieuwe opdrachten voor Rutte 2

Het regeerakkoord van het kabinet-Rutte 2 is zo goed als klaar, maar het land is nog lang niet af. Welke nieuwe uitdagingen liggen er tot de volgende verkiezingen van 2017? NU.nl maakte een rondgang door de Tweede Kamer. 

"Het is nog geen tijd om tegen de gevels van de kabinetswinkel aan te leunen", aldus ChristenUnie-leider Arie Slob.

Sinds de start van het kabinet eind 2012 zijn met name afgelopen half jaar grote maatregelen met stoom en kokend water door de Tweede Kamer en de Eerste Kamer geloodst. Het kabinet leunt daarbij vooral op D66, ChristenUnie en SGP.

Met name in de zorg en de sociale zekerheid zijn over grote wijzigingen politieke akkoorden gesloten. Nu dat geregeld is, de overheidsbegroting er weer wat gezonder uitziet en de werkloosheid voorzichtigjes terugloopt, dringt de vraagt zich op: wat nu?

Veel partijen roepen het kabinet op om met een nieuwe agenda te komen om de economie weerbaarder te maken, de energiepolitiek aan te passen aan de uitdagingen van de 21e eeuw en oplossingen te bieden voor de gevaren van buiten de landsgrenzen.

Achterstallig onderhoud

"Wat we tot nu toe hebben gedaan is het afwerken van achterstallig onderhoud, maar het kabinet kijkt in een gapend gat naar de toekomst", aldus D66-leider Alexander Pechtold.

De D66-leider is een belangrijke steunpilaar van het kabinet, maar verwijt Rutte gebrek aan lef bij het nemen van ingrijpende maatregelen om de crisis het hoofd te bieden. "Onder leiding van een liberaal hebben we nu de hoogste lastendruk in decennia. Dat belemmert de bedrijvigheid en de economie. We blijven hangen in het gebrek aan lef om hier doorheen te komen."

Hij pleit daarom voor een fonds, gevuld met inkomsten uit de gaswinning, om innovatie te stimuleren. Nederland moet economisch minder afhankelijk worden van het buitenland, zo wil Pechtold.

CDA-leider Sybrand Buma wil eveneens dat het kabinet komt met een strategische agenda om de Nederlandse economie weerbaarder te maken voor de grillen van buiten.

"Niemand had ooit verwacht dat Nederland zo afhankelijk zou worden van Russisch gas. De sancties tegen Rusland tonen aan dat de Nederlandse landbouwsector eveneens kwetsbaar is. Het kabinet moet hier onmiddelijk mee aan de slag", aldus Buma.

Participatiesamenleving

Ook Slob stelt dat het kabinet nog te weinig laat zien om Nederland klaar te maken voor de toekomst. De ChristenUnie-leider maakt zich vooral zorgen over hoe de hervormingen in de zorg uitpakken, waarbij verantwoordelijkheid komt te liggen bij gemeenten en bij mensen zelf.

"Het begrip participatiesamenleving is door het kabinet over de schutting gegooid zonder er handen en voeten aan te geven. Dat was echt armoe troef", aldus Slob. "Ik heb het kabinet dan ook opgeroepen om hier werk van te maken."

SGP-leider Kees van der Staaij: "Wetten aannemen is één ding, maar hoe voorkom je dat er brokken ontstaan? Mantelzorgers en vrijwilligers moeten gesteund worden nu er meer van ze wordt verwacht."

Hij ziet daarnaast door de ontwikkelingen van afgelopen zomer nieuwe uitdagingen opdoemen. "Kijk naar de dreiging van terugkerende Syriëgangers en de ontwikkelingen in Gaza die leiden tot antisemitisme in Nederland. Een versterking van de kerntaak van de overheid, namelijk het zorgen voor veiligheid, is nodig", stelt Van der Staaij.

Nieuwe agenda

De partijen roepen dan ook het kabinet met klem op om te komen met een nieuwe agenda. Een belangrijk onderdeel daarbij is het aanpassen van het pensioen- en belastingstelsel aan de moderne tijd, waarin veel mensen werken vanuit een zelfstandige- of flexpositie. 

"Ik wil niet dat we over drie jaar weer met achterstallig onderhoud zitten. Ik wil daarom van het kabinet horen hoe we hiermee verder gaan. Voorlopig zie ik op deze punten geen agenda verschijnen", zegt Pechtold.

