Achtergrond: De formatie wordt hervat, hoe zijn de kaarten geschud?

Na bijna drie weken vakantie, beginnen woensdag weer officieel de onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Hoe zijn de kaarten vlak voor de zomerstop tussen de vier partijen ook alweer geschud en lukt het ze om op tijd een kabinet te formeren dat de begroting voor 2018 kan maken?

Bijna vijf maanden na de verkiezingen is er nog steeds geen kabinet. De coalities liggen niet voor het oprapen door verschillende uitsluitingen en blokkades die zijn opgeworpen door meerdere partijen.

Een combinatie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie lijkt de laatste hoop op een meerderheidskabinet te zijn.

De vier partijen zijn onder leiding van informateur Gerrit Zalm sinds 21 juni met elkaar in gesprek om een nieuw kabinet te vormen, maar de verschillen zijn groot.

Met name tussen D66 en ChristenUnie moeten er plooien worden gladgestreken. D66-leider Alexander Pechtold bestempelde samenwerking met de ChristenUnie in een eerder stadium als "ongewenst".

De partijen liggen ver uit elkaar als het gaat om medisch-ethische kwesties zoals stervenshulp bij een voltooid leven, softdrugsbeleid en de toekomst van de EU.

Asielbeleid

Komen Pechtold en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) er met zijn tweeën wel uit, dan zijn ze er nog niet. Bij andere thema’s zoals asiel- en klimaatbeleid staan D66 en ChristenUnie weer tegenover VVD en CDA.

Hoever het met de onderhandelingen staat, is niet bekend. De onderhandelaars houden hun kaken stijf op elkaar en ook Zalm wil inhoudelijk weinig kwijt. "Als je zeker geen kabinet wilt krijgen, dan is transparantie de oplossing", zei de informateur voor de vakantie.

Zalm zei wel dat "een aantal bergetappes achter de rug [zijn]" en dat er nog een paar moeten worden genomen.

Het was daarom ook te vroeg om nog voor de vakantie eventueel uitgewerkte plannen door de rekenmeesters van het Centraal Planbureau (CPB) te laten doorrekenen. 

Begroting

Tegelijkertijd nadert een belangrijke deadline: op 19 september wordt de begroting voor volgend jaar gepresenteerd. Als de vier partijen er met elkaar niet uitkomen, wordt die opgesteld door het demissionaire kabinet.

In principe wordt het in dat geval een beleidsarme begroting omdat belangrijke dossiers in de ijskast zijn gezet, maar het rommelt tussen de PvdA en VVD. Zo weigeren de sociaaldemocraten hun handtekening te zetten als er geen extra geld bijkomt voor de lerarensalarissen.

Een nieuwe regering heeft nog wel instrumenten om invloed op de begroting uit te oefenen. Financiële gevolgen van een nieuw regeerakkoord kunnen in de begroting van 2018 via wijzigingen worden verwerkt.

Dat moet wel vroeg in het najaar gebeuren, want in oktober en november worden de begrotingen van de ministeries en het belastingplan in de Tweede Kamer behandeld. Daarna moeten wijzigingen via aanvullende begrotingswetten worden geregeld.

Voor Zalm is een snelle formatie niet het doel. Hij durfde niet te zeggen of er voor Prinsjesdag een nieuw kabinet is.

Minderheidskabinet

Als de partijen er met zijn vieren niet uitkomen, moet er worden gekeken naar een minderheidscoalitie van VVD, CDA en D66, de partijen die tot dusver altijd in beeld zijn geweest voor regeringsdeelname. Een andere uitweg zijn nieuwe verkiezingen.

Hoewel weinig partijen op deze opties zitten te wachten, werd de mogelijkheid van een nieuwe stembusgang door VVD-leider Mark Rutte eerder niet uitgesloten. Al is dat volgens hem wel een brevet van onvermogen.

Rutte: "De kiezer heeft ons deze uitslag gegeven. Hier moeten we het mee doen".

Lees meer over:
Tip de redactie