Strafproces MH17-ramp wordt gevoerd in Nederlandse rechtbank

De vijf landen die het meest betrokken waren bij de ramp met vlucht MH17 in Oekraïne hebben dinsdag besloten dat het strafproces tegen de verdachten van de aanval voor een Nederlandse rechtbank zal worden gevoerd.

Dat schrijft het kabinet in een Kamerbrief.

Wanneer het proces kan beginnen is nog niet bekend. Het strafrechtelijk onderzoek van het Joint Investigation Team (JIT), waarin Nederland, Australië, België, Maleisië en Oekraïne zijn verenigd, is nog in volle gang. Deskundigen merken ook op dat de rechtszaak jaren kan gaan duren.

Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken stelt in een verklaring dat het onderzoek nog steeds in diskrediet wordt gebracht door "desinformatie". 

Internationale samenwerking

"Toch zijn er al belangrijke resultaten geboekt en kan het strafrechtelijk onderzoek rekenen op vrijwel unanieme steun van de internationale gemeenschap", licht Koenders toe. 

"We hebben het volledige vertrouwen dat we daarop kunnen blijven rekenen", aldus de minister die spreekt namens het JIT. "Door het besluit om de vervolging van de daders in Nederland te laten plaatsvinden wordt de internationale samenwerking bij het JIT ook voortgezet." 

De nabestaanden van de rampvlucht MH17 zijn tevreden over het besluit. "Het geeft een goed gevoel dat er iets gebeurt, dat de zaak niet op slot zit", zegt Evert van Zijtveld, voorzitter van de Stichting Vliegramp MH17.

Decennialang proces

"Maar het is nu wel belangrijk dat er geen tijd verloren gaat. Een decennialang proces, zullen wij nooit accepteren", aldus Van Zijtveld namens de nabestaanden en slachtoffers.

Premier Mark Rutte waarschuwt echter wel dat het een zaak van de lange adem wordt. Rutte meldt op Facebook dat de Nederlandse regering het strafproces als hoogste prioriteit ziet. "Een volgende stap op weg naar het achterhalen van de waarheid, de berechting van verdachten en genoegdoening voor de nabestaanden. Dit blijft voor de Nederlandse regering de allerhoogste prioriteit houden."

Van Zijtveld hoopt dat er schot komt in het onderzoek. "Wij willen het proces meemaken", zegt de stichtingsvoorzitter. "De personen die vlucht MH17 hebben neergehaald moeten voor de rechter komen en worden berecht. Daar gaat het om. De uitkomst is voor ons het belangrijkste."

Luchtdoelraket 

Op 17 juli 2014 werd Malaysia Airlines-vlucht 17 boven Oost-Oekraïne neergeschoten met een luchtdoelraket. Alle 298 inzittenden van het toestel, onder wie 196 Nederlanders, kwamen daarbij om het leven.

Uit onderzoeken van het JIT en de onafhankelijke Onderzoeksraad voor Veiligheid is overtuigend gebleken dat het projectiel een Russische Buk-raket was, die werd afgeschoten door pro-Russische separatisten.

Juridische verschillen

Nederland verzocht de Verenigde Naties in 2015 een speciaal tribunaal in te stellen om de daders te berechten. Dat voorstel werd geblokkeerd door Rusland. Een tweede voorstel, een tribunaal van de JIT-leden, liep stuk op de verschillen tussen de betrokken landen. Maleisië voert bijvoorbeeld nog steeds de doodstraf uit en ook de Oekraïense en Nederlandse rechtssystemen kennen grote onderlinge verschillen.

Een mogelijke locatie voor de strafzaak is de rechtbank in Den Haag. Die is bevoegd zich te buigen over internationale kwesties, wat de start van het proces kan bespoedigen. Het bepalen van de strafmaat zal ook gebeuren volgens de Nederlandse wet.

