Zo is Koningsdag ontstaan

Koningsdag en Koninginnedag zijn zo verankerd in onze nationale cultuur dat het nauwelijks is voor te stellen dat het populaire volksfeest nog niet zo heel lang bestaat. 

Het directe contact tussen vorst en bevolking, dat zo kenmerkend is voor deze dag, is pas sinds het aantreden van koningin Juliana een traditie.

Weliswaar wordt Koninginnedag onder haar moeder Wilhelmina geboren, maar zij vertoont zich zelfden tijdens de feestelijkheden.

Koninginnedag is niet spontaan ontstaan, maar bewust gecreëerd, al heet het in het begin nog ‘Prinsessedag’. De dag vindt voor het eerst plaats in 1885. Het is een tijd waarin Nederland sterk verzuild is, met katholieken, protestanten, socialisten en liberalen die zich allemaal in hun eigen zuil opsluiten.

Toch is er behoefte aan een nationaal symbool, dat alle geledingen van de maatschappij kan verbinden. Dat symbool wordt gevonden in het kleine prinsesje Wilhelmina, dat op 31 augustus 1885 vijf jaar wordt. Die dag worden er kinderspelen gehouden, naast onschuldig volksvermaak. Een nieuwe traditie is geboren.

Koninginnedag onder Juliana

Als prinses Juliana in 1948 koningin wordt, verandert niet alleen de datum, maar ook de manier waarop de vorstin haar verjaardag viert. De koningin wil haar volk heel direct betrekken bij haar verjaardag, waardoor op 30 april voortaan een lange stoet mensen langs het bordes van Paleis Soestdijk defileert, met geschenken en vooral heel veel bloemen.

Als eerbetoon aan haar moeder laat koningin Beatrix tijdens haar inhuldiging op 30 april 1980 aan iedereen weten dat Koninginnedag gevierd zal blijven worden op de verjaardag van Juliana. Niet alleen uit eerbetoon, maar ook uit praktische overweging wordt 30 april behouden.

Buitenlucht

De feestelijkheden op Koninginnedag spelen zich vrijwel allemaal in de buitenlucht af en zouden op de verjaardag van koningin Beatrix (31 januari) het risico lopen in het water te vallen.

Koningin Beatrix kiest ervoor om de bevolking niet naar de vorstin te laten komen, maar om zelf naar de bevolking toe te gaan. Als prins Claus in 1983 wegens ziekte niet aanwezig kan zijn, vergezelt het gezin van prinses Margriet de koningin en haar zonen.

Het jaar daarop is de prins er weer bij, maar de Apeldoornse royals blijven Koninginnedag in het openbaar meevieren. Tot 2003 is het traditie dat leden van de koninklijke familie na hun officiele verplichtingen langsgaan op Paleis Soestdijk om de jarige prinses Juliana te feliciteren.

Koningsdag 'nieuwe stijl'

Met het aantreden van koning Willem-Alexander werd de verjaardagviering van de vorst weer in een nieuw jasje gestoken. Sinds 2014 wordt het niet meer gevierd op 30 april, maar op de daadwerkelijke verjaardag van de koning, 27 april.

De koninklijke familie viert de dag nog altijd tussen het volk, maar Willem-Alexander heeft er zijn eigen draai aan gegeven. Zo doet hij niet twee steden aan, maar een. Koekhappen en oud-Hollandse spelletjes hebben plaats moeten maken voor een grande parade.

De wandeling blijft wel behouden, want op die manier kan de koninklijke familie zoveel mogelijk mensen uit de stad en streek ontmoeten. 'Dat vertrouwde element houden we graag vast', aldus de koning.

Blijf op de hoogte, neem een abonnement op Vorsten!

Tip de redactie