Formatie opnieuw muurvast: Hoe nu verder?

Nu de tweede formatiepoging tussen de VVD, CDA, D66 en GroenLinks is mislukt, worstelt het Binnenhof met de vraag hoe de impasse in de kabinetsformatie te doorbreken valt. Informateur Herman Tjeenk Willink gaat door met zijn onderzoek. Dit zijn de opties die resteren.

De VVD en CDA hadden graag met de ChristenUnie van Gert-Jan Segers gesprekken gevoerd over een nieuw kabinet, maar de vraag is of het zover zal komen.

Zelf zegt Segers een uitnodiging niet af te wijzen, maar hij moet dan wel gewenst zijn en die indruk heeft hij niet. Dat kan veranderen als Alexander Pechtold (D66) van mening verandert. De twee partijleiders hebben drie weken geleden verkend of samenwerking mogelijk is, maar zij trokken toen de conclusie dat verder praten geen zin heeft.  

Pechtold herhaalt dinsdag dat hij een kabinet wil dat kan rekenen op een stabiele meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer. Met de ChristenUnie erbij leunt een coalitie met de VVD, CDA en D66 op een minimale meerderheid in het parlement. 

Daarnaast streeft Pechtold naar een kabinet waarin conservatief en progressief vertegenwoordigd zijn. De ChristenUnie beschouwt hij als een conservatieve partij, onder meer vanwege de medisch-ethische standpunten. Het is dan ook geen geheim dat D66 maandag haar voorkeurscoalitie met GroenLinks zag stranden. 

SP, PvdA of PVV

Pechtold verlegt zijn vizier daarom op de twee andere linkse partijen waar nog niet mee is gesproken: de SP en PvdA. Emile Roemer (SP) blijft bij zijn standpunt niet met de VVD te willen regeren. Hij ziet het liefst een coalitie zonder de winnaar van de verkiezing en met Sybrand Buma (CDA) als premier. Hierbij zouden D66, GroenLinks, PvdA en PvdD moeten aansluiten. Deze optie is door Buma gekscherend afgewezen: "Die variant noemen we bij mij thuis ‘Buma en de zeven dwergen'".

Ook de PvdA is een mogelijkheid, maar de partij leed een historische nederlaag van 29 zetels en ziet zichzelf dus niet regeren. Ook nu de opties om te komen tot een meerderheidscoalitie minimaliseren, voelt partijleider Lodewijk Asscher zich niet geroepen om kabinetsverantwoordelijkheid te nemen. Het is aan de winnaars om het voortouw te nemen.

Een van die winnaars is de PVV maar die wordt door alle grote partijen uitgesloten. De partij van Geert Wilders heeft ideeën die volgens de partijleiders in strijd zijn met de rechtstaat. Wilders werd in december 2016 veroordeeld wegens het aanzetten tot discriminatie. 

Minderheidskabinet

En dus komt ook een minderheidskabinet in beeld. Hoewel een onderzoek naar een minderheidsvariant tot zijn opdracht behoort, zou Tjeenk Willink het "een schande" vinden als het zover komt, zei hij maandag na het mislukte overleg tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Vooral omdat de meeste partijleiders hebben gezegd dat er een meerderheidscoalitie moet komen. 

De woorden van Tjeenk Willink kunnen worden gezien al een oproep aan de SP en PvdA om in ieder geval het gesprek aan te gaan. Emile Roemer blijft afwijzen, terwijl Lodewijk Asscher die deur op een kiertje blijft houden. Gesprekken wil de PvdA’er wel aangaan, maar de kans op een positieve afloop schat hij zeer klein in. Asscher voelt zich dan ook niet aangesproken door Tjeenk Willink. Hij ziet het vooral als een oproep aan VVD, CDA en D66 om te onderhandelen met de ChristenUnie.

Tjeenk Willink gaat de komende dagen de tijd nemen om de opties die resteren te inventariseren. Of, en vooral hoe, de impasse nog doorbroken kan worden is een vraag die steeds nadrukkelijker klinkt. Lukt het de partijleiders uiteindelijk niet om nader tot elkaar te komen, dan moet het Binnenhof zelfs rekening houden met nieuwe verkiezingen.

Lees meer over:
Tip de redactie