Hij is dan ook pessimistisch over de kansen voor VVD en PvdA om in die opdracht te slagen. "Ik zie fractievoorzitters Zijlstra en Samsom vooral de schuttersputten in duiken over wat ze niet willen", stelt hij. "Het uitruilen van punten kan bij achterstallig onderhoud, maar niet bij een samenhangende visie over de toekomst van het belastingstelsel."

Ook GroenLinks-leider Bram van Ojik heeft weinig vertrouwen in de kansen voor VVD en PvdA om tot een gezamenlijk belastingplan te komen. "Wil je vermogens belasten of milieubelasting? Zijlstra wil die lastenverschuiving niet, Samsom wel, maar het kan niet allebei."

Leuk bezig

VVD-fractievoorzitter Zijlstra toonde zich eerder tegenover NRC optimistischer. "Er is in elk geval een einddoel waarin VVD en PvdA elkaar prima kunnen vinden: lagere lasten op arbeid. [...] Natuurlijk krijg je strijd over de vraag: waar haal je het geld vandaan? Ik vind niet dat je de ene belasting zomaar moet verhogen, omdat je de andere wil verlagen. Ik zie best perspectief om daar uit te komen."

Zijlstra oppert daarnaast net als Pechtold verdere hervormingen om de arbeidsmarkt en het pensioenstelsel aan te passen aan de 21e eeuw.

"Je kunt niet vasthouden aan regelgeving die uitgaat van het vaste contract. Ook in het pensioenstelsel zijn meer keuzevrijheid en meer flexibiliteit vereist. Zulke hervormingen moeten de VVD en de PvdA tot een goed einde kunnen brengen. We zijn nu toch leuk bezig."

Van Ojik is daar echter niet zo zeker van. "VVD en PvdA komen vanuit een totaal verschillende ideologische achtergrond. Het uitruilen werkte misschien bij het opstellen van een regeerakkoord, maar het ontbreken van een gezamenlijke visie wreekt zich nu", aldus de GroenLinks-leider.

"Een toekomstvisie op de toegenomen ongelijkheid, de energiepolitiek en het belastingstelsel wordt de echte lakmoesproef. Een uitruil zal je niet verder helpen."

Energiepolitiek

Pechtold ziet de verdeeldheid ook bij de energiepolitiek. "We weten onderhand wat we niet willen. Dus geen schaliegas en niet te veel boren. Maar over waar we wel naar toe moeten hoor ik minister Kamp (Economische Zaken, red) niet", aldus Pechtold.

"We blijven snijden in taartjes tot er alleen maar kruimels zijn. En daar gaan we dan over zitten vechten."

Een extra obstakel vormen volgens de oppositiepartijen de provinciale statenverkiezingen van maart 2015. Die bepalen namelijk of de begrotingscoalitie een meerderheid houdt in de Eerste Kamer.

Volgens Pechtold is het voor het kabinet essentieel om ook na de provinciale statenverkiezingen een meerderheid te houden in de Eerste Kamer. "Dat wordt een nieuw afrekenmoment waarbij de partijen moeten scoren. En het gevolg is dus dat er in die periode gepolariseerd zal worden."

Ook Van Ojik stelt dat het heel moeilijk wordt voor het kabinet om door te gaan als na de verkiezingen de meerderheid in de senaat wegvalt.

"Met drie partijen extra regeren was al heel ingewikkeld. Daar komt bij dat de machtsbalans verschuift nu Samsom op een all time low in de peilingen staat en Pechtold op een all time high. D66 zal dat willen verzilveren."

'Nul waarde'

Tegenvallende peilingen ten spijt, Samsom toonde zich onlangs in Vrij Nederland gedreven om door te pakken met het kabinet-Rutte 2. "Dat we het regeerakkoord in anderhalf jaar grotendeels hebben uitgevoerd is mooi, maar is voor Nederland nog van nul en generlei waarde", stelt hij.

"Zolang we onze investeringsagenda nog niet op orde hebben, zolang we nog geen heldere koers hebben om de maakindustrie te herwaarderen, zolang we de duurzame energieagenda niet onstuitbaar hebben uitgerold, zolang we de zorg niet daadwerkelijk hebben laten landen in de wijken, zijn we nog niet klaar."

Overzicht: Wat is er al gerealiseerd uit het regeerakkoord?

Meer langere verhalen en achtergronden op NUweekend

Lees meer over:

Columns Pieter Derks

Columns Pieter Derks
Cabaretier Pieter Derks duidt en verwerkt maandelijks het nieuws van de voorbije weken. 

Over NUweekend

Over NUweekend
Op NUweekend vindt u iedere week een selectie achtergrondverhalen, analyses of mooie interviews.
Tip de redactie