Nieuwe informateur Tjeenk Willink richt zich op vijftal partijen

De nieuw aangestelde informateur Herman Tjeenk Willink nodigt in eerste instantie Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66), Jesse Klaver (GroenLinks) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) uit voor een nieuwe ronde formatiegesprekken.

"Ik ga niet iedereen vragen om langs te komen, dus ik beperk me in eerste instantie tot een vijftal partijen", zegt Tjeenk Willink woensdag.

Hij zegt zich daarbij te baseren op het eindverslag van de vorige informateur Edith Schippers.

Gelet op de opvatting van de partijen koerst Tjeenk Willink op een meerderheidskabinet af, maar een minderheidskabinet sluit hij niet uit.

PVV

Dat betekent dat PVV-leider Geert Wilders geen uitnodiging hoeft te verwachten, terwijl hij wel graag mee wil praten over een nieuw te vormen kabinet. Vrijwel alle partijen hebben de PVV voor de verkiezingen al uitgesloten van regeringsdeelname. 

Tjeenk Willink ziet zijn rol zo weggelegd dat onder zijn leiding partijen tot conclusies komen die ze anders niet hadden kunnen, willen of durven nemen. Hij nodigt in eerste instantie de verschillende fractievoorzitters één voor één uit. Daarna zijn combinaties mogelijk.

Hij beschouwt dit als een tussenfase en denkt niet dat hij de rol van informateur zal vervullen als er eenmaal echt wordt onderhandeld. Rutte is woensdagmiddag op gesprek geweest bij de informateur. De VVD'er sprak van een goed gesprek, maar wilde verder niets over de inhoud kwijt. Ook Buma wilde niets kwijt over zijn gesprek.

Vastgelopen

De 75-jarige Tjeenk Willink is op voordracht van Edith Schippers en met instemming van de Tweede Kamer de nieuwe informateur. Schippers gaf haar opdracht als informateur terug aan de Tweede Kamer omdat de formatie in een patstelling is beland nadat de onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks vastliepen.

Schippers, op 28 maart door de Kamer aangewezen als informateur, zag dat iedere geopperde variant voor een meerderheidscoalitie op bezwaren van tenminste één van de betrokken partijen stuit. De ChristenUnie, PvdA en SP waren allen kandidaat om de plek van GroenLinks in te nemen, maar de partijen hebben ieder hun bezwaar tegen regeringsdeelname in deze vorm.  

Tjeenk Willink was tussen 1997 en 2012 vicepresident van de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van de regering en de Tweede Kamer. Hij was als informateur betrokken bij de totstandkoming van de kabinetten in 1994 (Paars I) en 2010 (Rutte I). Ook had hij een rol bij de formatie van het kabinet-Den Uyl in 1973.

Ervaring

Dat Tjeenk Willink eerder met dit bijltje heeft gehakt, maakte hij direct duidelijk. Voordat Paars I op het bordes stond, dreigde er een minderheidskabinet te komen omdat andere voorstellen werden geblokkeerd. "Het is de hoogste tijd deze patstelling te doorbreken", citeert Tjeenk Willink zijn eigen eindrapport als informateur in juli 1994.   

Toch zijn er grote verschillen tussen de situatie nu en die van 23 jaar geleden. Allereerst is daar de verschuiving in het aantal zetels van de grote middenpartijen VVD, PvdA, D66 en CDA. Nu hebben zij er samen 80, toen was dat 126.

Verder ziet Tjeenk Willink de terughoudendheid bij partijen te gaan regeren uit vrees voor electorale afstraffing, maar dat neemt volgens hem niet weg dat het noodzakelijk is verantwoordelijkheid te pakken.

We staan namelijk voor enorme opgave, zegt de nieuwe informateur. "De uitvoering van het klimaatakkoord van Parijs zullen ingrijpende gevolgen hebben voor het hele stelsel van productie, distributie en consumptie. Het niet of tijdig uitvoeren leidt echter tot natuurcatastrofes."

Migratie

Ook op het gebied van migratie, het punt waarop de vorige onderhandelingen stukliepen, is Tjeenk Willink zich beducht van de verschillende opvattingen van de partijen.

Er moeten keuzes worden gemaakt tussen welkom heten, tegenhouden of iets daartussenin. Daarbij heeft een toekomstig kabinet vooral te maken met Europees beleid. Het is de vraag welke rol Nederland daarin speelt. "Als Nederland geen rol kiest, kiezen Merkel en Macron voor ons", waarschuwt Tjeenk Willink alvast.

Een concrete uitspraak over wanneer er een akkoord ligt, doet Tjeenk Willink niet. Maar de naderende zomervakantie noemt hij wel een stimulans om de vaart erin te houden. Een kleine troost: uiteindelijk komt er altijd een nieuw kabinet, aldus de nieuwe informateur.

Tip de redactie