Overzicht: Vliegramp MH17

Vlucht MH17 vertrekt op donderdag 17 juli 2014 vanaf Schiphol richting Kuala Lumpur. Als de Boeing 777 boven Oekraïne vliegt, stort deze neer. © ANP
Nog diezelfde middag zegt de Oekraïense president Petro Porosjenko dat dit geen ongeluk was, maar een terreurdaad: het vliegtuig is neergehaald. De Amerikaanse inlichtingendiensten bevestigen dit. © ANP
Een dag later, op 18 juli 2014, wordt bevestigd dat alle 298 inzittenden zijn omgekomen. Onder hen zijn 196 Nederlanders. © ANP
De Nederlandse regering wijst nog geen schuldigen aan; premier Mark Rutte zegt wel dat de onderste steen boven moet komen. © ANP
Separatisten slepen met lichamen en bezittingen van slachtoffers, meldt de Oekraïense regering op zaterdag 19 juli. © ANP
Nederland is "furieus", zegt minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans, die is afgereisd naar het land. © ANP
Door de onrust in het gebied kunnen de lichamen pas op zondag 20 juli 2014, drie dagen na het neerstorten, geborgen worden door de hulpdiensten. © ANP
Maandag 21 juli: Waarnemers van de OVSE en Nederlandse experts van het Landelijk Team Forensische Opsporing (LTFO) mogen hun onderzoek op locatie beginnen. © ANP
De eerste lichamen komen op 23 juli aan in Nederland. Er wordt een plechtigheid gehouden waar het koningspaar bij aanwezig is. Nederland is een minuut stil. © ANP
Zaterdag 26 juli: Een team van Nederlandse onderzoekers (LTFO) wordt door separatisten tegengehouden op weg naar de rampplek. Dit gebeurt enkele dagen later, op 30 juli, nog een keer. © ANP
Het OM laat donderdag 14 augustus weten dat het strafrechtelijk onderzoek naar de vliegramp, voor zover bekend, het grootste is in zijn soort in de Nederlandse geschiedenis. Het OM heeft tien officieren van justitie ingezet. Zij leiden het onderzoek, dat wordt uitgevoerd door circa tweehonderd rechercheurs. © ANP
Dinsdag 9 en woensdag 10 september 2014: Vlucht MH17 is in Oekraïne neergestort nadat het in de lucht met hoge snelheid is doorboord door een groot aantal objecten en vervolgens in stukken brak. Dat blijkt uit de eerste resultaten van het onderzoek door de Onderzoeksraad van Veiligheid. © ANP
Een Nederlands team van bergingswerkers begint zondag 16 november 2014 met de berging van wrakstukken van het toestel. © ANP
Nederland, Maleisië, Australië, België en Oekraïne vragen op maandag 13 juli 2015 de VN-Veiligheidsraad een tribunaal op te richten om de daders van de vliegramp te berechten. © ANP
Woensdag 29 juli 2015: Rusland heeft tijdens een stemming in de VN-Veiligheidsraad een veto uitgesproken over de oprichting van het MH17-tribunaal. Elf leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties stemden vóór, alleen Rusland stemde tegen. © ANP
Via de voormalige leider van de Oekraïense afdeling van het onderzoeksteam komt op dinsdag 6 oktober naar buiten dat in de lichamen van de slachtoffers van vlucht MH17 deeltjes van een Buk-raket zijn gevonden. © ANP
Tijdens de presentatie van de onderzoeksrapporten van de Onderzoeksraad voor Veiligheid wordt bevestigd dat vlucht MH17 is neergehaald door een BUK-raket. © ANP
Rusland laat in februari 2016 weten alle ter zaken doende radarbeelden te hebben overgedragen aan de Onderzoeksraad voor Veiligheid. © ANP
Minister Ard van der Steur (Justitie) laat in oktober weten dat het Nederlandse kabinet zich voorbereidt op de mogelijke berechting van daders voor het neerschieten van vlucht MH17. © ANP
Het Joint Investigation Team (JIT) verrichtte vervolgens verder onderzoek naar de schuldvraag. In september 2016 werden de voorlopige eerste resultaten gepresenteerd. © ANP
