Linkse partijen goed voor koopkracht, VVD scoort op werkgelegenheid

De drie linkse partijen PvdA, SP en GroenLinks zijn het best voor de koopkracht als zij hun verkiezingsprogramma geheel mogen uitvoeren. De VVD-plannen zijn goed voor de werkloosheid op de lange termijn, maar voor de komende jaren presteren de linkse partijen weer beter op werkgelegenheid.

Lees de reacties van de politieke partijen in ons liveblog

Dat blijkt uit de doorrekening van de verkiezingsprogramma's die het Centraal Planbureau (CPB) donderdag publiceert.

Werd er bij de vorige verkiezingen vooral gekeken hoe er de komende vier jaar moest worden bezuinigd, nu kan er dankzij de economische groei vooral worden geïnvesteerd.

Het planbureau heeft in totaal 1.165 maatregelen van elf partijen doorgerekend. De verschillen zijn groot, er valt dit jaar echt iets te kiezen, merkt CPB-directeur Laura van Geest op.

Dat geldt vooral voor de structurele werkgelegenheid, de koopkracht en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Al die verschillen zijn groter dan bij de vorige verkiezingen, aldus Van Geest.

Koopkracht

Bij de SP gaan huishoudens er gemiddeld 2,3 procent in koopkracht op vooruit aan het einde van de kabinetsperiode in 2021. Alle cijfers hebben betrekking op dit jaartal. Vooral uitkeringsgerechtigden krijgen een behoorlijke plus (3,2 procent) bij de socialisten. 

Bij de PvdA en GroenLinks zien huishoudens hun koopkracht in beide gevallen met 1,2 procent stijgen aan het einde van het laatste kabinetsjaar. VNL is wat dat betreft de vreemde eend in de bijt. Bij de liberaal-rechtse partij stijgt de koopkracht met 1,6 procent.   

Bij de VVD profiteren vooral werkenden. Uitkeringsgerechtigden zien hun koopkracht juist dalen met 1,2 procent. 

Het CDA en SGP doen het mager op de koopkracht (beide 0,6 procent). Ook de VVD en D66 (beide 0,7 procent) hebben een lagere koopkracht vergeleken met de linkse partijen. 

Bij D66 zorgt de snelle afbouw van de hypotheekrenteaftrek voor een ongunstig koopkrachtbeeld. Denk scoort het minst met 0,1 procent koopkrachtgroei.

De inkomensverschillen worden bij de SP het meest verkleind. Ook hier laten de andere twee linkse partijen GroenLinks en PvdA eenzelfde beeld zien. Het CPB berekent deze effecten dit keer voor het eerst.

Uitgaven

Ten opzichte van het huidige beleid laten alle partijen de overheidsuitgaven oplopen. Alleen Denk zorgt voor meer inkomsten voor de overheid door hogere lasten en het verhogen van de gasproductie. In bijna alle gevallen is er in 2021 sprake van een begrotingsoverschot; er komt dan meer geld binnen dan dat er wordt uitgegeven.

De Europese regels schrijven voor dat een land maximaal een begrotingstekort van 3 procent van het bbp (de omvang van de economie) mag hebben.   

Werkgelegenheid

De VVD zet in op de structurele werkgelegenheid, die stijgt met 3,5 procent. Dat is flink hoger dan bij de andere partijen. D66 komt daar nog het dichtst bij in de buurt met een plus van 0,7 procent.

Bij de SP daalt die structurele werkgelegenheid zelfs met min 4,6 procent. Dit cijfer zegt iets over de werkgelegenheid op de lange termijn. 

Als er wordt gekeken naar de komende vier jaar, zijn het de PvdA, SP en GroenLinks die de werkloosheid het meest terugdringen. Bij de VVD is dat beeld juist omgekeerd.

De VVD laat ook de werkgelegenheid in de marktsector het hardst groeien: met 0,3 procent per jaar tot 2021. Ook het CDA is goed voor de werkgelegenheid bij bedrijven (0,2 procent per jaar).

De PvdA, het CDA, D66 en GroenLinks zorgen voor veel banen bij de overheid.

Lastenverzwaring

De meeste partijen kiezen voor lastenverzwaring voor bedrijven, behalve VNL. Daar staat tegenover dat veel partijen de lasten voor gezinnen wel verlichten. Denk echter niet.

Daarnaast kiest een aantal partijen voor extra investeringen in het onderwijs (D66, GroenLinks en PvdA). VNL kiest hier voor bezuinigingen. VNL wil dan wel weer veel investeren in veiligheid en defensie, net als CDA en SGP.

Zorg

De verschillen tussen links en rechts worden ook duidelijk bij de keuzes in de zorg. De SP laat de kosten flink oplopen. De partij pleit voor een Nationaal Zorgfonds, dat kost de staat flink veel geld.

Ook bij de PvdA en GroenLinks lopen de zorgkosten op. Dat is niet het geval bij de VVD, CDA, D66, ChristenUnie en de SGP.

Kanttekening

Er moet wel een kanttekening worden geplaatst bij de cijfers die horen bij de doorrekeningen. 

Het CPB gaat ervan uit dat de partijen in hun eentje een meerderheid halen en dus alleen regeren. Dat komt in Nederland, waar wordt geregeerd in coalities, nooit voor. Bovendien wordt de economische raming uit september als basis gebruikt. Die is inmiddels gedateerd, zo weten we dat de werkloosheid harder daalt.

Ook is het belangrijk te weten dat sommige investeringen zoals in onderwijs, milieu en innovatie volgens de rekenmethode van het planbureau weinig economisch voordeel opleveren, terwijl ze wel geld kosten.

De PVV, 50Plus en de Partij voor de Dieren hebben hun verkiezingsprogramma's helemaal niet laten doorrekenen.

Wil jij bij belangrijk nieuws in aanloop naar de verkiezingen een pushbericht ontvangen? Klik dan hieronder (in de NU.nl-app) op de filter 'Verkiezingsalert' en kies Mijn nieuws + pushbericht. 

Tip de redactie