Isaac Beeckman in Middelburg geëerd met bord

Dat Isaac Beeckman in 1588 in Middelburg geboren is, was lange tijd ongeveer het enige dat in de gemeente over deze wetenschapper bekend was. Deels dankzij professor Klaas van Berkel, hoogleraar geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen en Beeckman-kenner, is hierin verandering gekomen. Een informatiebordje over Beeckman op de gevel van wat waarschijnlijk zijn geboortehuis is, vertelt nu het publiek over een van de meest vooraanstaande wetenschappers van zijn tijd.

Van Berkel (foto, links) onthulde het donderdag op de Varkensmarkt met wethouder Johan Aalberts (rechts). “In het buitenland is Isaac Beeckman veel bekender dan in Nederland”, aldus van Berkel.

Dat komt volgens de professor, die in 1983 promoveerde op het proefschrift Isaac Beeckman (1588-1637) en de mechanisering van het wereldbeeld, door Beeckmans vriendschap met de bekende Franse filosoof en wiskundige René Descartes.

“Isaac Beeckman is de beroemdste onbekende Middelburger ooit”, stelt van Berkel. “Dat komt doordat Beeckman nooit een boek heeft geschreven en er geen portret bekend is van hem. Maar in het buitenland gaan door Descartes deuren voor je open als je Isaac Beeckman zegt.”

Natuurkundige

Isaac Beeckman – in 1637 in Dordrecht op 48-jarige leeftijd overleden aan tbc – was onder meer natuurkundige, arts en filosoof en schreef wel een uit vier forse delen bestaand journaal. “Dit dagboek is verloren gegaan en dat betekende bijna het einde van de herinnering aan Beeckman”, aldus van Berkel.

“Tot Descartes in een boek memoreerde aan hem. Toen wilden mensen meer weten over die Beeckman.” Descartes zette volgens van Berkel wel onterecht het beeld neer dat Beeckman geen grote invloed heeft gehad op het filosofische oevre van de Fransman.

In 1905 stuitte de archivaris-zoon Cornelis de Waard in de bibliotheek in Middelburg op het dagboek dat van Beeckman bleek te zijn. “Dat was een belangrijke vondst.” Beeckman bleek wetenschappelijke ontdekkingen te hebben gedaan die tot dan toe aan andere wetenschappers waren toegeschreven.

Ketters

Als belangrijkste werk noemt van Berkel Beeckmans bevindingen op het gebied van het atomisme (de leer dat alles uit atomen bestaat) en de traagheid en valbeweging.

“Zijn ideeën over traagheid waren anders dan tot dan toe gebruikelijk. Beeckman stelde dat iets blijft bewegen totdat er iets op zijn pad komt. In een abstracte wereld gaat iets altijd door. In de zestiende eeuw dacht Aristoteles het tegenovergestelde. Beeckmans vondsten ondermijnden het hele beeld van de wereld.”

Beeckmans visie op de natuur ging uit van het atomisme. “Volgens hem bestond de wereld niet uit duistere krachten, maar uit kleine harde bolletjes. Dat was voor die tijd bijna een ketterse overtuiging, maar hij dacht hierover fris en vrij na.”

Dankzij de herontdekking van Beeckmans dagboek door de Waard werd duidelijk dat de Middelburger zijn Franse vriend ideeën had aangedragen.

Vredelievend

Doordat er zo weinig bekend was over Beeckman besloot van Berkel te promoveren op zijn leven en werk. Hij weet veel over de Middelburger, maar naar zijn voorkomen blijft hij gissen. “In het begin zag ik een hoofd vol gedachten voor me, maar naarmate ik meer onderzoek deed, werd Beeckman meer mens."

Van Berkel heeft nu het beeld van een vredelievend, tolerant persoon, zeker voor die tijd. "Beeckman was een orthodoxe calvinist, maar bijvoorbeeld wel bevriend met Descartes, een volbloed katholiek. Descartes is ook in Middelburg geweest.”

Afgaand op wat Beeckman allemaal meegemaakt heeft, zou je denken dat hij ouder is geworden, vindt de professor. “Hij heeft een vol leven gehad.”

Informatiebord

Naar aanleiding van zijn boek over Beeckman opperde van Berkel bij de gemeente Middelburg het idee om aandacht te schenken aan Isaac Beeckman. Dat is nu in de vorm van het bordje gebeurd.

Een standbeeld zou volgens de professor en wethouder te veel van het goede zijn, maar bij de onthulling van het bordje sprak Aalberts de hoop uit dat Beeckman meer bekendheid krijgt. “Als hij later had geleefd, had hij zeker de Nobelprijs gewonnen.”

Er zijn plannen om in 2018 een congres te houden over het intellectuele leven in Middelburg, waarbij ook Isaac Beeckman aan bod komt.

Tip de redactie