Onderzoekers sloten uit dat een ongeval of een aanslag vanuit het vliegtuig de crash had veroorzaakt. Ook de theorie dat een ander toestel de Boeing 777 vanuit de lucht neerschoot, wordt uitgesloten. © ANP
De raket werd afgevuurd vanuit een gebied dat door pro-Russische rebellen werd gecontroleerd. © AFP
Het JIT ontkracht daarmee de Russische bewering dat het Oekraïense leger MH17 neerschoot. Het team heeft geen radarbeelden ontvangen die de stelling van de Russen zouden staven. © AFP
Het team heeft nog geen officiële verdachten aangewezen. Het gaat om mensen die hebben geholpen bij het transport van de lanceerinstallatie vanuit Rusland, de Buk-installatie hebben gefaciliteerd of daadwerkelijk de opdracht gaven tot het afvuren van de raket. © EPA
Rusland heeft het rapport na presentatie fors bekritiseerd en verwijt het onderzoeksteam tunnelvisie. Er zouden tal van andere scenario’s zijn die het team niet zou hebben onderzocht. © ANP
Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de conclusies van het JIT "vooringenomen en politiek gemotiveerd". Premier Rutte heeft Rusland gevraagd te stoppen met het zwartmaken van JIT. © ANP
Ook de Amerikaanse president Donald Trump zei tijdens zijn campagne dat er in zijn ogen niet genoeg bewijs is om Russische separatisten te beschuldigen. © AFP
Het onderzoek is niet afgerond voor najaar 2018. Onderzoekers van het JIT gaan er vanuit dat hun onderzoek uiteindelijk leidt tot de berechting van de daders achter de vliegramp, maar is nog niet ver genoeg om concrete personen aan te wijzen. © ANP
Nederland is voorbereid op het mogelijk berechten van de daders. Onder meer de VN, de NAVO en de EU hebben toegezegd alle medewerking te verlenen aan het berechten van de daders van het neerhalen van het toestel. © ANP
De internationale regels voor vliegen boven conflictgebieden zijn aangescherpt. De internationale burgerluchtvaart gaat het delen van informatie over de veiligheid van het luchtruim boven conflictgebieden beter regelen. © ANP
Nabestaanden eisen miljoenen schadevergoeding van Rusland. De claim is in mei 2016 ingediend bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens door een Australisch advocatenkantoor. Er worden 33 nabestaanden van slachtoffers vertegenwoordigd door het kantoor. © ANP
In Vijfhuizen, dichtbij Schiphol, komt een Nationaal Monument voor de slachtoffers. Het gaat om een herinneringsbos. © ANP
Voor elk van de 298 slachtoffers van de vliegramp wordt een boom geplant. Nabestaanden hebben de afgelopen maanden elk hun eigen zaadje geplant. Het herinneringsbos met zes soorten bomen krijgt de vorm van een lint. © ANP
Bij elke boom komt de naam van een slachtoffer. Rondom het bos komen zonnebloemen te staan. Het monument wordt onthuld op 17 juli 2017, drie jaar na de ramp. © ANP

Deel deze foto via:

Terug naar slideshow

Partijdigheid

Een mogelijk nadeel van een Nederlands proces is dat Rusland de onpartijdigheid van Nederlandse rechters in twijfel kan trekken, gezien het grote aantal Nederlandse slachtoffers. Het land heeft tot nu toe ontkend dat pro-Russische separatisten achter de aanval zaten en wijst met een beschuldigende vinger naar het Oekraïense leger. Dat kan de uitlevering van verdachten moeilijk maken, zeker als zij de Russische nationaliteit hebben.

Onderzoekers van het JIT gaan er vanuit dat hun onderzoek uiteindelijk leidt tot de berechting van de daders achter de vliegramp, maar is nog niet ver genoeg om concrete personen aan te wijzen. Daarvoor wordt de komende jaren nog meer bewijsmateriaal verzameld, aldus de onderzoekers. De verwachting is dat het rapport eind 2018 klaar zal zijn.


Beeld: In 60 seconds

Lees meer over:
Tip de redactie